Tướng quân Trần Đức và câu chuyện giữ gìn vùng biển Sầm Sơn

Theo lời kêu gọi của nhà vua, Trần Đức khi ấy là hào trưởng đã hăng hái đứng ra chiêu mộ được hơn 1.500 binh sĩ tập luyện quân sự chuẩn bị thời cơ ứng nghĩa đánh giặc. Trong cuộc kháng chiến vĩ đại lần thứ nhất của dân tộc Đại Việt, tướng quân Trần Đức được giao nhiệm vụ chỉ huy một số trận đánh ở đạo Hải Dương. Chiến thắng trở về, ông được phong Tây Phương tướng quân.

Sau khi đất nước sạch bóng quân thù, Nhân dân trở lại xây dựng cuộc sống thanh bình. Với sách lược phòng thủ vững chắc, vua Trần cho nhiều đạo quân về trấn ải vùng biên giới và các cửa biển xung yếu. Trong đó, tướng quân Trần Đức đưa quân trở về làng Cá Lập vừa lao động vừa sản xuất, xây dựng mở mang làng xóm, đồng thời luyện tập quân sự, xây dựng củng cố lực lượng, sẵn sàng chiến đấu.

Trong cuộc chiến lần thứ 2, nhà Nguyên với tham vọng bá chủ thế giới lại tiếp thu thêm tư tưởng bành trướng Đại Hán đã quấy nhiễu không để cho Nhân dân ta được yên ổn làm ăn. Mùa xuân năm Ất Dậu (1285), Thượng hoàng Trần Thánh Tông triệu tập các đại biểu phụ lão trong cả nước về họp và dự tiệc ở điện Diên Hồng. Tinh thần Sát Thát đã giúp quân dân Đại Việt đánh tan tành hơn nửa triệu quân xâm lược Nguyên Mông, một đạo quân hung bạo nhất thế giới hồi đó.

Theo sử sách, nhiều trận đánh lớn đã xảy ra trên đất Thanh Hóa. Ngoài các trận đánh do tướng quân Trần Nhật Duật chỉ huy đánh cản Toa Đô ở cửa Ghép và núi Văn Trinh hay ở phòng tuyến kênh Bố Vệ; còn có trận đánh tại phòng thủ hương Yên Duyên (vùng biển Sầm Sơn đến cửa Hới), phòng tuyến Phú Tân, dưới sự tổ chức chỉ huy của Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải (theo An Nam chí lược), và trận đánh ở cửa Hới (làng Cá Lập) tướng quân Trần Đức đã nêu tấm gương sáng về sự mưu trí và lòng dũng cảm hy sinh quên mình để ngăn chặn cuộc truy kích của giặc bảo đảm an toàn cho lực lượng quân đội và vua tôi nhà Trần. Am hiểu địa hình, dựa vào hệ thống sông ngòi và những cánh đồng lầy thụt quanh vùng, tướng quân Trần Đức đã đề ra những kế hoạch phục kích quân giặc rất táo bạo.

Sách “Cuộc kháng chiến chống Nguyên Mông” (NXB Khoa học xã hội, 1975) có viết: Sau khi phòng tuyến Phú Tân (Hà Trung) bị chọc thủng, quân Toa Đô đánh ra Trường Yên - Ninh Bình. Lực lượng của triều đình nhà Trần rút vào Thanh Hóa tránh sự vây giáp của giặc. Toa Đô vòng lại tấn công Thanh Hóa hòng bắt gọn vua tôi nhà Trần. Ô Mã Nhi tăng viện cho Toa Đô: "Đem 1.300 quân và 60 chuyến thuyền vào phối hợp".

Trận chiến ấy quân ta thắng lớn, nhưng tướng quân Trần Đức đã anh dũng hy sinh. Để tưởng nhớ công lao to lớn của ông, nhà Trần đã ban sắc, phong thần, giao cho Nhân dân làng Cá Lập dựng đền hương khói. Về sau ông còn được gia phong làm Thành hoàng bản thổ, được ban nhiều sắc phong và nhiều mỹ tự khác.

Câu chuyện truyền thuyết về tướng quân Trần Đức - vị anh hùng đã gắn bó với người dân sống bằng nghề đánh cá biển đầy gian khó và nguy hiểm đến nay vẫn được lan truyền. Ông Vũ Đức Triệu, thủ từ đền Cá Lập, cho biết: Những câu chuyện này có lịch sử hơn 900 năm, không chỉ nói về vị thần Thành hoàng làng được Nhân dân tôn sùng mà còn thể hiện tinh thần sẵn sàng chiến đấu chống ngoại xâm, sự bền bỉ kiên trì cải tạo vùng biển sình lầy, đồng chua nước mặn, thành quê hương trù phú như ngày nay của dân làng nói riêng và cả vùng biển Sầm Sơn nói chung.

Giới thiệu thêm về vị Thành hoàng làng và đền Cá Lập, ông Vũ Đức Triệu khẳng định: Tướng quân Trần Đức được ban 12 đạo sắc phong, tuy nhiên hiện chỉ có 9 sắc vẫn còn được giữ gìn nguyên vẹn. Trong đó sắc phong đề ngày 15 năm Bảo Đại thứ 18 có ghi rõ việc tướng quân Trần Đức được phong từ Thành hoàng lên Trung đẳng thần và Thượng đẳng thần vì đã bảo vệ nước phù hộ dân. Ngoài Thành hoàng làng Trần Đức, đền còn phối thờ 10 vị võ tướng làm phúc thần.

Đứng trước sân đền, bên cạnh cây gạo vài trăm năm tuổi, phóng tầm mắt ra xa, biển cả ấp ôm vỗ sóng vào bờ, ngôi đền không chỉ “canh giữ” vùng biển, mà còn là địa chỉ tham quan khi du khách về với vùng biển đẹp nhất xứ Thanh.