Từng là thư ký riêng của Tổng Bí thư Trường Chinh, sau này ông Mười Hương trở thành người chỉ huy, đào tạo những huyền thoại tình báo như Phạm Xuân Ẩn, Vũ Ngọc Nhạ, Phạm Ngọc Thảo, Lê Hữu Thúy...

Từng là thư ký riêng của Tổng Bí thư Trường Chinh, sau này ông Mười Hương trở thành người chỉ huy, đào tạo những huyền thoại tình báo như Phạm Xuân Ẩn, Vũ Ngọc Nhạ, Phạm Ngọc Thảo, Lê Hữu Thúy...

Ông Mười Hương từng làm thư ký riêng của Tổng Bí thư Trường Chinh

Trong lịch sử ngành tình báo cách mạng Việt Nam, ông Trần Quốc Hương (bí danh Mười Hương), được biết đến là người thầy của nhiều nhà tình báo nổi tiếng. Ít người biết rằng, trước khi tham gia tổ chức mạng lưới tình báo chiến lược tại miền Nam, ông từng làm thư ký riêng của Tổng Bí thư Trường Chinh, tham gia công tác bảo vệ Trung ương và chuẩn bị cho sự kiện lịch sử ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình.

Tham gia hoạt động cách mạng từ năm 13 tuổi, Trần Quốc Hương hai lần bị thực dân Pháp bắt giữ vào các năm 1939 và 1941. Dù phải chịu những cuộc tra khảo khắc nghiệt, ông vẫn kiên quyết giữ vững khí tiết, không khuất phục trước đối phương. Trong thời gian này, ông đổi tên thành Hương và sử dụng nhiều bí danh như Hương Con, Đen, Ly, Trang…

Sau khi ra tù, ông được Tổng Bí thư Trường Chinh giao nhiệm vụ tại Ban Công tác Đội, một tổ chức làm nhiệm vụ cảnh vệ, trực thuộc Văn phòng Trung ương Đảng và được xem là một trong những tiền thân của lực lượng công an sau này. Trần Quốc Hương trực tiếp đảm nhiệm công tác bảo vệ Tổng Bí thư Trường Chinh trước khi chuyển sang hoạt động tình báo quân sự vào năm 1948.

Ông Trần Quốc Hương. Ảnh: TTXVN.

Nhớ lại cơ duyên đến với nghề tình báo, ông Mười Hương từng kể rằng, khoảng tháng 7/1954, Xứ ủy Nam Kỳ cử đồng chí Lê Đức Thọ ra gặp Trung ương để bàn về chiến lược cách mạng, đồng thời đề nghị điều động ông vào Nam công tác. Tổng Bí thư Trường Chinh báo cáo và được Chủ tịch Hồ Chí Minh đồng ý.

Trực tiếp giao nhiệm vụ, Tổng Bí thư Trường Chinh nhấn mạnh những khó khăn, nguy hiểm phía trước, đặc biệt là việc vào Nam có thể phải hoạt động lâu dài, chưa biết ngày trở lại. Ông cũng được tạo điều kiện cân nhắc kỹ trước khi nhận nhiệm vụ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh sau đó gặp riêng Mười Hương để căn dặn. Người nhấn mạnh rằng, khi đã nhận nhiệm vụ thì phải quyết tâm hoàn thành, không phụ lòng tin của Trung ương. Đặc biệt, Bác dặn ông: “Đi sao nhớ về vậy!”.

Khi được điều động vào miền Nam, ông lấy tên Trần Ngọc Trí - tên của người anh ruột đã qua đời, nhằm che giấu thân phận. Trong quá trình hoạt động bí mật, đồng chí, đồng đội thường thân mật gọi ông bằng những cái tên như anh Hai, anh Bảy hay anh Mười Hương. Trong đó, bí danh Mười Hương gắn liền với tên tuổi và sự nghiệp hoạt động tình báo của ông sau này.

Ngày 14/6/1958, khi đang giữ chức Phó trưởng Ban Địch tình và được Xứ ủy Nam Bộ lệnh trở về căn cứ, Mười Hương đến một quán trên đường Võ Tánh, Gia Định (nay là đường Hoàng Văn Thụ, TP.HCM) theo địa điểm liên lạc đã quy ước. Tuy nhiên, do bị chỉ điểm bởi một kẻ phản bội, ông rơi vào tay lực lượng an ninh của chính quyền Ngô Đình Diệm.

Sau khi bắt giữ, Đoàn công tác đặc biệt miền Trung do Ngô Đình Cẩn kiểm soát đưa ông ra Huế, giam tại Tòa Khâm cũ. Trong gần 6 năm bị cầm tù, Mười Hương phải chịu nhiều hình thức tra khảo, đối xử khắc nghiệt. Không chỉ tìm cách khai thác thông tin, phía đối phương còn sử dụng nhiều thủ đoạn mua chuộc, dụ dỗ nhằm buộc ông hợp tác. Tuy nhiên, ông vẫn giữ vững lập trường, kiên quyết không tiết lộ những bí mật của tổ chức.

Sau cuộc đảo chính lật đổ chính quyền Ngô Đình Diệm và Ngô Đình Nhu năm 1963, Mười Hương được giải thoát khỏi nhà tù. Do sức khỏe suy giảm sau nhiều năm bị giam giữ, ông được đưa ra miền Bắc điều trị. Sau đó, ông được phân công giữ chức Cục trưởng Cục Kỹ thuật thuộc Bộ Công an, mang quân hàm đại tá.

Tháng 5/1969, Mười Hương tiếp tục trở lại chiến trường miền Nam, công tác tại Ban An ninh Miền, phụ trách lĩnh vực an ninh đô thị và trinh sát vũ trang. Đến năm 1970, ông đảm nhiệm chức Trưởng ban An ninh Sài Gòn - Gia Định (T4).

Trên cương vị này, ông tham gia chỉ đạo xây dựng các cơ sở cách mạng, phát triển những "lõm chính trị" ngay trong nội thành Sài Gòn và các khu vực vùng ven. Đồng thời, ông tổ chức các hoạt động nhằm phân hóa, làm suy yếu lực lượng đối phương, góp phần tạo dựng và củng cố thế trận an ninh phục vụ cuộc kháng chiến tại miền Nam.

Ông cũng trở thành người thầy của nhiều huyền thoại tình báo vang danh trong lịch sử. Trong đó, những người hoạt động dưới sự chỉ đạo của ông sau này có Phạm Xuân Ẩn - điệp viên mang bí số X6; Vũ Ngọc Nhạ - nhân vật được biết đến qua tiểu thuyết "Ông cố vấn"; Phạm Ngọc Thảo - nguyên mẫu của nhân vật Nguyễn Thành Luân trong Ván bài lật ngửa và Lê Hữu Thúy - nguyên mẫu nhân vật Lê Nguyên Vũ trong Điệp viên giữa sa mạc lửa.

Điểm chung của những nhà tình báo này là họ từng hoạt động trong những vị trí có khả năng tiếp cận thông tin quan trọng của chính quyền Sài Gòn. Trong quá trình xây dựng và tổ chức lực lượng, ông Mười Hương đóng vai trò phát hiện, lựa chọn, bố trí và trực tiếp chỉ đạo nhiều người trong số họ.

Ông Mười Hương - Trần Quốc Hương sinh ngày 20/12/1924, tên khai sinh là Trần Ngọc Ban, quê ở xã Vụ Bản, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam (cũ, nay là tỉnh Ninh Bình). Từ năm 13 tuổi, ông đã tham gia hoạt động cách mạng nhờ sự giác ngộ của người thầy Nguyễn Đức Quỳ - người sau này giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Hà Nam và Thứ trưởng Bộ Văn hóa.

Qua sự giới thiệu của thầy Nguyễn Đức Quỳ, ông lên Hà Nội, có cơ hội gặp những cán bộ cách mạng như Trường Chinh, Lê Toàn Thư, Hoàng Đình Tuất. Những mối liên hệ này đưa người thanh niên trẻ từng bước tham gia sâu hơn vào hoạt động bí mật.

Người thầy của các huyền thoại tình báo Phạm Xuân Ẩn, Vũ Ngọc Nhạ

Tháng 7/1954, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đi đến thắng lợi, Trần Quốc Hương nhận một nhiệm vụ mới: Vào miền Nam xây dựng và tổ chức hoạt động tình báo.

Nhận nhiệm vụ, Trần Quốc Hương vào Sài Gòn với vỏ bọc một giáo viên dạy tư. Tại đây, ông được phân công công tác trong Ban Địch tình của Xứ ủy Nam Bộ, cùng các cán bộ Mai Chí Thọ, Cao Đăng Chiếm tổ chức huấn luyện nghiệp vụ và phát triển mạng lưới tình báo.

Ông Mười Hương (hàng đầu, thứ ba từ trái sang) cùng những nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, Vũ Ngọc Nhạ, Lê Hữu Thúy... Ảnh: Tư liệu.

Một trong những thành công đáng chú ý của Mười Hương là phát hiện và định hướng hoạt động cho Phạm Xuân Ẩn - người sau này trở thành Thiếu tướng tình báo, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Theo những ghi chép của Mười Hương được công bố, ông từng chú ý đến Phạm Xuân Ẩn qua bức ảnh chụp đoàn người đưa tang học sinh Trần Văn Ơn tại Sài Gòn ngày 15/1/1950. Trong bức ảnh, Phạm Xuân Ẩn cầm biểu ngữ đi đầu đoàn biểu tình. Sau những lần tiếp xúc, trò chuyện, Mười Hương nhận thấy Phạm Xuân Ẩn có khả năng giao tiếp, tiếp cận nhiều tầng lớp xã hội và phù hợp với hoạt động tình báo lâu dài.

Chính ông tham gia lựa chọn Phạm Xuân Ẩn, xây dựng kế hoạch đưa người thanh niên này sang Mỹ học tập để chuẩn bị cho nhiệm vụ sau này. Khi ấy, gia đình Phạm Xuân Ẩn gặp nhiều khó khăn về kinh tế. Cha ông mắc bệnh lao, trong khi gia đình đông anh em. Việc ra nước ngoài học tập vì thế không dễ thực hiện. Mười Hương đã động viên Phạm Xuân Ẩn tiếp tục kế hoạch, đồng thời tìm cách giải quyết vấn đề kinh phí.

Một trở ngại khác là Phạm Xuân Ẩn chưa hoàn thành chương trình trung học theo yêu cầu của nhiều trường tại Mỹ. Sau khi tìm hiểu, ngành báo chí được lựa chọn vì phù hợp với điều kiện học tập và nhiệm vụ dự kiến.

Ông Phạm Xuân Ẩn (trái) và ông Trần Quốc Hương. Ảnh: VOV.

Phạm Xuân Ẩn sau đó sang Mỹ học báo chí. Khi trở về Sài Gòn, ông hoạt động dưới vỏ bọc phóng viên, từng làm việc cho hãng Reuters và tạp chí Time. Công việc báo chí tạo điều kiện để ông tiếp xúc với nhiều nhân vật trong giới quân sự, chính trị của chính quyền Sài Gòn. Từ những mối quan hệ này, Phạm Xuân Ẩn thu thập được nhiều thông tin có giá trị phục vụ hoạt động tình báo chiến lược.

Bên cạnh Phạm Xuân Ẩn, Mười Hương còn có vai trò quan trọng trong quá trình xây dựng và chỉ đạo hoạt động của "ông cố vấn" Vũ Ngọc Nhạ.

Trước khi vào Nam năm 1954, qua sự giới thiệu của một cán bộ ở Thái Bình, Mười Hương đã lựa chọn Vũ Ngọc Nhạ làm cơ sở tình báo. Dưới sự chỉ đạo của Mười Hương, Vũ Ngọc Nhạ từng bước xây dựng quan hệ với Giám mục Lê Hữu Từ và các nhân vật có ảnh hưởng trong chính quyền Sài Gòn.

Về sau, Vũ Ngọc Nhạ trở thành nhân vật chủ chốt của cụm tình báo chiến lược A22, hoạt động trong môi trường có khả năng tiếp cận những thông tin quan trọng ở cấp cao của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Một nhân vật khác gắn với Mười Hương là Lê Hữu Thúy, nhà tình báo hoạt động trong các mối quan hệ phức tạp giữa chính quyền Ngô Đình Diệm với các lực lượng chính trị, tôn giáo tại miền Nam.

Theo các tài liệu, Mười Hương đã phát huy khả năng giao tiếp và những mối quan hệ của Lê Hữu Thúy để giúp ông xây dựng vỏ bọc, tiếp cận các nhân vật như Tổng trưởng Nội vụ Huỳnh Văn Nhiệm, thủ lĩnh Bình Xuyên Bảy Viễn và tướng Hòa Hảo Năm Lửa.

Lê Hữu Thúy sau này trở thành nguyên mẫu nhân vật Lê Nguyên Vũ trong tiểu thuyết Điệp viên giữa sa mạc lửa.

Trong số những nhà tình báo từng chịu sự chỉ đạo của Mười Hương còn có Phạm Ngọc Thảo - sĩ quan hoạt động bí mật trong quân đội Việt Nam Cộng hòa, người sau này được biết đến rộng rãi qua nguyên mẫu nhân vật Nguyễn Thành Luân trong bộ phim Ván bài lật ngửa.

Bốn nhân vật với những hoàn cảnh, vị trí và phương thức hoạt động khác nhau đã trở thành những tên tuổi nổi bật trong lịch sử tình báo Việt Nam. Đằng sau quá trình hoạt động của họ có vai trò tổ chức, lựa chọn và chỉ đạo của ông Mười Hương.

Sau ngày 30/4/1975, ông Mười Hương lần lượt đảm nhiệm các chức vụ: Phó trưởng Ban Tổ chức Trung ương; Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM; Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội; Tổng cục trưởng Tổng cục Du lịch; Trưởng Ban Nội chính Trung ương. Ông là Ủy viên Trung ương Đảng từ khóa IV đến khóa VI, Bí thư Trung ương Đảng khóa VI.

Từ năm 1986-1991, với vị trí là Trưởng Ban Nội chính Trung ương, ông Trần Quốc Hương đã lãnh đạo, chỉ đạo cán bộ, công chức Ban Nội chính Trung ương thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ được giao, với nhiều kết quả quan trọng và nổi bật của công tác nội chính Đảng trên các lĩnh vực.

Với những cống hiến to lớn và thành tích xuất sắc, ông Trần Quốc Hương đã được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Sao vàng, Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Quân công hạng Nhất và nhiều phần thưởng cao quý khác.

(Nguồn tham khảo: VTV, TTXVN, Báo Quân đội Nhân dân, Báo Công an Nhân dân, Báo Quân khu 7)