Từ thủ lĩnh Bình Xuyên đến vị tướng
ừ thời sinh viên Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, tôi thường cùng bạn bè lang thang khắp Nam Bộ. Kênh đào Dương Văn Dương ở Đồng Tháp Mười là một trong những điểm đến hấp dẫn. Vào những năm đầu thập niên 1990, hai bên dòng kênh này vẫn còn hoang hóa, dân cư thưa thớt, cây cỏ um tùm. Đi xuồng trên dòng nước trong xanh, nghe những câu chuyện về vị tướng giang hồ hảo hán Dương Văn Dương thật thú vị.
Sau này về định cư ở quận Tân Phú, nhà tôi nằm trên đường Đoàn Giỏi gần đường Dương Văn Dương. Hai con đường ngắn vài trăm mét này xuất phát từ hai con hẻm lớn mở rộng. Cùng tham gia kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ, nếu như Đoàn Giỏi về sau trở thành nhà văn nổi tiếng, tập kết ra Bắc rồi trở về Nam khi nước nhà thống nhất, thì thủ lĩnh lực lượng Bình Xuyên lừng lẫy Dương Văn Dương đã sớm ngã xuống trên chiến trường, trở thành vị tướng đầu tiên người Nam Bộ được truy phong.
Trong tâm khảm của những người tham gia kháng chiến ở Sài Gòn và Nam Bộ, tên tuổi Dương Văn Dương là một huyền thoại. Chẳng những các tướng lĩnh mà các nhà văn từng tham gia, hiểu biết về cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ cũng luôn tôn vinh ông.
Tuổi thơ mồ côi đến con đường cách mạng
Dương Văn Dương, thường được gọi thân mật Ba Dương, sinh năm 1900 trong một gia đình nông dân nghèo. Ông vốn họ Ngô, sau do cha bị bệnh mất sớm nên ông đổi sang họ mẹ, khi mới ba tháng tuổi.
Bấy giờ, vì hoàn cảnh gia đình quá nghèo, anh em ông sớm phải nghỉ học ở trường. Ba Dương tự lăn lộn kiếm sống, nuôi một bầy vịt mấy nghìn con, lùa qua các cánh đồng lúa chín vừa gặt xong từ Nhà Bè, Cần Giờ qua Cần Giuộc, Cần Đước, rồi Vàm Láng… để chúng ăn lúa rơi vãi. Vốn mê võ nghệ, ông nghe ở đâu có thầy giỏi võ là tìm tới thọ giáo, vừa học ông vừa nghiên cứu và luyện thêm những chiêu thức. Sau này, ông mở lò dạy võ cho con em nhà nghèo, uy danh nổi khắp giới giang hồ Sài Gòn - Chợ Lớn và Nam Kỳ. Ông chủ trương và chỉ bảo đàn em làm ăn lương thiện, bênh vực người yếu thế, giúp đỡ người nghèo. Vì vậy, dù là tay “anh chị” giang hồ cộm cán, nhưng Ba Dương được coi là một người dễ gần, thân thiện, có mối giao du rộng rãi và giàu lòng vị tha, nhân ái.
Theo lời kể của nhà văn Nguyên Hùng, thuở Dương Văn Dương mới vào đời xuôi ngược sông rạch phố chợ làm đủ nghề kiếm sống, võ nghệ chưa có gì, nhưng bản tính rất gan dạ nghĩa hiệp chẳng biết sợ ai. Khi đã chinh phục giới giang hồ nghĩa hiệp, tập hợp lực lượng, Dương Văn Dương trở thành chỉ huy lực lượng Bình Xuyên đánh Pháp tái xâm lược. Để có lương thực thực phẩm nuôi quân, ông phải huy động mọi nguồn lực, vận động những người giàu có lẫn “đại ca” thế lực ngầm.
Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940 thất bại và bị khủng bố trắng. Giặc Pháp truy lùng, đàn áp khốc liệt. Dương Văn Dương bị bắt giam hai lần vào năm 1941. Thời gian ở trong tù, Dương Văn Dương có dịp tiếp xúc với các bạn tù chính trị cách mạng. Quý mến, cảm phục bản lĩnh, nhân cách, tinh thần vì đại cục của họ, nên ông chủ động làm quen và dần được họ cảm hóa, thức tỉnh lòng yêu nước thương nòi trước họa ngoại xâm.
