Tuổi hai mươi giữa trận tuyến Hòa Bình

  Ở dốc Giang Mỗ năm ấy, giữa tiếng súng và những cỗ xe tăng đang tiến vào trận địa, một người lính trẻ đã chọn cách đối mặt với thứ vũ khí mà mình gần như không có phương tiện để chống lại. Anh chỉ có khẩu tiểu liên và những quả lựu đạn trong tay. Người lính ấy là Cù Chính Lan.

Cù Chính Lan sinh năm 1930 tại Quỳnh Đôi, Quỳnh Lưu, Nghệ An, trong một gia đình nông dân nghèo. Mẹ mất khi ông mới 4 tuổi, gia đình đông con nên từ nhỏ ông đã phải lao động vất vả để cùng cha nuôi các em. Những năm tháng thiếu thốn ấy rèn cho Cù Chính Lan sự bền bỉ, nghị lực và tình thương đối với những người cùng cảnh ngộ.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta, Cù Chính Lan tình nguyện nhập ngũ năm 1946. Trong quân đội, ông nhanh chóng thể hiện tinh thần gương mẫu, chăm chỉ và thương yêu đồng đội. Từ một chiến sĩ liên lạc, ông từng bước trưởng thành và được giao làm tiểu đội trưởng bộ binh thuộc Đại đoàn 304.

Trong những trận chiến đầu tiên, Cù Chính Lan đã nhiều lần thể hiện sự gan dạ và mưu trí. Đặc biệt, ở trận Giang Mỗ ngày 7-12-1951, khi trận địa bị lộ và đơn vị được lệnh tạm thời rút lui, ông tình nguyện ở lại phía sau dùng súng máy kiềm chế địch, rồi quay lại tìm và đưa ba đồng đội bị thương trở về an toàn.

Nhưng chiến công làm nên tên tuổi Cù Chính Lan lại đến chỉ vài ngày sau đó.

Ngày 13-12-1951, trong trận Giang Mỗ lần thứ hai thuộc Chiến dịch Hòa Bình, quân ta đang chuẩn bị rút khỏi trận địa thì một xe tăng Pháp xuất hiện, bắn dữ dội và chặn đường rút. Trước tình thế nguy hiểm, Cù Chính Lan không lùi bước. Ông chạy cắt đường, đuổi kịp chiếc xe tăng đi đầu rồi nhảy lên xe, tìm cách tiêu diệt kíp xe bằng vũ khí trong tay.

Khẩu tiểu liên bị hóc, nhưng ông không bỏ cuộc. Cù Chính Lan gọi đồng đội đưa lựu đạn cho mình, tiếp tục tiếp cận chiếc xe tăng và sử dụng lựu đạn để tiêu diệt kíp xe. Chiếc xe tăng bị vô hiệu hóa, trở thành vật cản khiến những chiếc xe phía sau không thể tiếp tục tiến lên ứng cứu. Trận đánh sau đó kết thúc thắng lợi.

Chiến công ấy nhanh chóng được lan truyền trong toàn quân. Cách đánh táo bạo của người tiểu đội trưởng trẻ trở thành một tấm gương để bộ đội học tập trong việc đối phó với xe tăng và xe cơ giới của đối phương. Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở kết quả của trận đánh, mà còn ở sự bình tĩnh, chủ động và khả năng ứng biến ngay trong một tình huống đặc biệt nguy hiểm của người chiến sĩ.

Chưa đầy hai tuần sau, ngày 29-12-1951, Cù Chính Lan tiếp tục tham gia trận đánh đồn Cô Tô. Trong trận này, ông bị thương hai lần nhưng vẫn tiếp tục phá rào, mở đường cho đồng đội tiến lên. Khi bị thương nặng lần thứ ba, ông vẫn nằm lại trận địa, chỉ hướng tiến và động viên đồng đội tiếp tục chiến đấu. Trận đánh kết thúc thắng lợi cũng là lúc người tiểu đội trưởng trẻ tuổi hy sinh. Ông khi ấy mới 21 tuổi.

Ngày 19-5-1952, Cù Chính Lan được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, là một trong bảy người đầu tiên được Nhà nước truy tặng danh hiệu này. Ông cũng được truy tặng Huân chương Quân công hạng Nhì và Huân chương Kháng chiến hạng Nhất.

Cù Chính Lan ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những gì ông để lại không chỉ nằm ở chiến công diệt xe tăng trên đường số 6. Đó còn là hình ảnh một người lính xuất thân từ làng quê nghèo, trưởng thành giữa khói lửa chiến tranh và luôn đặt nhiệm vụ chung lên trên sự an nguy của bản thân. Từ dốc Giang Mỗ đến những trang sử của cuộc kháng chiến chống Pháp, cái tên Cù Chính Lan đã trở thành một biểu tượng về lòng dũng cảm, sự mưu trí và tinh thần chiến đấu của thế hệ trẻ Việt Nam trong những năm tháng gian lao ấy.