Tuổi thơ lớn lên cùng cách mạng

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, một cựu chiến binh quê ở Quỳnh Lưu, Nghệ An. Cụ nói rằng tuổi thơ của mình không có nhiều đồ chơi, không có những ngày tháng đủ đầy như con cháu bây giờ. Tuổi thơ ấy lớn lên giữa tiếng loa truyền tin, những buổi học bình dân học vụ và những câu chuyện về cách mạng được kể bên bếp lửa.

Cụ bảo: “Chúng tôi không hiểu hết hai chữ cách mạng khi còn nhỏ, nhưng chúng tôi lớn lên cùng nó từng ngày.”

Những năm cuối thập niên 1940, làng quê còn nghèo lắm. Nhà tranh vách đất, đêm đến chỉ có ánh đèn dầu leo lét. Trẻ con đi học bằng chân đất, sách vở hiếm như của quý.

Cậu bé Dinh khi ấy mới tám tuổi.

Mỗi sáng, cậu thường nghe tiếng trống ở đình làng gọi bà con đi họp. Người lớn nói chuyện kháng chiến, chuyện bộ đội, chuyện góp gạo nuôi quân. Trẻ con chưa hiểu hết, chỉ thấy trong ánh mắt cha mẹ có điều gì vừa lo lắng vừa hy vọng.

Một lần, cậu hỏi mẹ:

– Cách mạng là gì hả mẹ?

Mẹ đang vo gạo, ngừng tay rồi đáp:

– Là để người nghèo mình được sống tốt hơn, con ạ.

Câu trả lời giản dị ấy theo cậu suốt đời.

Buổi tối, sau khi ăn cơm độn khoai, cả xóm tập trung học chữ ở nhà ông giáo già. Người biết nhiều dạy người biết ít, người lớn học cùng trẻ con.

Cậu Dinh ngồi trên chiếc chõng tre, cầm mẩu than viết lên tấm bảng gỗ:

“A… B… C…”

Ngoài sân, tiếng côn trùng rả rích, trong nhà tiếng đánh vần vang đều.

Ông giáo thường nói:

– Biết chữ thì mới hiểu được điều hay, mới giúp được nước.

Đó là lần đầu tiên cậu cảm thấy việc học không chỉ cho riêng mình.

Một chiều mùa hè, đoàn bộ đội hành quân qua làng. Quần áo các chú bạc màu, vai đeo ba lô, chân đi dép cao su.

Lũ trẻ chạy theo ríu rít.

Một chú bộ đội dừng lại, lấy trong túi ra chiếc bút chì ngắn đưa cho Dinh:

– Cố học giỏi nhé.

Chiếc bút chỉ còn bằng ngón tay út, nhưng với cậu bé nghèo, đó là món quà quý nhất từng có.

Tối hôm ấy, cậu đặt chiếc bút dưới gối trước khi ngủ.

Chiến tranh ngày càng ác liệt. Nhiều thanh niên trong làng lên đường nhập ngũ. Có người trở về, có người mãi mãi không về.

Cậu bé Dinh bắt đầu giúp hợp tác xã, chăn trâu, gặt lúa, đưa cơm cho dân quân trực đêm.

Có lần trời mưa lớn, đường ngập bùn, cậu vẫn ôm nồi cơm chạy ra chòi gác cho các anh dân quân.

Một anh xoa đầu cậu:

– Lớn lên làm bộ đội nhé.

Cậu cười:

– Em muốn học nữa.

Anh dân quân gật đầu:

– Học cũng là giúp nước.

Điều làm cụ Dinh nhớ nhất là những đêm nghe tin chiến thắng.

Cả làng tụ tập quanh chiếc loa pin của xã. Khi nghe tin quân ta thắng trận, người lớn vỗ tay reo mừng, còn lũ trẻ tuy chưa hiểu hết nhưng cũng thấy lòng rộn ràng.

Cậu hỏi cha:

– Sao mọi người vui thế?

Cha nhìn lên bầu trời đêm rồi đáp:

– Vì đất nước mình đang dần đứng dậy.

Từ đó, cậu bắt đầu hiểu cách mạng không phải điều gì xa xôi. Nó có trong bữa cơm sẻ chia, trong lớp học ban đêm, trong tiếng loa giữa sân đình và trong niềm tin của những người dân nghèo.

Năm mười lăm tuổi, Dinh viết trong cuốn vở cũ một dòng chữ: “Phải học để sau này làm việc có ích cho quê hương.”

Ít năm sau, cậu nhập ngũ.

Ngày lên đường, mẹ gói cho nắm cơm ngô và nhắc:

– Dù làm gì cũng phải sống cho tử tế.

Cậu chợt nhận ra những điều mình học được từ cách mạng không chỉ là lòng yêu nước, mà còn là sự sẻ chia, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm với người khác.

Sau hòa bình, ông trở về quê làm cán bộ rồi tham gia công tác xã hội. Mỗi khi kể chuyện cho thanh niên trong làng, ông không nói nhiều về chiến công của mình.

Ông thường kể về chiếc bút chì ngắn, lớp học bình dân học vụ và bữa cơm độn khoai của mẹ.

Một bạn trẻ hỏi:

– Thưa bác, tuổi thơ như thế có thiệt thòi không?

Ông mỉm cười:

– Có chứ. Nhưng chúng tôi được một điều rất lớn: được lớn lên trong niềm tin rằng đất nước có thể đổi thay.

Chiều hôm tôi gặp ông, tiếng loa xã vang lên giữa cánh đồng đã vàng mùa lúa chín. Ông nhìn lũ trẻ đạp xe đến trường rồi nói khẽ:

– Ngày xưa chúng tôi đi chân đất, còn các cháu bây giờ có nhiều điều kiện hơn. Nhưng mong các cháu nhớ rằng cuộc sống hôm nay được xây từ rất nhiều năm tháng gian khó.

Tôi nhìn người cựu chiến binh tóc bạc và hiểu rằng “Tuổi thơ lớn lên cùng cách mạng” không chỉ là câu chuyện của riêng một con người. Đó là câu chuyện của cả một thế hệ trẻ em Việt Nam đã trưởng thành giữa thiếu thốn, học chữ dưới ánh đèn dầu, nghe tin chiến thắng qua chiếc loa nhỏ và mang trong tim niềm tin giản dị mà bền bỉ: tin vào ngày mai của quê hương, đất nước.