VỊ TƯỚNG THƯ SINH.Trong hồi ký của mình, đại tướng Võ Nguyên Giáp có nhắc lại chi tiết, trước khi tiễn các tướng lĩnh quân đội Pháp về nước, ông hỏi họ là có cần phía Việt Nam hỗ trợ gì không? Tướng De Beaufort, Tư lệnh quân viễn chinh Pháp ở chiến trường Tây Nguyên, đề nghị cho ông được gặp người chỉ huy chiến trường Tây Nguyên bên phía Việt Minh. Tướng Giáp có gợn trong đầu một chút là không rõ De Beaufort gặp vị tướng bên Việt Minh ấy để làm gì, song ông vẫn đáp ứng yêu cầu của vị khách.
Nhận lệnh của vị Tổng chỉ huy quân đội, Nguyễn Chánh đến sớm hơn giờ hẹn. Khi tướng Giáp và những vị khách đến chỗ hẹn gặp thì thấy Nguyễn Chánh đã ngồi đợi ở đó. Sau khi nghe tướng Giáp giới thiệu: “Đây là người mà ngài muốn gặp!”, De Beaufort quá đỗi ngạc nhiên vì trong tưởng tượng của ông, đây không thể là người từng làm ông thất điên bát đảo, người dạn dày trận mạc 9 năm trước đó, vì trông Nguyễn Chánh quá đỗi thư sinh so với tuổi 40.Trước khi chia tay, tướng De Beaufort có nói với Nguyễn Chánh: “Nếu hồi đó (5.1954), ngài đánh mạnh lên Buôn Mê Thuột thì tôi sẽ thành tù binh của ngài rồi!”. Số là, sau khi đánh tan tác cuộc hành binh Atlante lấn ra Phú Yên - Bình Định của tướng Henri Navarre, tiêu diệt cứ điểm Măng Đen, giải phóng Kon Tum, Pleiku, trên đường tiến vào Buôn Mê Thuột - nơi Pháp đặt tổng hành dinh của chiến trường Tây Nguyên, thì có lệnh ngừng bắn. Tướng Nguyễn Chánh lập tức chấp hành mệnh lệnh từ Trung ương, kết thúc 9 năm kháng chiến chống Pháp.Nguyễn Chánh sinh năm 1914 tại xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi, là con thứ 8 trong một gia đình có người cha chuyên làm bờ xe nước trên sông Trà. Thông minh, hoạt bát và có tố chất thủ lĩnh, ngay từ nhỏ Nguyễn Chánh luôn là người đứng ra làm trung gian hòa giải nhiều cuộc mâu thuẫn trong làng. Ông tham gia cách mạng từ sớm, mới 21 tuổi (1935) đã là Bí thư liên tỉnh Nghĩa- Bình - Phú. Ông bị Pháp bắt giam nhiều lần và bị đày ở nhiều nhà tù cho đến tháng 3.1945, Nhật đảo chính Pháp, thoát ngục Thừa Phủ (Huế), ông về quê nhà Quảng Ngãi. Tuy không trực tiếp tham gia cuộc khởi nghĩa Ba Tơ trước đó, nhưng ông được Tỉnh ủy Quảng Ngãi phân công chỉ huy đội quân du kích non trẻ ấy. Cũng chính Nguyễn Chánh là người chủ trương đưa quân đội tiến về đồng bằng, mở rộng địa bàn hoạt động của đội du kích, thành lập thêm nhiều đơn vị vũ trang. Chủ trương này vô cùng quan trọng, góp công lớn trong việc khởi nghĩa giành chính quyền sớm ở Quảng Ngãi trong Cách mạng Tháng Tám.Đội du kích Ba Tơ, lực lượng vũ trang đầu tiên của Khu 5, từ vài chục tay súng đã nhanh chóng trưởng thành, cùng với nhân dân khu vực miền Trung bảo vệ toàn vẹn vùng tự do Liên khu 5 suốt 9 năm kháng chiến chống Pháp. Đội quân ấy được vị chỉ huy trẻ tuổi Nguyễn Chánh trực tiếp lãnh đạo với tư cách là Chính ủy kiêm Tư lệnh Liên khu 5. Những trận đánh kinh điển về chiến tranh nhân dân, lấy ít địch nhiều được Nguyễn Chánh vận dụng linh hoạt, sáng tạo khiến cho quân đội Pháp trên chiến trường miền Trung - Tây Nguyên liên tục hứng hết thất bại này đến thất bại khác, góp phần chia lửa rất hiệu quả với chiến trường Điện Biên.Người ta gọi Nguyễn Chánh là “tướng không sao, không vạch” là vì đầu năm 1958, khi Nhà nước phong tướng cho một số vị chỉ huy quân đội trong kháng chiến chống Pháp thì ngày 24.9.1957, Nguyễn Chánh đột ngột qua đời ở tuổi 43 trên cương vị Phó Tổng tham mưu trưởng QĐND Việt Nam
