Tuổi hai mươi ở lại bên dòng Thạch Hãn

Có những tuổi hai mươi đi qua chiến tranh bằng tiếng súng, nhưng cũng có những tuổi hai mươi được giữ lại bằng những trang viết. Nguyễn Văn Thạc thuộc về thế hệ ấy. Anh là một sinh viên xuất sắc của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, từng đoạt giải Nhất học sinh giỏi Văn lớp 10 toàn miền Bắc. Khi Tổ quốc cần, chàng trai yêu văn chương đã rời giảng đường, khoác lên mình bộ quân phục và bước vào cuộc chiến với một tâm thế vừa quyết liệt, vừa giàu suy tư.

Nguyễn Văn Thạc sinh ngày 14/10/1952 tại Hà Nội. Anh là sinh viên Khoa Toán – Cơ, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Giữa năm 1971, Quân đội Nhân dân Việt Nam chuẩn bị lực lượng cho những cuộc tổng tấn công trong năm 1972 tại các chiến trường Quảng Trị, Bắc Tây Nguyên, và Đông Nam Bộ (Bình Long, Bình Phước), trong đó hướng chủ yếu là Quảng Trị. Ngày 6 tháng 9 năm 1971, cùng với 21 sinh viên của K15 Toán - Cơ (Đại học Tổng hợp) và nhiều sinh viên khác, anh gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam.

Sau 6 tháng huấn luyện, tháng 4 năm 1972 anh bắt đầu hành quân vào chiến trường. Anh viết cuốn nhật ký "Chuyện đời" từ ngày 2 tháng 10 năm 1971 đến ngày 3 tháng 6 năm 1972; trước khi hành quân vào chiến trường Quảng Trị, anh đã gửi cuốn nhật ký cùng nhiều lá thư về cho anh trai từ ngã ba Đồng Lộc. Hai tháng sau, ngày 30 tháng 7 năm 1972 anh đã hy sinh tại chiến trường Quảng Trị.

Anh ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những điều anh viết đã không dừng lại cùng ngày cuối của cuộc đời. Năm 2005, bản nhật ký được xuất bản với nhan đề Mãi mãi tuổi hai mươi, trở thành một trong những cuốn nhật ký thời chiến được nhiều thế hệ độc giả tìm đọc. Sau nhiều lần tái bản, tác phẩm tiếp tục được bổ sung hình ảnh, thư tay và tư liệu từ gia đình, cho thấy sức sống lâu dài của những trang viết được hình thành từ một tuổi trẻ đã gửi lại chiến trường.

Nguyễn Văn Thạc không kịp sống qua tuổi hai mươi. Nhưng chính những trang viết của anh đã khiến tuổi hai mươi ấy ở lại. Không phải chỉ ở một con người, mà ở ký ức về cả một thế hệ từng đứng trước lựa chọn giữa cuộc sống riêng và vận mệnh đất nước. Bên chiến trường Quảng Trị năm ấy, một người lính trẻ đã nằm xuống; còn từ những trang nhật ký gửi lại, một tiếng nói của tuổi trẻ vẫn tiếp tục được lắng nghe.

Đó là tiếng nói của một chàng trai yêu văn chương, yêu gia đình, biết rung động trước cuộc sống nhưng cũng hiểu rằng có những thời khắc lịch sử đòi hỏi con người phải đặt tuổi trẻ của mình vào một lựa chọn lớn hơn. Và vì thế, Mãi mãi tuổi hai mươi không chỉ là câu chuyện về Nguyễn Văn Thạc. Đó còn là ký ức về những tuổi hai mươi đã đi qua chiến tranh và để lại cho hôm nay một câu hỏi giản dị mà sâu sắc: khi đất nước cần, tuổi trẻ của mỗi người có thể làm được gì cho Tổ quốc?