Tự tri

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, đã có biết bao thế hệ anh hùng đứng lên bảo vệ Tổ quốc. Họ là những con người bình dị, xuất thân từ làng quê nghèo, nhưng khi đất nước lâm nguy, họ sẵn sàng gác lại cuộc sống riêng, hiến dâng cả tuổi trẻ và máu xương cho độc lập, tự do của dân tộc. Ai ai cũng tài giỏi, dũng cảm, một lòng vì nước vì dân. Nhiều người đã chiến đấu anh dũng và ngã xuống giữa chiến trường khốc liệt, không để lại tên tuổi, không có bia mộ khắc ghi, nhưng sự hy sinh ấy vẫn sống mãi trong lòng Nhân dân. Em đã được nghe ông bà kể rất nhiều câu chuyện xúc động về Thời Hoa Lửa, và trong số đó, câu chuyện về một thanh niên xung phong mang tên Nguyễn Văn Lành luôn khiến em bồi hồi, xúc động.

Theo lời ông bà em kể lại, Nguyễn Văn Lành sinh năm 1949, quê tại thôn Xuân Sơn, xã Sơn Trạch, huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình – một vùng quê nghèo nằm ven dãy Trường Sơn hùng vĩ. Anh sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, cuộc sống gắn bó với ruộng đồng, nương rẫy. Cha anh mất sớm vì bệnh tật, để lại người mẹ tảo tần một mình nuôi con giữa những năm tháng đất nước còn chìm trong bom đạn. Tuổi thơ của Lành là những ngày theo mẹ ra đồng, là những bữa cơm độn khoai, độn sắn, là những đêm nằm trong hầm trú ẩn nghe tiếng máy bay gầm rú xé toạc bầu trời quê hương.

Những năm ấy, Quảng Bình là một trong những địa phương bị đánh phá ác liệt nhất miền Bắc. Mảnh đất nhỏ hẹp này trở thành tuyến đầu của hậu phương lớn, nơi hứng chịu bom đạn dữ dội nhằm cắt đứt con đường chi viện cho miền Nam. Chính trong hoàn cảnh đó, lòng yêu nước và ý thức trách nhiệm của thế hệ thanh niên càng được hun đúc mạnh mẽ. Năm 1967, khi vừa tròn mười tám tuổi, Nguyễn Văn Lành đã viết đơn xin đi Thanh niên xung phong, với mong muốn được góp một phần sức lực nhỏ bé để bảo vệ quê hương, đất nước.

Lành được phân công làm nhiệm vụ san lấp hố bom, dẫn đường và gùi hàng trên tuyến đường 20 Quyết Thắng – con đường chiến lược vô cùng quan trọng nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Đây là tuyến đường luôn nằm trong tầm đánh phá của không quân Mỹ, nơi mà mỗi mét đường đều phải đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu của những người làm nhiệm vụ. Công việc của thanh niên xung phong vô cùng gian khổ: ban ngày ngụy trang, sửa đường; ban đêm hành quân, vận chuyển hàng hóa, bất chấp mưa rừng, sốt rét và bom đạn.

Ông bà em thường nói rằng, thời ấy Quảng Bình được gọi là “đất lửa” không phải ngẫu nhiên. Máy bay Mỹ đánh ngày đánh đêm, hết tốp này đến tốp khác. Núi rừng Trường Sơn bị cày xới tan hoang, cây cối đổ nát, đất đá chưa kịp nguội thì bom khác lại trút xuống. Những người làm nhiệm vụ trên đường 20 phải sống chung với bom đạn, ngủ rừng, ăn vội, lấy lán trại làm nhà, lấy hầm sâu làm nơi trú ẩn. Chỉ cần còi báo động vừa dứt, họ lại lập tức lao ra mặt đường, san lấp hố bom, sửa chữa cầu cống để đoàn xe vận tải kịp thời vượt qua.

Trong những câu chuyện truyền miệng mà ông bà kể lại, Nguyễn Văn Lành luôn được nhắc đến là người hay xung phong đi trước. Có hố bom mới, anh là người xuống lấp đầu tiên. Có đoạn đường hiểm trở, anh sẵn sàng nhận phần dẫn xe. Đồng đội kể rằng, Lành người nhỏ con, dáng gầy gò, áo quần lúc nào cũng sờn rách vì mưa rừng và đất đá, nhưng tinh thần thì lúc nào cũng vững vàng. Anh chưa bao giờ chần chừ hay do dự khi cần người ra tuyến đường nguy hiểm, bởi với anh, giữ cho con đường thông suốt chính là giữ cho mạch máu giao thông của chiến trường không bị đứt đoạn.

Ông bà em kể lại một đêm mưa lớn, vào tháng 8 năm 1968, khi máy bay Mỹ đánh phá dữ dội ở một khúc cua hiểm trở gần sông Son trên tuyến đường 20. Trời mưa xối xả, đất đá nhão nhoẹt, bom rơi liên hồi làm rung chuyển cả núi rừng. Một quả bom lớn đã làm sập hoàn toàn mặt đường đúng lúc đoàn xe vận tải chuẩn bị vượt qua. Khi tiếng bom vừa dứt, đất đá còn bốc khói, có một thanh niên xung phong đã không ngần ngại lao ra san lấp hố bom để kịp thời thông đường cho xe đi tiếp. Trong màn mưa dày đặc và bóng tối mịt mù, người ấy vẫn miệt mài làm việc, mặc cho nguy hiểm đang cận kề.

Sau loạt bom tiếp theo, không ai thấy anh quay trở lại. Cả đơn vị gọi tên trong tuyệt vọng, nhưng chỉ có tiếng mưa rừng và khói bom trả lời. Vài ngày sau, tin dữ truyền về: thanh niênxung phong ấy đã hy sinh. Đồng đội nói rằng, đó chính là Nguyễn Văn Lành, anh bị mảnh bom trúng ngực khi đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom. Trong hoàn cảnh chiến tranh ác liệt, anh được chôn cất ngay ven đường 20, trong đêm tối, không bia mộ, không vòng hoa, chỉ cắm một cành cây rừng làm dấu để đồng đội nhận biết và tưởng nhớ.

Điều khiến câu chuyện ấy được nhắc mãi suốt nhiều năm sau, theo lời ông bà em kể, là những gì xảy ra tiếp theo. Chỉ ít lâu sau, giữa mảnh đất cháy đen vì bom đạn, ngay nơi anh nằm xuống, bỗng mọc lên một bụi hoa rừng nhỏ, cánh hoa đỏ sẫm như màu lửa. Giữa khung cảnh hoang tàn, bụi hoa ấy nổi bật lên như một điều kỳ diệu. Không ai biết tên loài hoa ấy, nhưng những người đi đường truyền tai nhau gọi đó là hoa lửa – loài hoa mọc lên từ nơi có người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Từ đó, mỗi lần nhắc đến đường 20 Quyết Thắng, người ta lại nhắc đến bông hoa lửa ấy như một dấu hiệu lặng lẽ nhưng thiêng liêng, để nhớ rằng nơi đây từng có những con người âm thầm hy sinh, không tên tuổi, không bia mộ, nhưng chính máu xương của họ đã hòa vào đất đá để làm nên con đường chiến thắng.

Ông bà em thường nói rằng, chiến tranh đã lùi xa, Quảng Bình hôm nay đã yên bình, rừng Trường Sơn đã xanh trở lại, những con đường năm xưa nay đã trở thành di tích lịch sử. Nhưng những câu chuyện về Thời Hoa Lửa vẫn còn đó, được truyền từ đời này sang đời khác, để con cháu hiểu rằng hòa bình hôm nay không tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng biết bao sinh mạng và tuổi trẻ của những con người bình dị.

Và giữa vùng đất lửa năm xưa, hình ảnh một chàng thanh niên xung phong tên Nguyễn Văn Lành, quê ở Sơn Trạch – Bố Trạch – Quảng Bình, vẫn được nhớ đến như một bông hoa lửa âm thầm cháy sáng, tượng trưng cho tinh thần dũng cảm, sự hy sinh cao cả của cả một thế hệ trong Thời Hoa Lửa hào hùng của dân tộc Việt Nam.