TUỔI TRẺ GỬI LẠI CHO TỔ QUỐC – NGUYỄN ĐỨC CẢNH

Ở buổi đầu thế kỉ XX, giữa những bến động của đất nước, có một người thanh niên đã để lại những dấu ấn sâu đậm đến mức dù thời gian trôi qua gằn một thế kỉ vẫn không thể mờ đi ánh sáng cuộc đời ngắn ngủi của ông. Chỉ sống đến tuổi 24, cái tuổi người ta mới bắt đầu mơ ước – nhưng người thanh niên ấy đã kịp thắp lên cho dân tộc một ngọn lửa lớn, ngọn lửa của lòng tin vào con đường mới, của khát vọng giải phóng những kiếp người bị áp bức, và của trái tim đủ mạnh để đau cùng nỗi đau của đất nước. Tên của ông, từ những trang sử những câu chuyện truyền lại đến những công trình và con phố hôm nay chính là minh chứng cho việc có người dù không sống lâu, nhưng họ đã sống đủ sâu để trở thành biểu tượng và đó là Nguyễn Đức Cảnh.

Nguyễn Đức Cảnh sinh ngày 02 tháng 02 năm 1908 mất ngày 31 tháng 7 năm 1932. Sinh ra tại làng Diêm Điền, vùng ven biển Thái Bình với bãi cát dài và nơi gió mặn ngấm vào da thịt, Nguyễn Đức Cảnh lớn lên giữa những ngày dân tộc còn chìm trong áp bức, người nông dân lam lũ ngóng từng mùa mong sống tạm yên, còn công nhân các nhà máy phải thức đêm làm việc trong những xưởng máy nghèo ánh sáng, có lẽ chính sự khắc nghiệt ấy cùng nét bình dị của làng quê đã nuôi trong tâm hồn cậu thiếu niên một nỗi day dứt “ Vì sao người Việt phải sống như vậy” ? “Ai sẽ đứng lên để thay đổi” ?. Từ những câu hỏi âm ỉ ấy, ý chí của Nguyễn Đức Cảnh lớn dần , lặng lẽ mà mạnh mẽ như mần cây mọc trên đất mặn, biết xoay mình để tìm ánh sáng.

Sớm tìm thấy con đường giải phóng dân tộc trong tư tưởng Mác – Lê nin, Nguyễn Đức Cảnh bước vào phong trào cách mạng với tất cả sự khiêm nhường của một người trẻ, nhưng cũng với sự tin của người biết rõ mình đang làm gì. Chỉ bằng đôi tay, trái tim và khối óc ông cùng đồng đội đã đặt những viên gạch đâù tiên cho tổ chức cộng sản ở Bắc kỳ, góp phần thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng năm 1929 một trong ba tổ chức hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930. Những ngày ấy không có trụ sở kiên cố, không có phương tiện hiện đại , chỉ có những căn phòng tối nhỏ, những cuộc gặp bí mật, những tờ truyền đơn được viết đêm, viết ngày. Trong bối cảnh ấy, sự tận tuỵ của Nguyễn Đức Cảnh trở lên nổi bật, ông không chỉ là người biến lí luận thành thực tiễn biết cách gieo hạt giống niềm tin vào lòng quần chúng một khả năng mà không phải ai cũng có.

Dấu ấn sâu đậm nhất cuộc đời hoạt động của Nguyễn Đức Cảnh chính là phong trào công vận. Với nhiều người, ông chỉ là người tổ chức phong trào công nhân nhưng khi nhìn kĩ hơn, ta có thể thấy ông đã sống trọn vẹn giữa những người lao động, có mặt ở từng xưởng dệt nóng nực, lắng nghe tiếng thở dài của những bàn tay thô ráp còn đóng dấu mờ. Ông không đến để thương hại, mà để hiểu, để tìm cách giúp họ bước từ chỗ cam chịu sanh chỗ đứng lên đồi quyền sống. Những buổi họp nhỏ, những tờ báo bí mật, những cuộc đấu tranh âm ỉ nhen lên đều mang dấu ấn tay ông và sự ra đời của Tổng Công hội đỏ bắc kỳ chính là kết tinh của những ngày tháng ông dốc toàn sức cho giai cấp mình tin yêu. Không chỉ thế Nguyễn Đức Cảnh còn là một chiến sĩ tư tưởng sâu sắc: trên cương vị Bí thư thành uỷ Hải Phòng đầu tiên và Tổng biên tập báo Lao động, ông biến ngòi bút thành vú khí, viết những bài văn giản dị mà kiên cường, như những lời gửi gắm từ một người trẻ khao khát mở đường cho dân tộc. Giọng văn vững vàng, lay động của ông đến nay vẫn khiến người đọc cảm nhận được nhiệt huyết chạy trong tim một con người sống hết mình vì lí tưởng.

Thế nhưng con đường cách mạng chưa bao giờ là con đường bằng phẳng, dễ dàng. Năm 1932 Nguyễn Đức Cảnh bị giặc Pháp bắt rối xử chém ở Hải Phòng. Ông ra đi khi mới 24 tuổi cái tuổi mà nhiều người còn đang mơ mộng về tương lai, còn chưa hình dung hết ý nghĩa cao cả của sự hi sinh, Nhưng đối với ông, lý tưởng là điều lớn hơn cả sự sống, lớn hơn cả nỗi sợ hãi. Người ta kể lại rằng, giây phút cuối cùng ông vẫn giữ vẻ bình thản, ánh mắt vẫn kiên định như thể cái chết không phải là dấu chấm hết mà chỉ là một cách để ông trao lại ngọn lửa của mình cho những người còn lạ. và đúng như vậy cái chết quá sớm của Nguyễn Đức Cảnh không khiến người ta quên ông, trái lại, nó khiến các thế hệ càng thêm kính trọng và biết ơn.

Hôm nay, tên ông còn hiện diện ở nhiều nơi, từ con đường cho đến các công trình tưởng niệm, nhưng có lẽ điều quan trọng nhất là ông vẫn sống mãi trong kí ức của mỗi người dan Thái Bình nói riêng và người Việt nói chung , ông như một biểu tượng của tuổi trẻ can đảm , dám nghĩ, dám làm, dám hi sinh cho điều mình tin là đúng. Có những người chỉ cần tồn tại vài chục năm nhưng để lại giá trị kéo dài cả trăm năm Nguyễn Đức Cảnh là người như thế : Một ngọn đèn nhỏ giữa bão tố thời cuộc nhưng đủ sức soi đường cho cả phong trào, cả giai cấp và cả đất nước đang kiếm tìm tự do. Và chính sự lặng lẽ, tận tuỵ và kiên cường khiến di sản ông dể lại không phải điều gì xa xôi, mà là bài học cho mỗi người hôm nay, bài học về niềm tin, về trách nhiệm và cách sống trọn vẹn cho lý tưởng mà trái tim mình lựa chọn.