Tưởng niệm 47 năm vụ thảm sát địa đạo Hiệp Phổ Nam
Địa đạo Hiệp Phổ Nam là một di tích lịch sử cách mạng hào hùng nhưng cũng đầy bi thương, tọa lạc tại thôn Hiệp Phổ Nam, thuộc địa bàn huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi (nay nằm giáp ranh giữa xã Hành Đức và xã Hành Trung). Nơi đây không chỉ là một công trình quân sự độc đáo mà còn là bằng chứng tố cáo tội ác chiến tranh tàn khốc của quân thù đối với nhân dân Việt Nam
Quy mô và Cấu trúc kiến trúc
Địa đạo được khởi công xây dựng từ tháng 5 năm 1965 bằng các công cụ thô sơ của lực lượng du kích và nhân dân địa phương.
Kích thước: Địa đạo có chiều dài 165m, chiều ngang rộng 2m và chiều cao đạt 3m.
Độ sâu: Toàn bộ công trình nằm sâu dưới lòng đất khoảng 3m.
Thiết kế: Địa đạo có 02 cửa hầm chính thông ra ngoài.
Sức chứa: Đạt khoảng 200 người cùng lúc. Nơi này vừa phục vụ làm "căn cứ địa" chiến đấu cho lực lượng dân quân, du kích, vừa là nơi trú ẩn an toàn cho người dân trước các trận càn quét và bom đạn của địch.
🕯️ Vụ thảm sát bi hùng ngày 3/8/1965
Dù mới hoàn thành được một thời gian ngắn, địa đạo đã phải chứng kiến một sự kiện đau thương đi vào lịch sử:
Bối cảnh: Sáng ngày 3/8/1965, quân Mỹ - ngụy tổ chức một trận càn quét lớn qua khu vực này và vô tình phát hiện ra dấu vết của địa đạo. Lúc này, dưới hầm có 91 người đang ẩn nấp, bao gồm các chiến sĩ du kích xã, du kích thôn cùng phụ nữ, cụ già và một số người dân địa phương.
Diễn biến: Sau khi dùng loa kêu gọi đầu hàng không thành công và bị đáp trả bằng những loạt đạn đanh thép từ các chiến sĩ du kích, quân địch đã dùng mìn để phá rộng cửa hầm. Chúng liên tiếp ném lựu đạn và tàn nhẫn bơm chất độc hóa học (hơi độc) vào trong địa đạo, sau đó lấp kín các cửa hầm để chặn đường sống.
Hậu quả: Cuộc tấn công tàn bạo này khiến 91 người trong hầm bị ngạt độc và hy sinh tại chỗ. Khi địch rút lui vào buổi chiều, lực lượng cứu hộ của xã chỉ kịp tìm thấy và cứu sống được một số ít du kích sống sót nhờ dùng vải thấm nước tiểu che mũi. Sau này, công tác khai quật đã xác định được danh tính của 70 hài cốt (trong đó có 58 cán bộ, du kích và 12 người dân).
🏛️ Giá trị lịch sử và Tôn vinh ngày nay
Để ghi nhận tầm vóc lịch sử và sự hy sinh to lớn của quân dân địa phương, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã chính thức công nhận Địa đạo Hiệp Phổ Nam là Di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày 25/10/1993.
Nhằm tỏ lòng biết ơn sâu sắc, chính quyền và nhân dân đã đầu tư xây dựng cụm công trình tâm linh bao gồm:
Đài tưởng niệm thảm sát Hiệp Phổ tại xã Hành Trung, huyện Nghĩa Hành.
Đền thờ các liệt sĩ và đồng bào hy sinh tại địa đạo.
Hằng năm, nơi đây vẫn diễn ra các lễ tưởng niệm trang nghiêm, trở thành "địa chỉ đỏ" giáo dục tinh thần yêu nước và truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ
