Tuồng và sức sống của ký ức
Ký ức rất dễ mất đi.
Một người già qua đời có thể mang theo hàng trăm câu chuyện mà không ai kịp ghi lại. Một thế hệ biến mất có thể khiến cả một cách hát, một cách diễn, một phong tục dần chìm vào quên lãng.
Nghệ thuật có thể chống lại sự lãng quên ấy.
Tuồng là một trong những hình thức lưu giữ ký ức đặc biệt của người Việt.
Trong tuồng có lịch sử.
Có đạo lý.
Có cách nhìn về con người.
Có tiếng nói của cộng đồng.
Và có cả những ước mơ mà người xưa gửi gắm.
Đào Tấn đã dành nhiều tâm huyết cho kho ký ức ấy.
Ông hiểu rằng nếu nghệ thuật không được truyền lại, những câu chuyện sẽ dần im tiếng.
Một sân khấu không có người kế tục rồi sẽ tắt đèn.
Một bài hát không có người học sẽ biến mất.
Một lớp diễn không có người truyền nghề sẽ chỉ còn trong trí nhớ của vài người.
Bởi vậy, bảo tồn nghệ thuật không thể chỉ là giữ lại tác phẩm.
Phải giữ cả người thực hành.
Phải giữ cách truyền nghề.
Phải giữ môi trường biểu diễn.
Phải tạo cho thế hệ sau lý do để tiếp tục yêu thích.
Đây là điều khiến di sản của Đào Tấn có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi một cá nhân.
Ông không chỉ sáng tác hay chỉnh lý nghệ thuật.
Ông góp phần tạo ra một dòng truyền thừa.
Từ người thầy đến học trò.
Từ sân khấu này đến sân khấu khác.
Từ một thế hệ sang thế hệ tiếp theo.
Mỗi lần một lớp tuồng được biểu diễn, quá khứ lại có một cơ hội được sống.
Người xem hôm nay có thể không sống trong thế giới của những nhân vật xưa.
Họ không mặc những bộ trang phục ấy.
Không sống trong xã hội ấy.
Nhưng họ vẫn có thể hiểu nỗi đau của một người mẹ, sự lựa chọn của một người con, lòng trung thành của một người lính hay nỗi cô đơn của một con người đứng trước nghịch cảnh.
Đó là bởi cảm xúc của con người có những điều vượt qua thời gian.
Tuồng tồn tại được chính nhờ khả năng ấy.
Và Đào Tấn đã góp phần làm cho những câu chuyện tưởng như rất xa trở nên gần gũi với người xem.
Khi tiếng trống vang lên, quá khứ không còn nằm yên trong sách.
Nó bước ra sân khấu.
Nó nói.
Nó hát.
Nó khóc.
Nó cười.
Và trong khoảnh khắc ấy, ký ức trở thành hiện tại.
