Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng

Về vai trò, tác dụng của công tác kiểm tra, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Công việc của Đảng và Nhà nước ngày càng nhiều. Muốn hoàn thành tốt mọi việc, thì toàn thể đảng viên và cán bộ phải chấp hành nghiêm chỉnh đường lối và chính sách của Đảng. Và muốn như vậy, thì các cấp ủy đảng phải tăng cường công tác kiểm tra. Vì kiểm tra có tác dụng thúc đẩy và giáo dục đảng viên và cán bộ làm trọn nhiệm vụ đối với Đảng, đối với Nhà nước, làm gương mẫu tốt cho nhân dân. Do đó mà góp phần vào việc củng cố Đảng về tư tưởng, về tổ chức”(1). Như vậy, sự lãnh đạo của Đảng không phải chỉ là đề ra nghị quyết và chỉ thị, mà quan trọng còn là tổ chức thi hành và kiểm tra giám sát. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu người lãnh đạo, ủy ban kiểm tra, cán bộ làm công tác kiểm tra Đảng phải có phương pháp kiểm tra, giám sát thật dân chủ, khách quan, phải đi đúng đường lối quần chúng, phải thật sự nhân văn, nhân bản trong công tác đặc biệt quan trọng này thì mới đem lại kết quả cao nhất.

Về cách thức thực hiện công tác kiểm tra, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhắc nhở cả việc kiểm tra định kỳ, đột xuất và kiểm tra thường xuyên, nhưng khi tiến hành cần hết sức uyển chuyển, tránh cứng nhắc. Muốn vậy, việc lựa chọn người để đi kiểm tra cũng hết sức quan trọng. Nếu lựa chọn người đi kiểm tra đúng thì kết quả sẽ tốt đẹp, lựa chọn sai người sẽ dẫn đến nhận định sai lầm, thậm chí lệch lạc về đối tượng kiểm tra. Điều đó cũng có nghĩa yêu cầu về phẩm chất, năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra phải thật sự được quan tâm, chú ý. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu: “cán bộ kiểm tra phải học tập và thấm nhuần đường lối, quan điểm của Đảng, phải luôn luôn chú ý nâng cao khả năng chuyên môn, phải cố gắng công tác, phải trau dồi đạo đức cách mạng. Đặc biệt là phải nâng cao ý thức tổ chức và kỷ luật, phải thật thà phê bình và tự phê bình để làm gương mẫu trong việc chấp hành kỷ luật của Đảng”(2). Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt chú trọng đến phẩm chất đạo đức, lòng nhân ái: “Phải luôn luôn dùng lòng thân ái mà giúp đỡ, lãnh đạo cán bộ.”(3).

Cũng như công tác kiểm tra, thi hành kỷ luật trong Đảng là một tất yếu khách quan, được quy định bởi quy luật hình thành và phát triển của Đảng.

Kỷ luật đảng cần gắn với công tác kiểm tra, vì kỷ luật và thi hành kỷ luật trong Đảng có tầm quan trọng đặc biệt, bảo đảm cho sự hoạt động bình thường và phát triển của Đảng. Hồ Chí Minh khẳng định: “Đảng ta tuy nhiều người, nhưng khi tiến đánh thì chỉ như một người. Đó là nhờ có kỷ luật. Kỷ luật của ta là kỷ luật sắt, nghĩa là nghiêm túc và tự giác. Các đồng chí chúng ta cần phải ra sức giữ gìn kỷ luật sắt của Đảng”(4).

Đảng bao gồm những người ưu tú, những người hăng hái và được quần chúng tín nhiệm. Tuy vậy, không phải tất cả đảng viên đều tốt, đều làm việc đúng đắn. Trong quá trình công tác, có một số người không giữ được bản lĩnh, phẩm chất đạo đức của đảng viên nên có những hành động, việc làm sai trái. Do vậy, duy trì kỷ luật trong Đảng là một tất yếu khách quan để ngăn chặn khuyết điểm sai lầm, sửa chữa thói hư tật xấu, thải loại những kẻ thoái hóa biến chất, xây dựng Đảng ngày càng trong sạch, vững mạnh. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “một Đảng mà giấu giếm khuyết điểm của mình là một Đảng hỏng. Một Đảng có gan thừa nhận khuyết điểm của mình, vạch rõ những cái đó, vì đâu mà có khuyết điểm đó, xét rõ hoàn cảnh sinh ra khuyết điểm đó, rồi tìm kiếm mọi cách để sửa chữa khuyết điểm đó. Như thế là một Đảng tiến bộ, mạnh dạn, chắc chắn, chân chính”(5). Do vậy, Người yêu cầu từng tổ chức đảng phải duy trì chặt chẽ kỷ luật, giữ nghiêm kỷ cương, nền nếp tổ chức, làm cho Đảng ngày càng xứng đáng với vai trò, vị trí và sứ mệnh lãnh đạo sự nghiệp cách mạng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ: “Sửa chữa sai lầm, cố nhiên cần dùng cách giải thích thuyết phục, cảm hoá, dạy bảo. Song không phải tuyệt nhiên không dùng xử phạt. Lầm lỗi có việc to, việc nhỏ. Nếu nhất luật không xử phạt thì sẽ mất cả kỷ luật, thì sẽ mở đường cho bọn cố ý phá hoại. Vì vậy, hoàn toàn không dùng xử phạt là không đúng. Mà chút gì cũng dùng đến xử phạt cũng không đúng”(6). Theo Người, kiểm tra và kỷ luật không phải là “vạch lá tìm sâu”, truy tìm khuyết điểm, sai lầm để xử phạt, sỉ nhục, mà là để răn đe, ngăn ngừa và giáo dục, để giữ nghiêm kỷ cương, kỷ luật và sự đoàn kết thống nhất trong Đảng.

Một điều mang tính nguyên tắc là bất cứ một tổ chức hay một cá nhân nào cũng chịu sự kiểm tra của Đảng.

Tuyệt đối không có “vùng cấm” trong công tác kiểm tra, thi hành kỷ luật đảng; Mọi vi phạm đều phải được xem xét, không được che đậy, nể nang. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Nơi nào sai lầm, ai sai lầm, thì lập tức sửa chữa. Kiên quyết chống thói nể nang và che giấu, chống thói “trước mặt thì nể, kể lể sau lưng”. Phê bình thì phải rõ ràng, thiết thực, ngay thẳng, thành thật. Mục đích là cốt sửa chữa, chứ không phải để công kích, cốt giúp nhau tiến bộ, chứ không phải làm cho đồng chí khó chịu, nản lòng”(7).

Chủ tịch Hồ Chí Minh phê phán rất nghiêm khắc một số cán bộ, đảng viên chưa hiểu rõ mối quan hệ giữa kỷ luật của Đảng, kỷ luật của chính quyền và kỷ luật của các đoàn thể: “Sự thực nhiều đảng viên, cán bộ chẳng làm đúng như thế, đã không giữ đúng kỷ luật của chính quyền, cơ quan đoàn thể, nhân dân. Thậm chí có khi phớt cả thủ trưởng, bộ trưởng, đi không xin phép, về không báo cáo, tưởng là đảng viên thì muốn làm trời làm đất gì thì làm. Các đảng viên, cán bộ đó không biết kỷ luật của chính quyền, của đoàn thể, nhân dân và Đảng cũng là một”(8).

Để đảm bảo xử phạt chính xác, cần phân tích rõ ràng các nguyên nhân dẫn đến sai lầm, khuyết điểm, phải xét kỹ lưỡng tính chất của sai phạm để quyết định hình thức kỷ luật. Thi hành kỷ luật trong Đảng phải công minh, công khai, dân chủ. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Có thưởng thì phải có phạt, thưởng phạt phải nghiêm minh”. Muốn vậy, phải làm tốt công tác thẩm tra xác minh, mặt khác phải nhấn mạnh đến biện pháp dân chủ, đề cao tự phê bình và phê bình nhằm làm cho kỷ luật đạt được mục đích, để người có lỗi lầm “tâm phục, khẩu phục”, để công tác kiểm tra, kỷ luật của Đảng không biến thành công cụ trừng phạt cán bộ, đảng viên.

Nếu thực hiện đầy đủ theo các nguyên tắc trên, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật trong Đảng sẽ thực sự có chất lượng, hiệu quả. Từ đó sẽ góp phần chủ động phòng ngừa, ngăn chặn xảy ra thiếu sót, khuyết điểm, vi phạm của các cá nhân và tổ chức đảng từ khi còn manh nha, không gây thiệt hại lớn cho Đảng, cho tổ chức, không làm hỏng công việc chung, không mất cán bộ.