TỪ SƠN BẰNG ĐẾN ĐẠI ĐỘI 552

Khi cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ mở rộng ra miền Bắc, những tuyến giao thông qua Hà Tĩnh liên tục bị đánh phá. Ngã ba Đồng Lộc trở thành một trong những điểm đặc biệt quan trọng, nơi đường vận chuyển từ hậu phương đi vào tuyến chi viện phía Nam phải vượt qua địa hình hiểm trở. Để giữ đường thông, lực lượng thanh niên xung phong được tổ chức bám trụ tại những đoạn trọng điểm.

Hồ Thị Cúc tham gia lực lượng thanh niên xung phong và được phân công trong Đại đội 552, thuộc Tổng đội 55. Tư liệu về chị cho biết Cúc cùng Võ Thị Tần bám trụ làm nhiệm vụ trên đường 15A trong nhiều năm. Đến năm 1968, Cúc giữ chức Tiểu đội phó Tiểu đội 4, còn Võ Thị Tần là Tiểu đội trưởng.

Trong một đơn vị thanh niên xung phong, nhiệm vụ không chỉ là xúc đất lấp hố bom. Khi máy bay đánh phá, mặt đường có thể bị cắt đứt, rãnh thoát nước bị lấp, hầm trú ẩn hư hỏng. Đơn vị phải khảo sát nơi bị đánh, chuẩn bị dụng cụ, chia lực lượng và tranh thủ khoảng thời gian giữa các đợt không kích để sửa chữa. Nhiều khi công việc vừa hoàn thành lại bị một loạt bom khác phá hủy.

Người Tiểu đội phó có trách nhiệm hỗ trợ Tiểu đội trưởng tổ chức công việc và giữ nhịp hoạt động của tổ. Đối với Cúc, điều đó có nghĩa là vừa làm như mọi người, vừa chú ý đến đội hình và những việc cần thực hiện tiếp theo. Những nguồn tư liệu không còn lưu bảng phân công hằng ngày, nhưng xác nhận chị là một trong hai cán bộ chỉ huy của tiểu đội.

Trong tập thể ấy, những cô gái đến từ nhiều địa phương khác nhau của Hà Tĩnh cùng sinh hoạt. Họ có người lớn hơn, có người vừa bước qua tuổi thiếu niên. Những công việc nặng nhọc và nguy hiểm đặt họ vào cùng một nhịp sống, khiến khoảng cách tuổi tác đôi khi không còn là điều quan trọng nhất. Cúc sinh năm 1944, bằng tuổi Võ Thị Tần, thuộc nhóm lớn tuổi nhất của tiểu đội.

Đường 15A không chờ cho người làm đường nghỉ ngơi đủ rồi mới có xe qua. Mỗi lần thông tuyến là một lần nối lại việc vận chuyển. Những năm bám trụ ở đây, Cúc cùng đồng đội học cách làm việc giữa tiếng máy bay, biết tìm nơi trú ẩn và lại trở ra khi có thể. Cuộc sống của họ được đo bằng những đoạn đường được sửa và những đoàn xe có thể tiếp tục hành trình.