Tuyên truyền, giáo dục nhân dân có ý thức coi trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt coi trọng những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc thông qua tuyên truyền, giáo dục nhân dân về lòng yêu nước, đoàn kết, nhân ái, tinh thần tự hào, tự tôn của dân tộc, sẵn sàng hy sinh quên mình vì nước, vì dân. Những giá trị truyền thống đó là tinh hoa, là vốn quý và chính là cái làm nên hồn cốt của quốc gia, của dân tộc Việt Nam. Trong bài Diễn văn khai mạc Hội nghị văn hóa toàn quốc, Người nêu rõ: “Văn hóa phải làm thế nào cho ai cũng có lý tưởng tự chủ, độc lập tự do. Đồng thời văn hóa phải làm thế nào cho quốc dân có tinh thần vì nước quên mình, vì lợi ích chung mà quên đi lợi ích riêng”(9).

Để nhân dân có ý thức coi trọng, giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc thì phải tăng cường tuyên truyền giáo dục nhân dân. Theo Hồ Chí Minh, phương pháp tuyên truyền giáo dục là đề cao yếu tố nêu gương, giáo dục bằng việc làm, hành động và hướng dẫn cụ thể, lấy gương người tốt, việc tốt để giáo dục có sức thuyết phục và hiệu quả nhất. Người nói: “Lấy gương người tốt, việc tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất”(10) và “Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”(11). Những tấm gương sáng, những hành động tiêu biểu và việc làm tốt đều rất đáng được trân trọng. Do đó tuyên truyền, giáo dục cho nhân dân là việc làm thiết thực. Nhưng tuyên truyền giáo dục phải cụ thể, không được trống rỗng, không rõ mục đích. Ở bài viết Người tuyên truyền và cách tuyên truyền, Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm. Nếu không đạt được mục đích đó, là tuyên truyền thất bại”(12). Người căn dặn phải tìm tòi phương pháp tuyên truyền cụ thể, phải có kế hoạch rõ ràng: “Phải tìm mọi cách giải thích cho mỗi một người dân hiểu rõ rằng: Việc đó là lợi ích cho họ và nhiệm vụ của họ, họ phải hăng hái làm cho kỳ được”(13); “Tuyên truyền đời sống mới cũng như tuyên truyền việc khác, phải hăng hái, bền gan, chịu khó, đồng thời phải cẩn thận, khôn khéo, mềm mỏng”(14).

Biện pháp hiệu quả nhất, theo Hồ Chí Minh là phải nâng cao dân trí để nhân dân hiểu được quyền lợi, bổn phận, kiến thức, sự hiểu biết về lịch sử, về văn hóa, phải làm cho văn hóa thấm sâu vào đời sống xã hội, từ người già đến thế hệ trẻ, đàn ông hay đàn bà đều hiểu được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình. Trong bài Chống nạn thất học, Người viết: “Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốc trong lúc này là nâng cao dân trí”(15). Khi dân trí được nâng cao thì các vấn đề về kinh tế, chính trị xã hội của đất nước mới được giải quyết một cách hiệu quả. Ở đâu có trình độ dân trí được nâng cao thì ở đó thực hiện tốt việc giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Trong tác phẩm Thường thức chính trị, Người nhấn mạnh yêu cầu: “Phải xây dựng một nền văn hóa dân tộc, khoa học, đại chúng. Phải nâng cao trình độ văn hóa của nhân dân. Phải đề xướng đạo đức công dân tức là yêu Tổ quốc, yêu nhân dân”. Người khẳng định phải phát triển nền giáo dục thì mới xây dựng được chủ nghĩa xã hội, bởi lẽ “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu”, sự dốt nát cũng chính là kẻ địch nguy hiểm cần phải loại bỏ.

Ngoài ra, việc tăng cường giáo dục truyền thống cho các thế hệ trẻ cũng góp phần quan trọng giữ gìn các giá trị văn hóa của dân tộc. Trong Bài nói chuyện với các đại biểu nhân dân Hải Phòng, Hồ Chí Minh đề ra nhiệm vụ: “Văn hóa dân tộc của ta, tẩy trừ văn hóa trụy lạc của đế quốc, giáo dục con em thành những công dân tốt”(16). Người luôn nhắc nhở phải chăm lo đến sự nghiệp giáo dục nước nhà và khẳng định nền giáo dục mới đem lại các giá trị tinh thần tốt đẹp cho nhân dân Việt Nam. Người còn lên án chính sách ngu dân của thực dân Pháp: “Phải ra sức tẩy sạch ảnh hưởng giáo dục nô dịch của thực dân còn sót lại, như: Thái độ thờ ơ đối với xã hội, xa rời đời sống lao động và đấu tranh của nhân dân; học để lấy bằng cấp, dạy theo lối nhồi sọ”(17). Vì vậy, giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống văn hóa cho thế hệ trẻ là cần thiết. Qua đó có thể xây dựng cho thế hệ trẻ có lý tưởng, có khát vọng và trách nhiệm để xứng đáng làm chủ nước nhà. Hướng cho các thế hệ trẻ thấy được cội nguồn tạo nên bản sắc, cốt cách và các giá trị văn hóa dân tộc. Đồng thời, phát động nhiều phong trào có ý nghĩa như “Uống nước nhớ nguồn”, “Mở rộng phong trào thi đua yêu nước”, phong trào xây dựng “Đời sống mới”… để lôi kéo, thu hút nhân dân tham gia xây dựng lối sống văn hóa, hướng người dân có những cách cư xử và hành động nhằm cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân.