Tượng điêu khắc trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam
Tượng điêu khắc trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt NamTượng điêu khắc trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt NamTham quan Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam người xem sẽ bắt gặp nhiều loại hình, tài liệu hiện vật phong phú tái hiện lại dòng chảy lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc; Trong đó, khách tham quan được chiêm ngưỡng rất nhiều tác phẩm hội họa, điêu khắc về đề tài Lực lượng vũ trang, Chiến tranh cách mạng của những nghệ sĩ tạo hình bậc thầy của nền mỹ thuật cách mạng Việt Nam qua các thời kỳ, gắn với tên tuổi của nhiều tác giả, tác phẩm sống mãi với thời gian. Tiêu biểu trong đó là các tác giả thuộc lớp đầu tiên của ngành điêu khắc hiện đại Việt Nam như: Tạ Quang Bạo, Phạm Mười, Nguyễn Hải, Mô Lô Kai. Tất cả những sáng tác của họ đều tạo cho công chúng nhiều cảm xúc, lôi cuốn bởi các tác giả này hầu hết vừa là người lính cầm súng, vừa là nghệ sĩ, chiến sĩ, họ vẽ bằng cảm nhận chân thực từ thực tế cuộc chiến.
Những tác phẩm không chỉ toát lên giá trị thẩm mỹ nghệ thuật độc đáo, mà còn tái hiện lại mạch nguồn đời sống của nền hội họa, điêu khắc Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Đây cũng giai đoạn phát triển rực rỡ nhất của nền mỹ thuật Việt Nam. Tượng “Du kích Đồng Tháp” – Nhà điêu khắc Nguyễn Hải Nguyễn Hải là nhà điêu khắc hàng đầu của nền mỹ thuật hiện đại Việt Nam, những tác phẩm điêu khắc tượng đài và tượng tròn xuất sắc của ông là những tác phẩm về đề tài kháng chiến và cách mạng. Ông có nhiều tìm tòi sáng tạo, có phong cách riêng độc đáo, là người cách tân nghệ thuật điêu khắc hiện đại Việt Nam, có ảnh hưởng sâu rộng tới các thế hệ kế tiếp và mở ra một hướng đi mới cho ngành điêu khắc. Từ năm 1963 đến năm 1977, Nhà điêu khắc Nguyễn Hải là giảng viên khoa điêu khắc Trường Đại học Mĩ thuật Công nghiệp Hà Nội. Trong thời gian này ông đã sáng tác nhiều tác phẩm tiêu biểu về đề tài chiến tranh cách mạng, trong đó có tác phẩm điêu khắc tượng “Du kích Đồng Tháp” sáng tác năm 1969 bằng chất liệu thạch cao. 
Tượng “Du kích Đồng Tháp” được chuyển chất liệu đồng (cao 130cm, rộng 180cm) trưng bày tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Tác phẩm khắc họa hình ảnh nữ du kích Đồng Tháp Mười đầu đội mũ tai bèo, với cành lá ngụy trang trên vai, tay cầm súng AK, hông đeo lựu đạn, đang dõi mắt quan sát, nắm bắt tình hình. Tác phẩm thể hiện tinh thần sẵn sàng chiến đấu, sự dũng cảm, ngoan cường của những nữ du kích Đồng Tháp Mười nói riêng và phụ nữ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc nói chung. Tác phẩm còn thể hiện vẻ đẹp, phẩm chất tốt đẹp, vai trò của người phụ nữ trong cuộc kháng chiến giành độc lập tự do cho Tổ quốc. Gửi gắm trong đó là tình cảm yêu mến và cảm phục của người nghệ sĩ đến hàng ngàn, hàng vạn nữ thanh niên – thế hệ vàng của tuổi trẻ Việt Nam trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Những chiến công của họ mãi mãi là một bài ca bất tử. Với những đóng góp của mình cho nền mỹ thuật, năm 2000 Nhà điêu khắc Nguyễn Hải được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật. Tượng “Cô gái vót chông” – Nhà điêu khắc Phạm Mười Cùng với Nguyễn Hải và Lê Công Thành, Phạm Mười (Phạm Văn Hớn) được xem như là một trong những người mở đầu cho quá trình đổi mới theo hướng hiện đại của nền điêu khắc Việt Nam cuối những năm 1960, đầu những năm 1970. Tượng “Cô gái vót chông” (chất liệu thạch cao) là một trong số tác phẩm tiêu biểu như vậy. Ông sáng tác năm 1967, lấy nguồn cảm hứng từ tứ thơ trong bài thơ “Cô gái vót chông” của nhà thơ Lô Mô Y Choi, được nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ nhạc: “Ai nhanh tay vót bằng tay em Chim hót không hay bằng em hát ru em Mỗi mũi chông em vót cắm sâu xuống đất Lũ giặc Mỹ lao vào chết queo Còn giặc Mỹ cọp beo Lũ làng chưa yên bụng phát nương hát hò Em chưa ngừng tay vót chông rào buôn rẫy Bọn giặc Mỹ chạy rồi, tre rừng ta làm nhà, chòi cao”.
Tượng “Cô gái vót chông” trưng bày tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Bức tượng khắc họa hình ảnh cô gái sông Ba (An Khê, Gia Lai) đầu búi tóc thon gọn, gương mặt thanh tú, tươi sáng đang trong tư thế ngồi vót chông, rào làng đánh Mỹ thể hiện tinh thần chủ động, sẵn sàng chiến đấu, sự dũng cảm, ngoan cường, thủy chung với cách mạng của những người phụ nữ trên mảnh đất Tây Nguyên anh hùng. Qua tác phẩm, nghệ sĩ muốn gửi tới thông điệp cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam là cuộc kháng chiến toàn dân, dựa vào dân và được mọi tầng lớp nhân dân ủng hộ. Trong đó, nhấn mạnh vai trò của người phụ nữ - họ thực sự trở thành lực lượng quan trọng trong cuộc kháng chiến dành độc lập tự do cho Tổ quốc, góp phần làm nên huyền thoại “đội quân tóc dài” trong lịch sử dân tộc. Với những đóng góp của mình tiêu biểu là tác phẩm “Anh thương binh” và “Cô gái vót chông”, Nhà điêu khắc Phạm Mười đã vinh dự được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2012. Tượng “Mẹ Trường Sơn” – Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo sinh ngày 25/5/1941 tại xã Hà Lâm, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1971, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ được biên chế vào Đoàn văn công Quân khu 5, thuộc Phòng Tuyên huấn, Cục Chính trị, Quân khu 5. Cho dù chiến trường ác liệt, gian khổ và thiếu thốn, ông vẫn hăng say sáng tác phục vụ Đoàn văn công, vừa ghi chép thực tế qua các kí họa và ấp ủ ý tưởng để xây dựng những tác phẩm điêu khắc. Các sáng tác của ông chủ yếu xoay quanh đề tài hình tượng về những bà mẹ, những chiến sĩ cách mạng đã làm nên những chiến công lịch sử. Từ thực tế chiến trường, sau một thời gian ấp ủ ý tưởng, nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo đã quyết tâm sáng tác một tác phẩm mà theo ông: “Phải là một tác phẩm xứng tầm toát lên được linh hồn về tuyến đường huyết mạch – tuyến lửa đường Trường Sơn”. Năm 1972, tác phẩm điêu khắc tượng “Mẹ Trường Sơn” được hoàn thiện bằng chất liệu thạch cao.
Tượng “Mẹ Trường Sơn” được chuyển chất liệu đồng (cao 140cm, rộng 180cm) trưng bày không gian ngoài trời tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Bức tượng khắc họa hình ảnh người mẹ mang trang phục dân tộc thiểu số đầu búi tóc thon gọn, gương mặt thanh tú, nghiêm khắc, đang trong tư thế ngồi thoải ôm trọn đứa con trong lòng, đôi chân trần, tay phải nắm lấy bàn tay con, tay trái cầm súng chống thẳng sẵn sàng chiến đấu, đôi mắt người mẹ và đứa con mở to cùng hướng về phía trước. Đây là một tác phẩm tạo hình giàu tính biểu tượng, theo ông: “Hình tượng người mẹ trong tác phẩm tượng trưng cho người mẹ lớn – người mẹ dân tộc chính là tuyến lửa Trường Sơn nuôi trong mình những đứa con và luôn sẵn sàng chiến đấu vì nền độc lập tự do của Tổ quốc”. Tác phẩm tượng “Mẹ Trường Sơn” đạt giải Nhì triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1976. Tượng “Tiếng cồng Tây Nguyên” – Nhà điêu khắc Mô Lô Kai Năm 1970, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc đang bước vào giai đoạn cam go, ác liệt, khi ấy Nhà điêu khắc Mô Lô Kai (Lê Minh Kai) đang là sinh viên năm thứ 4 trường Cao đẳng Mỹ Thuật Việt Nam, đã ấp ủ ý tưởng sáng tác một tác phẩm mà theo ông nhằm: “góp phần nhỏ bé động viên cổ vũ nhân dân đứng dậy kháng chiến chống Mĩ cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”. Là một người có vốn sống phong phú, có nhiều kỉ niệm gắn bó với mảnh đất và con người Tây Nguyên, chàng sinh viên chuyên ngành điêu khắc Mô Lô Kai đã lấy cảm hứng từ hình tượng anh hùng Núp (Đinh Núp) trong tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc để sáng tác tác phẩm của mình. Tháng 6/1970, bức tượng “Tiếng cồng Tây Nguyên” bằng chất liệu thạch cao được hoàn thành. Tác phẩm khắc họa hình tượng một chàng trai Tây Nguyên mang dáng vóc cường tráng, rắn rỏi, đôi mắt ngời sáng, đầu ngẩng cao, tay trái cầm dùi, tay phải cầm chiếc cồng giơ cao thể hiện nét đẹp bản sắc văn hóa đặc trưng của mảnh đất, con người Tây Nguyên. Đồng thời, tác phẩm cũng toát lên phẩm chất anh hùng kiên cường, bất khuất, gan góc của người dân Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc. Năm 1972, khi Chủ tịch Quốc hội Trường Chinh hỏi vì sao lại sáng tác tác phẩm này, nghệ sĩ Mô Lô Kai nói: “Tiếng cồng như lời hiệu triệu kêu gọi người dân Tây Nguyên hãy đứng lên chống Mỹ xâm lược, giải phóng quê hương”.
Tác phẩm “Tiếng cồng Tây Nguyên” trưng bày tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Cùng với “Tiếng cồng Tây Nguyên”, nhà điêu khắc Mô Lô Kai còn có một loạt tác phẩm đáng chú ý khác như: “Mạnh hơn bom đạn”, “Em là du kích”, “Người cộng sản ngục Kon Tum”... Bốn tác phẩm tượng “Cô gái vót chông”, “Du kích Đồng Tháp”, “Mẹ Trường Sơn” và “Tiếng cồng Tây Nguyên” như những mảnh ghép chiến tranh dưới góc nhìn hình tượng nghệ thuật được trưng bày trang trọng trong khu trưng bày ngoài trời và trong nhà của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Khách tham quan trong và ngoài nước có cơ hội được tiếp cận, tìm hiểu, thưởng ngoạn những tác phẩm tiêu biểu này. Có thế thấy được những nghệ sĩ tạo hình hàng đầu Việt Nam thời chống Mỹ đã khai thác thành công đề tài mang hơi thở từ cuộc sống, chiến đấu của mình, các tác phẩm của họ đều xuất phát từ sự rung cảm thực sự từ trái tim người nghệ sĩ, chiến sĩ, một thế hệ lăn xả trong chiến tranh. Từ đó, giúp thế hệ hôm nay, đặc biệt là tuổi trẻ thêm hiểu về cuộc kháng chiến hào hùng đã qua của dân tộc./.Phương Thảo
Tượng “Du kích Đồng Tháp” được chuyển chất liệu đồng (cao 130cm, rộng 180cm) trưng bày tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Tác phẩm khắc họa hình ảnh nữ du kích Đồng Tháp Mười đầu đội mũ tai bèo, với cành lá ngụy trang trên vai, tay cầm súng AK, hông đeo lựu đạn, đang dõi mắt quan sát, nắm bắt tình hình. Tác phẩm thể hiện tinh thần sẵn sàng chiến đấu, sự dũng cảm, ngoan cường của những nữ du kích Đồng Tháp Mười nói riêng và phụ nữ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc nói chung. Tác phẩm còn thể hiện vẻ đẹp, phẩm chất tốt đẹp, vai trò của người phụ nữ trong cuộc kháng chiến giành độc lập tự do cho Tổ quốc. Gửi gắm trong đó là tình cảm yêu mến và cảm phục của người nghệ sĩ đến hàng ngàn, hàng vạn nữ thanh niên – thế hệ vàng của tuổi trẻ Việt Nam trong giai đoạn kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Những chiến công của họ mãi mãi là một bài ca bất tử. Với những đóng góp của mình cho nền mỹ thuật, năm 2000 Nhà điêu khắc Nguyễn Hải được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật. Tượng “Cô gái vót chông” – Nhà điêu khắc Phạm Mười Cùng với Nguyễn Hải và Lê Công Thành, Phạm Mười (Phạm Văn Hớn) được xem như là một trong những người mở đầu cho quá trình đổi mới theo hướng hiện đại của nền điêu khắc Việt Nam cuối những năm 1960, đầu những năm 1970. Tượng “Cô gái vót chông” (chất liệu thạch cao) là một trong số tác phẩm tiêu biểu như vậy. Ông sáng tác năm 1967, lấy nguồn cảm hứng từ tứ thơ trong bài thơ “Cô gái vót chông” của nhà thơ Lô Mô Y Choi, được nhạc sĩ Hoàng Hiệp phổ nhạc: “Ai nhanh tay vót bằng tay em Chim hót không hay bằng em hát ru em Mỗi mũi chông em vót cắm sâu xuống đất Lũ giặc Mỹ lao vào chết queo Còn giặc Mỹ cọp beo Lũ làng chưa yên bụng phát nương hát hò Em chưa ngừng tay vót chông rào buôn rẫy Bọn giặc Mỹ chạy rồi, tre rừng ta làm nhà, chòi cao”.
Tượng “Cô gái vót chông” trưng bày tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Bức tượng khắc họa hình ảnh cô gái sông Ba (An Khê, Gia Lai) đầu búi tóc thon gọn, gương mặt thanh tú, tươi sáng đang trong tư thế ngồi vót chông, rào làng đánh Mỹ thể hiện tinh thần chủ động, sẵn sàng chiến đấu, sự dũng cảm, ngoan cường, thủy chung với cách mạng của những người phụ nữ trên mảnh đất Tây Nguyên anh hùng. Qua tác phẩm, nghệ sĩ muốn gửi tới thông điệp cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của dân tộc Việt Nam là cuộc kháng chiến toàn dân, dựa vào dân và được mọi tầng lớp nhân dân ủng hộ. Trong đó, nhấn mạnh vai trò của người phụ nữ - họ thực sự trở thành lực lượng quan trọng trong cuộc kháng chiến dành độc lập tự do cho Tổ quốc, góp phần làm nên huyền thoại “đội quân tóc dài” trong lịch sử dân tộc. Với những đóng góp của mình tiêu biểu là tác phẩm “Anh thương binh” và “Cô gái vót chông”, Nhà điêu khắc Phạm Mười đã vinh dự được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2012. Tượng “Mẹ Trường Sơn” – Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo Nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo sinh ngày 25/5/1941 tại xã Hà Lâm, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hóa. Năm 1971, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ được biên chế vào Đoàn văn công Quân khu 5, thuộc Phòng Tuyên huấn, Cục Chính trị, Quân khu 5. Cho dù chiến trường ác liệt, gian khổ và thiếu thốn, ông vẫn hăng say sáng tác phục vụ Đoàn văn công, vừa ghi chép thực tế qua các kí họa và ấp ủ ý tưởng để xây dựng những tác phẩm điêu khắc. Các sáng tác của ông chủ yếu xoay quanh đề tài hình tượng về những bà mẹ, những chiến sĩ cách mạng đã làm nên những chiến công lịch sử. Từ thực tế chiến trường, sau một thời gian ấp ủ ý tưởng, nhà điêu khắc Tạ Quang Bạo đã quyết tâm sáng tác một tác phẩm mà theo ông: “Phải là một tác phẩm xứng tầm toát lên được linh hồn về tuyến đường huyết mạch – tuyến lửa đường Trường Sơn”. Năm 1972, tác phẩm điêu khắc tượng “Mẹ Trường Sơn” được hoàn thiện bằng chất liệu thạch cao.
Tượng “Mẹ Trường Sơn” được chuyển chất liệu đồng (cao 140cm, rộng 180cm) trưng bày không gian ngoài trời tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Bức tượng khắc họa hình ảnh người mẹ mang trang phục dân tộc thiểu số đầu búi tóc thon gọn, gương mặt thanh tú, nghiêm khắc, đang trong tư thế ngồi thoải ôm trọn đứa con trong lòng, đôi chân trần, tay phải nắm lấy bàn tay con, tay trái cầm súng chống thẳng sẵn sàng chiến đấu, đôi mắt người mẹ và đứa con mở to cùng hướng về phía trước. Đây là một tác phẩm tạo hình giàu tính biểu tượng, theo ông: “Hình tượng người mẹ trong tác phẩm tượng trưng cho người mẹ lớn – người mẹ dân tộc chính là tuyến lửa Trường Sơn nuôi trong mình những đứa con và luôn sẵn sàng chiến đấu vì nền độc lập tự do của Tổ quốc”. Tác phẩm tượng “Mẹ Trường Sơn” đạt giải Nhì triển lãm Mỹ thuật toàn quốc năm 1976. Tượng “Tiếng cồng Tây Nguyên” – Nhà điêu khắc Mô Lô Kai Năm 1970, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của dân tộc đang bước vào giai đoạn cam go, ác liệt, khi ấy Nhà điêu khắc Mô Lô Kai (Lê Minh Kai) đang là sinh viên năm thứ 4 trường Cao đẳng Mỹ Thuật Việt Nam, đã ấp ủ ý tưởng sáng tác một tác phẩm mà theo ông nhằm: “góp phần nhỏ bé động viên cổ vũ nhân dân đứng dậy kháng chiến chống Mĩ cứu nước, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước”. Là một người có vốn sống phong phú, có nhiều kỉ niệm gắn bó với mảnh đất và con người Tây Nguyên, chàng sinh viên chuyên ngành điêu khắc Mô Lô Kai đã lấy cảm hứng từ hình tượng anh hùng Núp (Đinh Núp) trong tiểu thuyết “Đất nước đứng lên” của nhà văn Nguyên Ngọc để sáng tác tác phẩm của mình. Tháng 6/1970, bức tượng “Tiếng cồng Tây Nguyên” bằng chất liệu thạch cao được hoàn thành. Tác phẩm khắc họa hình tượng một chàng trai Tây Nguyên mang dáng vóc cường tráng, rắn rỏi, đôi mắt ngời sáng, đầu ngẩng cao, tay trái cầm dùi, tay phải cầm chiếc cồng giơ cao thể hiện nét đẹp bản sắc văn hóa đặc trưng của mảnh đất, con người Tây Nguyên. Đồng thời, tác phẩm cũng toát lên phẩm chất anh hùng kiên cường, bất khuất, gan góc của người dân Tây Nguyên trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước hào hùng của dân tộc. Năm 1972, khi Chủ tịch Quốc hội Trường Chinh hỏi vì sao lại sáng tác tác phẩm này, nghệ sĩ Mô Lô Kai nói: “Tiếng cồng như lời hiệu triệu kêu gọi người dân Tây Nguyên hãy đứng lên chống Mỹ xâm lược, giải phóng quê hương”.
Tác phẩm “Tiếng cồng Tây Nguyên” trưng bày tại Bảo tàng LSQS Việt Nam. Ảnh BTLSQSVN. Cùng với “Tiếng cồng Tây Nguyên”, nhà điêu khắc Mô Lô Kai còn có một loạt tác phẩm đáng chú ý khác như: “Mạnh hơn bom đạn”, “Em là du kích”, “Người cộng sản ngục Kon Tum”... Bốn tác phẩm tượng “Cô gái vót chông”, “Du kích Đồng Tháp”, “Mẹ Trường Sơn” và “Tiếng cồng Tây Nguyên” như những mảnh ghép chiến tranh dưới góc nhìn hình tượng nghệ thuật được trưng bày trang trọng trong khu trưng bày ngoài trời và trong nhà của Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Khách tham quan trong và ngoài nước có cơ hội được tiếp cận, tìm hiểu, thưởng ngoạn những tác phẩm tiêu biểu này. Có thế thấy được những nghệ sĩ tạo hình hàng đầu Việt Nam thời chống Mỹ đã khai thác thành công đề tài mang hơi thở từ cuộc sống, chiến đấu của mình, các tác phẩm của họ đều xuất phát từ sự rung cảm thực sự từ trái tim người nghệ sĩ, chiến sĩ, một thế hệ lăn xả trong chiến tranh. Từ đó, giúp thế hệ hôm nay, đặc biệt là tuổi trẻ thêm hiểu về cuộc kháng chiến hào hùng đã qua của dân tộc./.Phương Thảo
