Tuổi 24 hiên ngang giữa pháp trường

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940 tại làng Thanh Quýt, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam, trong một gia đình nông dân nghèo. Mẹ mất sớm, tuổi thơ anh gắn liền với sự lam lũ và ý chí vươn lên. Sau Hiệp định Genève, Nguyễn Văn Trỗi theo gia đình vào Sài Gòn mưu sinh, làm thợ điện tại nhà máy đèn Chợ Quán. Giữa lòng đô thị bị chi phối bởi chế độ Nguỵ quyền, người thợ trẻ ấy đã giác ngộ cách mạng, gia nhập Đại đội Quyết tử 65, lực lượng biệt động nội thành.

Tháng 5/1964, chính phủ Mỹ phái một phái đoàn chính trị, quân sự cao cấp sang Sài Gòn nghiên cứu tình hình miền Nam. Với lòng căm thù giặc sâu sắc, Nguyễn Văn Trỗi xin nhận lệnh tiêu diệt phái đoàn do Bộ trưởng Quốc phòng Robert Macnamara dẫn đầu. Đêm ngày 9/10/1964, giữa lúc tiến hành công tác gài mìn tại cầu Công Lý (nay là cầu Nguyễn Văn Trỗi) anh bị địch phát hiện và bắt giữ.

Nhận được tin dữ, du kích quân ở Venezuela đã bắt cóc một trung tá tình báo Mỹ để đổi lại tự do cho anh. Thế nhưng, chỉ ba ngày sau khi phía Venezuela thả tù binh Mỹ, chính quyền Sài Gòn dưới sự chỉ đạo của đế quốc Mỹ vẫn lạnh lùng xử bắn anh vào sáng 15/10/1964 tại sân sau nhà lao Chí Hòa. Trước mũi súng quân thù, Nguyễn Văn Trỗi vẫn hiên ngang hô vang “Đả đảo đế quốc Mỹ! Việt Nam muôn năm! Hồ Chí Minh muôn năm!”.

Sau này, Chủ tịch Hồ Chí Mình có ghi lại trên tấm ảnh của anh: “Vì Tổ quốc, vì nhân dân, liệt sĩ Nguyễn Văn Trỗi anh dũng đấu tranh chống đế quốc Mỹ đến hơi thở cuối cùng. Chí khí lẫm liệt của anh hùng Trỗi là tấm gương cách mạng sáng ngời cho mọi người yêu nước, nhất là cho các cháu thanh niên học tập”.