Tuổi trẻ gửi lại mùa hòa bình – Câu chuyện về Nguyễn Thị Bình

THÔNG TIN NHÂN CHỨNG

Họ và tên: Nguyễn Thị Bình
Tên khai sinh: Nguyễn Châu Sa
Ngày sinh: 26/5/1927
Phân loại nhân chứng: Người hoạt động cách mạng
Quê quán: Điện Bàn, Quảng Nam
Nơi ở hiện tại: Hà Nội
Chủ đề: Tuổi trẻ trong kháng chiến, hoạt động cách mạng và hành trình ngoại giao tại Hội nghị Paris.

NGUYỄN THỊ BÌNH – MỘT TUỔI TRẺ ĐI QUA “THỜI HOA LỬA”

Có một thế hệ đã đi qua tuổi trẻ bằng những năm tháng chiến tranh. Họ từng là những cô cậu học sinh, từng có những ước mơ rất bình thường, từng biết yêu thương và mong muốn một cuộc sống yên ổn. Nhưng khi đất nước cần, họ đã lựa chọn bước về phía trước. Câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bình là một câu chuyện như thế.

Có những lúc tôi nghĩ, tuổi trẻ là quãng thời gian đẹp nhất của đời người bởi đó là lúc chúng ta có nhiều ước mơ nhất.

Ở tuổi đôi mươi, tôi có thể nghĩ đến chuyện học ngành gì, làm công việc nào, đi đâu, gặp ai, sau này mình sẽ sống một cuộc đời như thế nào. Những điều ấy với chúng tôi hôm nay dường như rất bình thường.

Nhưng nếu được đặt mình vào tuổi đôi mươi của những người trẻ sống trong những năm tháng chiến tranh, có lẽ câu hỏi về tương lai sẽ hoàn toàn khác.

Ngày mai có thể không phải là một buổi học.

Ngày mai có thể không phải là một cuộc hẹn.

Ngày mai thậm chí không chắc chắn.

Và trong hoàn cảnh ấy, có những người trẻ đã lựa chọn gác lại những ước mơ riêng để đi theo một con đường mà họ tin là cần thiết cho đất nước.

Bà Nguyễn Thị Bình, tên khai sinh là Nguyễn Châu Sa, sinh ngày 26/5/1927 tại Quảng Nam, là một trong những người thuộc thế hệ ấy. Ngay từ khi còn rất trẻ, bà đã tham gia các phong trào yêu nước. Sau này, tên tuổi của bà gắn với một trong những dấu mốc ngoại giao đặc biệt của lịch sử Việt Nam: Hội nghị Paris về chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Việt Nam.

Nhưng nếu chỉ nhớ về bà Nguyễn Thị Bình bằng những chức vụ hay những sự kiện lịch sử lớn, có lẽ chúng ta sẽ bỏ quên một điều rất quan trọng: trước khi trở thành một nhà ngoại giao được biết đến trên trường quốc tế, bà cũng từng là một cô gái trẻ với những năm tháng tuổi xuân của riêng mình.

Và chính điều đó khiến tôi muốn tìm hiểu câu chuyện về bà.

Từ cô gái Châu Sa đến người trẻ bước vào cách mạng

Nguyễn Châu Sa sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Quê hương Quảng Nam cũng là vùng đất có truyền thống đấu tranh mạnh mẽ.

Năm 1944, khi mới 17 tuổi, bà đã tham gia lãnh đạo phong trào học sinh, sinh viên, phong trào phụ nữ và phong trào đấu tranh bảo vệ hòa bình của giới trí thức.

17 tuổi.

Đó là độ tuổi mà ngày nay nhiều bạn trẻ vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường, loay hoay với những bài kiểm tra, những kỳ thi và những lựa chọn đầu tiên cho tương lai.

Còn với cô gái Châu Sa khi ấy, cuộc sống đã đặt trước mặt bà một lựa chọn lớn hơn rất nhiều.

Đất nước đang trong những năm tháng đầy biến động.

Những hoạt động của bà không phải là những điều dễ dàng. Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và sau đó là kháng chiến chống Mỹ, bà tham gia nhiều hoạt động cách mạng và nhiều lần bị bắt, bị tù đày.

Tôi nghĩ điều đáng để chúng ta suy ngẫm không phải là biến những năm tháng ấy thành một câu chuyện quá hào hùng, mà là thử hình dung một cô gái còn rất trẻ đã phải đối diện với những điều như thế nào.

Có lẽ bà cũng từng sợ.

Có lẽ bà cũng từng nhớ gia đình.

Có lẽ bà cũng từng mong một ngày được sống trong bình yên.

Nhưng giữa rất nhiều điều có thể lựa chọn, bà đã chọn tiếp tục con đường mình tin tưởng.

Đó là điều làm tôi nghĩ nhiều về hai chữ “lý tưởng”.

Ngày nay, khi nhắc đến lý tưởng, đôi khi chúng ta cảm thấy đó là một khái niệm rất lớn và xa vời. Nhưng với thế hệ của bà Nguyễn Thị Bình, lý tưởng có thể bắt đầu từ một điều rất đơn giản: mong muốn đất nước được độc lập, người dân được sống trong hòa bình và tương lai của thế hệ sau không còn bị chiến tranh chi phối.

Một tuổi trẻ không chỉ có chiến tranh

Khi tìm hiểu về một nhân vật lịch sử, chúng ta thường dễ tập trung vào những sự kiện lớn.

Người ấy đã làm gì?

Tham gia sự kiện nào?

Giữ chức vụ gì?

Có đóng góp ra sao?

Nhưng tôi lại muốn nhìn bà Nguyễn Thị Bình từ một góc độ khác: bà cũng là một con người bình thường với những tình cảm rất riêng.

Trong hồi ký Gia đình, bạn bè và đất nước, bà Nguyễn Thị Bình viết về gia đình, bạn bè, tình yêu và những ký ức của cuộc đời mình. Cuốn hồi ký được bà bắt đầu viết từ năm 2007, hoàn thành cuối năm 2009 và sau đó tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung trong những năm tiếp theo.

Điều đó khiến tôi nhận ra rằng những người thuộc “thời hoa lửa” không phải những con người được sinh ra chỉ để trở thành những nhân vật lịch sử.

Họ cũng từng có những niềm vui rất nhỏ.

Từng có người mình thương.

Từng có những cuộc chia tay.

Từng có những điều muốn giữ lại.

Nhưng chiến tranh khiến những điều bình thường ấy trở nên khó khăn hơn.

Tuổi trẻ của họ không được sống trong một thế giới mà mọi lựa chọn đều thuộc về cá nhân.

Khi đất nước có chiến tranh, những lựa chọn riêng đôi khi phải đứng sau lựa chọn chung.

Có lẽ đó cũng là một trong những mất mát lớn nhất mà chiến tranh để lại.

Chiến tranh không chỉ lấy đi những người đã hy sinh.

Nó còn lấy đi những năm tháng bình yên của những người còn sống.

Khi tên tuổi Nguyễn Thị Bình bước ra thế giới

Năm 1960, Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập. Đầu năm 1961, bà được cử tham gia hoạt động ngoại giao cho Mặt trận và đổi tên thành Nguyễn Thị Bình. Từ đây, cái tên Nguyễn Thị Bình dần trở nên quen thuộc với bạn bè quốc tế.

Từ một cô gái tham gia phong trào học sinh, sinh viên, bà bước sang một vai trò hoàn toàn khác.

Không phải cầm súng ngoài chiến trường, bà đứng trên một mặt trận khác: ngoại giao.

Đó cũng là lúc tôi nhận ra chiến tranh có rất nhiều “mặt trận”.

Có người chiến đấu bằng sức lực.

Có người chiến đấu bằng sự kiên cường.

Có người chiến đấu bằng trí tuệ.

Và có người phải dùng lời nói, lý lẽ và bản lĩnh để bảo vệ lập trường của mình.

Nguyễn Thị Bình là một trong những người như vậy.

Năm 1969, bà trở thành Bộ trưởng Ngoại giao của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam và Trưởng phái đoàn đàm phán tại Hội nghị Paris.

Đó là một trọng trách rất lớn đối với một người phụ nữ Việt Nam trong bối cảnh chiến tranh.

Paris – nơi một người phụ nữ mang câu chuyện của Việt Nam ra thế giới

Khi nhắc đến Hội nghị Paris, nhiều người sẽ nhớ đến hình ảnh những cuộc đàm phán kéo dài và những chiếc bàn hội nghị.

Nhưng với tôi, điều đáng nhớ nhất là những con người ngồi quanh chiếc bàn ấy.

Bởi đằng sau mỗi người là một đất nước.

Đằng sau những cuộc tranh luận là số phận của hàng triệu người.

Và đằng sau mỗi ngày đàm phán là mong muốn chiến tranh chấm dứt.

Bà Nguyễn Thị Bình đã dẫn đầu phái đoàn của Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam tham gia Hội nghị Paris về Việt Nam.

Cuộc đàm phán kéo dài từ năm 1968 đến năm 1973, trải qua nhiều phiên họp và những cuộc tiếp xúc ngoại giao kéo dài. Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký kết. Bà Nguyễn Thị Bình là một trong những người đặt bút ký Hiệp định.

Tôi từng nghĩ ngoại giao là một công việc rất “lạnh”: những con số, những điều khoản, những cuộc họp và những lời phát biểu.

Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn, tôi lại thấy phía sau nó là những cảm xúc rất con người.

Một người mẹ mong con trở về.

Một người vợ mong chồng trở về.

Một gia đình mong ngày đoàn tụ.

Một đứa trẻ mong được lớn lên mà không phải nghe tiếng bom đạn.

Những mong ước ấy có thể không xuất hiện trong từng dòng của một văn bản ngoại giao, nhưng lại chính là điều khiến hòa bình trở nên có ý nghĩa.

Vì thế, với tôi, hình ảnh bà Nguyễn Thị Bình tại Hội nghị Paris không chỉ là hình ảnh của một nhà ngoại giao.

Đó còn là hình ảnh của một người phụ nữ mang theo câu chuyện của một dân tộc đến một bàn đàm phán quốc tế.

Điều tôi nhìn thấy phía sau một nhân vật lịch sử

Có một điều khiến tôi suy nghĩ rất nhiều khi tìm hiểu về bà Nguyễn Thị Bình.

Đó là khoảng cách giữa thế hệ của bà và thế hệ của chúng tôi.

Chúng tôi sinh ra khi chiến tranh đã lùi xa.

Chúng tôi lớn lên với internet, điện thoại thông minh, mạng xã hội.

Chúng tôi có thể dễ dàng tìm kiếm thông tin, học một ngôn ngữ mới, đi đến nhiều nơi và tự lựa chọn con đường của mình.

Nhưng chính vì lớn lên trong hòa bình, đôi khi chúng tôi quên mất rằng hòa bình từng là một điều rất xa xỉ đối với thế hệ trước.

Tôi chưa từng phải chia tay gia đình vì chiến tranh.

Chưa từng phải sống trong hoàn cảnh không biết ngày mai sẽ ra sao.

Chưa từng phải lựa chọn giữa một cuộc sống bình thường và một con đường có thể đưa mình vào nguy hiểm.

Vì thế, tôi không nghĩ mình có thể hiểu hết những gì bà Nguyễn Thị Bình và thế hệ của bà từng trải qua.

Nhưng tôi có thể học cách trân trọng.

Trân trọng những gì mình đang có.

Trân trọng những người đã sống trước mình.

Và quan trọng nhất là không coi sự bình yên hôm nay như một điều hiển nhiên.

Sau chiến tranh, một hành trình mới

Sau năm 1975, cuộc đời của bà Nguyễn Thị Bình vẫn tiếp tục gắn với những công việc quan trọng của đất nước.

Bà giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục từ năm 1976 đến năm 1987. Sau đó, từ tháng 9/1992 đến tháng 8/2002, bà giữ cương vị Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nếu nhìn vào những chức vụ ấy, chúng ta có thể thấy một hành trình rất dài.

Nhưng tôi lại nghĩ đến cô gái 17 tuổi của năm 1944.

Từ một cô gái trẻ tham gia phong trào học sinh, sinh viên, bà đã đi qua chiến tranh, những năm tháng tù đày, hoạt động cách mạng, ngoại giao và sau đó tiếp tục đảm nhiệm những công việc gắn với giáo dục và đất nước.

Một đời người.

Gần một thế kỷ.

Và trong đó có cả một phần lịch sử của Việt Nam.

“Thời hoa lửa” có ý nghĩa gì với người trẻ hôm nay?

Tôi nghĩ chủ đề “Thời hoa lửa” không phải để chúng ta nhìn chiến tranh bằng sự lãng mạn.

Chiến tranh không đẹp.

Những mất mát cũng không đẹp.

Điều đẹp đẽ nằm ở con người trong những năm tháng ấy.

Đó là những người biết yêu thương nhưng vẫn sẵn sàng hy sinh.

Biết nhớ nhà nhưng vẫn tiếp tục nhiệm vụ.

Có những ước mơ riêng nhưng cũng biết đặt tương lai của đất nước lên trên lợi ích cá nhân.

Những điều ấy khiến tôi tự hỏi:

Nếu mình sống trong thời đại đó, mình sẽ làm gì?

Tôi không biết.

Và có lẽ không ai trong chúng ta có thể chắc chắn câu trả lời nếu chưa thật sự sống trong hoàn cảnh ấy.

Nhưng tôi biết một điều: thế hệ chúng tôi đang được trao một cơ hội mà thế hệ trước từng phải đánh đổi rất nhiều mới có được.

Đó là cơ hội được học tập.

Được lựa chọn nghề nghiệp.

Được yêu thương.

Được sống bên gia đình.

Được mơ về tương lai.

Vậy thì chúng tôi phải làm gì với cơ hội ấy?

Có lẽ không cần phải làm những điều quá lớn lao.

Một sinh viên có thể bắt đầu bằng việc học thật tốt.

Một người trẻ có thể bắt đầu bằng việc làm việc nghiêm túc.

Có thể bắt đầu bằng việc sống có trách nhiệm hơn với gia đình, với cộng đồng.

Có thể bắt đầu bằng việc tìm hiểu lịch sử thay vì chỉ học thuộc những con số và sự kiện để vượt qua một kỳ thi.

Bởi lịch sử không chỉ là những gì đã xảy ra.

Lịch sử còn là câu chuyện về những con người đã sống trước chúng ta.

Lời kết: Tuổi trẻ của chúng ta và tuổi trẻ của họ

Tôi đã từng nghĩ “tuổi trẻ” đơn giản là một khoảng thời gian.

Nhưng sau khi tìm hiểu câu chuyện của bà Nguyễn Thị Bình, tôi nghĩ tuổi trẻ còn là cách mỗi người lựa chọn sống trong khoảng thời gian ấy.

Có những người đi qua tuổi trẻ bằng những năm tháng bình yên.

Có những người đi qua tuổi trẻ bằng chiến tranh.

Có người dành tuổi trẻ để theo đuổi một ước mơ cá nhân.

Có người dành tuổi trẻ cho một lý tưởng lớn hơn bản thân mình.

Không có tuổi trẻ nào giống tuổi trẻ nào.

Nhưng những người thuộc “thời hoa lửa” đã để lại cho chúng tôi một bài học rất rõ ràng: tuổi trẻ sẽ trở nên có ý nghĩa khi con người biết mình sống vì điều gì.

Bà Nguyễn Thị Bình đã từng là một cô gái 17 tuổi.

Một cô gái có cả một tương lai phía trước.

Nhưng lịch sử đã gọi tên bà theo một cách khác.

Từ những hoạt động của tuổi trẻ, bà bước vào cách mạng. Từ những năm tháng gian khổ, bà bước ra trường quốc tế. Từ bàn đàm phán Paris, bà tiếp tục hành trình đóng góp cho đất nước trong lĩnh vực giáo dục và sau đó trên cương vị Phó Chủ tịch nước. Những thông tin chính thức về cuộc đời bà cũng cho thấy hành trình ấy kéo dài qua nhiều giai đoạn quan trọng của đất nước.

Nhưng điều tôi nhớ nhất không phải là những chức vụ.

Mà là hình ảnh một người trẻ đã không để hoàn cảnh quyết định mình sẽ trở thành người như thế nào.

Nếu thế hệ của bà Nguyễn Thị Bình đã dùng tuổi trẻ để đi qua chiến tranh và góp phần giành lấy hòa bình, thì thế hệ chúng tôi may mắn được sống trong hòa bình.

Và có lẽ, cách chúng tôi tri ân thế hệ trước không phải chỉ là nhớ về họ vào những ngày kỷ niệm.

Mà là sống sao cho xứng đáng với những gì mình đang có.

Học tập nghiêm túc hơn.

Sống tử tế hơn.

Có trách nhiệm hơn.

Biết yêu quê hương không chỉ bằng lời nói mà bằng những việc mình làm mỗi ngày.

Bởi một ngày nào đó, chúng tôi cũng sẽ nhìn lại tuổi trẻ của mình.

Khi ấy, tôi mong mình có thể nói rằng:

Tôi đã không để những năm tháng đẹp nhất của cuộc đời trôi qua một cách vô nghĩa.

Và tôi nghĩ đó cũng là điều mà những người của “thời hoa lửa” muốn gửi lại cho thế hệ sau.

Không phải để chúng ta sống lại chiến tranh.

Mà để chúng ta hiểu giá trị của hòa bình.

Không phải để chúng ta tiếc nuối một thời đại đã qua.

Mà để chúng ta biết trân trọng hiện tại.

Và không phải để chúng ta trở thành những con người giống họ.

Mà để mỗi người trẻ hôm nay biết sống thật đẹp với thời tuổi trẻ của chính mình.

TƯ LIỆU THAM KHẢO

• Văn phòng Chủ tịch nước – tư liệu về nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình.