Tuổi thơ lớn lên giữa chia cắt và khát vọng về một ngày sum họp

Những đứa trẻ không biết mặt cha

Tuổi thơ của thế hệ sinh sau năm 1954 tại miền Nam, đặc biệt là ở những vùng căn cứ cách mạng như Long An, Tây Ninh, thường gắn liền với những khoảng trống không thể lấp đầy. Nhiều đứa trẻ sinh ra khi cha đã lên tàu tập kết ra Bắc hoặc đã vào chiến khu hoạt động bí mật. Đối với chúng, khái niệm "cha" đôi khi chỉ là một tấm hình mờ nhạt được giấu kỹ sau bàn thờ, hay là một cái tên được mẹ nhắc đến với sự tự hào lẫn nỗi đau thắt nghẹn.

Trong những ngôi nhà lá đơn sơ ven dòng sông Vàm Cỏ hay giữa đồng nước Tháp Mười, những đứa trẻ lớn lên giữa tiếng tàu Tây, tiếng pháo của kẻ thù. Thay vì được cắp sách đến trường một cách yên bình, chúng sớm phải làm quen với việc chạy càn, đào hầm trú ẩn và học cách im lặng khi lính đồn đi ngang qua nhà. Sự chia cắt địa lý tại vĩ tuyến 17 đã tạo nên những gia đình "nửa Nam nửa Bắc", nơi những đứa trẻ miền Nam lớn lên với trí tưởng tượng về một miền Bắc xa xôi – nơi có Bác Hồ, có người thân đang ngày đêm sản xuất để chi viện cho quê hương.

Sự hy sinh của những người mẹ và tuổi thơ của những người con

Nhìn vào gia đình của Mẹ Việt Nam Anh hùng Trần Thị Viết tại xã Tuyên Bình Tây, huyện Vĩnh Hưng, ta thấy rõ sự nghiệt ngã mà chiến tranh đã trút xuống những gia đình Việt Nam. Mẹ Viết có 10 người con, nhưng cuộc đời của họ đều bị cuốn vào vòng xoáy của sự chia cắt và chiến đấu. Các con của mẹ như Nguyễn Văn Anh, Nguyễn Văn Kiểng, Nguyễn Văn Tạo, Nguyễn Văn Yến lần lượt rời nhà tham gia cách mạng.

Đối với những đứa cháu nội, cháu ngoại của mẹ Viết, tuổi thơ là những ngày sống trong sự đùm bọc của bà khi cha mẹ chúng đã ngã xuống hoặc đang ở tiền tuyến. Tiêu biểu là chị Phan Thị Thép – con dâu mẹ Viết, người đã sớm mồ côi cha mẹ và được mẹ Viết hỏi cưới cho con trai mình, rồi sau đó lại tiếp tục gánh vác việc nuôi con khi chồng hy sinh. Những đứa trẻ trong gia đình mẹ Viết đã lớn lên dưới sự che chở của người bà cao tuổi nhất Việt Nam, người đã thắp đèn lồng làm tín hiệu cho cách mạng ngay khi lính đồn đang truy hỏi. Tuổi thơ của chúng gắn liền với những câu chuyện về sự trung dũng, về đức hy sinh của bà, của mẹ, giúp chúng hiểu rằng hòa bình và thống nhất là cái giá phải trả bằng máu của chính người thân mình.

Lời thề Rừng Rong – Sự tiếp nối của các thế hệ

Sức mạnh để những đứa trẻ lớn lên giữa chia cắt có thể vững vàng bước tiếp chính là truyền thống từ cha ông. Tại Trảng Bàng, Tây Ninh, 27 thanh niên của Hội thề Rừng Rong đã dõng dạc thề: "Dù phải hy sinh đời cha thì con cháu tiếp tục chiến đấu". Đây không chỉ là một lời thề chiến đấu, mà còn là một di nguyện gửi gắm cho thế hệ mai sau.

Những đứa trẻ sinh ra ở vùng đất này đã lớn lên với niềm tự hào về 27 người chiến sĩ đã cắt máu ăn thề dưới gốc cây cổ thụ giữa rừng. Chúng chứng kiến sự hy sinh của những người anh hùng như Huỳnh Văn Đảnh tại Tân Trụ, Long An – một "nhà thiện xạ" đã dùng 75 viên đạn để diệt 78 tên địch. Những chiến công ấy không chỉ là những con số lịch sử, mà là những bài học thực tế về lòng dũng cảm cho thế hệ trẻ. Khi chứng kiến cảnh địch càn vào làng đốt 90 ngôi nhà và thấy cha anh mình cùng nhân dân xây lại ngay trong đêm để rào làng chiến đấu, lòng yêu nước trong mỗi đứa trẻ đã tự nhiên nảy nở và vững bền.

Gia tài của mẹ và tương lai của đất nước

Sự chia cắt kéo dài 21 năm đã để lại những vết thương lòng sâu sắc. Ngày 30/4/1975, khi đất nước hoàn toàn thống nhất, những đứa trẻ của năm 1954 đã trưởng thành. Nhiều người trong số họ đã trở thành những chiến sĩ kiên cường, nhưng cũng không ít người đã vĩnh viễn nằm lại cùng cha anh mình. Mẹ Trần Thị Viết đã mất đi 7 người con trai trong hai cuộc kháng chiến. Nỗi đau của mẹ là minh chứng cho sự khốc liệt của thời kỳ chia cắt, nơi mà ngay cả sự sống và cái chết cũng bị ngăn cách bởi những giới tuyến nghiệt ngã.

Mẹ qua đời ở tuổi 119, để lại gia tài cho đời là gần 500 con cháu. Thế hệ cháu chắt của mẹ ngày nay được sống trong hòa bình, không còn cảnh chia cắt đôi miền, không còn phải chạy càn hay sống trong lo âu. Tuy nhiên, mỗi khi nhắc lại "tuổi thơ lớn lên giữa chia cắt", mỗi người dân địa phương lại thêm trân trọng những gì mình đang có.

Lịch sử vùng đất Long An trung dũng kiên cường đã được viết nên bởi những con người lớn lên từ gian khổ như thế. Chúng ta ghi nhớ công ơn của những người mẹ anh hùng như mẹ Viết, những chiến sĩ quả cảm như Huỳnh Văn Đảnh và các thành viên Hội thề Rừng Rong. Thế hệ hôm nay, những người được sống trong một Việt Nam nối liền một dải, nguyện tiếp nối tinh thần ấy để xây dựng quê hương ngày càng giàu mạnh, để những trang sử về thời chia cắt mãi mãi chỉ còn là ký ức nhắc nhở về lòng yêu nước và ý chí dân tộc.