Tuổi hai mươi trên tuyến đường biên giới
Những năm sau chiến tranh chống Mỹ, vùng biên giới phía Bắc lại bước vào giai đoạn nhiều biến động. Trong dòng người thanh niên lên đường xây dựng và bảo vệ quê hương thời ấy có bà Lương Thị Thiện — nữ thanh niên xung phong thuộc tuyến đường Hoàng Liên Sơn I. Sinh năm 1964, bà nhập ngũ tháng 9 năm 1984, khi vừa tròn hai mươi tuổi. Đó là thời điểm cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc vẫn còn nhiều căng thẳng, cuộc sống nhân dân vùng cao vô cùng khó khăn.
Thanh niên xung phong không trực tiếp cầm súng ngoài mặt trận, nhưng lại đảm nhận những công việc nặng nhọc và nguy hiểm để mở đường, vận chuyển vật tư, bảo đảm giao thông cho khu vực biên giới. Bà Thiện kể rằng ngày ấy lên công trường ai cũng trẻ. Có người lần đầu đi xa nhà, tối đến nhớ mẹ khóc thút thít trong chăn. Nhưng sáng hôm sau lại cười nói như chưa có chuyện gì xảy ra.
Công trường Hoàng Liên Sơn I nằm giữa núi đá cheo leo. Những con đường quanh co bám sườn núi hầu như đều làm bằng sức người. Thanh niên xung phong dùng cuốc, xà beng phá đá, gùi từng gánh đất để mở đường. “Có hôm đá cứng quá, bổ xà beng tóe lửa mà vẫn không nứt,” bà cười nhớ lại. Khó khăn nhất là mùa đông vùng cao. Sương mù dày đặc, gió lạnh buốt len qua những tấm áo mỏng. Bữa cơm nhiều hôm chỉ có rau rừng với muối vừng, vậy mà ai cũng ăn rất ngon vì làm việc cả ngày đói lả. Bà Thiện nhớ nhất một đêm trực đường cuối năm 1985. Sau nhiều ngày mưa lớn, một đoạn taluy có nguy cơ sạt lở. Cả đội thanh niên xung phong phải thức trắng đêm dùng bao đất gia cố mặt đường. Giữa trời rét cắt da, mọi người vừa làm vừa đốt lửa sưởi. Có anh trong đội tranh thủ kể chuyện tiếu lâm khiến cả nhóm cười vang giữa núi rừng tối om. “Khổ thật nhưng vui cũng thật,” bà nói. “Ngày ấy chỉ cần có đồng đội bên cạnh là thấy yên tâm.” Không khí chiến tranh biên giới khi ấy vẫn hiện hữu rất rõ. Nhiều đêm mọi người nghe tiếng pháo vọng từ xa. Có lần đơn vị phải tạm dừng thi công vì tình hình căng thẳng gần khu vực biên giới. Những cô gái thanh niên xung phong tuổi đôi mươi khi ấy lần đầu cảm nhận được sự mong manh giữa hòa bình và chiến tranh. Thế nhưng không ai bỏ cuộc.
Bà Thiện bảo điều khiến thế hệ thanh niên xung phong năm ấy mạnh mẽ chính là niềm tin rằng từng con đường mở ra sẽ giúp vùng cao phát triển hơn, giúp việc đi lại, vận chuyển nơi biên giới thuận lợi hơn. Sau này trở về cuộc sống đời thường, bà Lương Thị Thiện vẫn luôn tự hào về quãng thời gian tuổi trẻ trên công trường Hoàng Liên Sơn I. Đó không chỉ là những năm tháng lao động gian khổ, mà còn là ký ức về một thế hệ thanh niên sẵn sàng đi bất cứ nơi đâu Tổ quốc cần.
Giờ đây, mỗi lần đi trên những con đường rộng mở nơi vùng cao Tây Bắc, bà lại nhớ về những ngày cuốc đá, gùi đất năm xưa — nhớ những đồng đội từng cùng mình đi qua mưa rét, núi đá và cả những ngày tháng biên giới chưa thực sự bình yên.
