ỦA MỘT LÀNG QUÊ HƠN 500 NĂM BÊN ĐẦM CHUỒN

CÂU CHUYỆN CỦA MỘT LÀNG QUÊ HƠN 500 NĂM BÊN ĐẦM CHUỒN

Có những vùng đất không chỉ được nhớ đến bởi cảnh đẹp mà còn bởi những câu chuyện được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Ở Huế, bên vùng đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, có một ngôi làng như thế: làng An Truyền, tên gọi dân gian quen thuộc là làng Chuồn.

Ngày nay, An Truyền thuộc phường Mỹ Thượng, thành phố Huế. Trải qua hơn năm thế kỷ hình thành và phát triển, ngôi làng vẫn lưu giữ nhiều giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống đặc sắc của vùng quê xứ Huế.

Hơn 500 năm hình thành và phát triển

Theo tư liệu của Sở Văn hóa và Thể thao Huế, làng An Truyền được chính thức thành lập từ năm 1471, dưới thời vua Lê Thánh Tông. Tính đến nay, làng đã có lịch sử hơn 500 năm.

Một số tư liệu nghiên cứu về làng cho biết An Truyền còn có tên Nôm là làng Chuồn, gắn với vị trí bên đầm Chuồn thuộc hệ thống đầm phá Tam Giang – Cầu Hai. Theo tập truyền của làng, vùng đất này được hình thành từ khoảng thế kỷ XV, với những dòng họ có công khai canh, lập làng.

Qua các thời kỳ lịch sử, địa giới hành chính của An Truyền cũng có những thay đổi. Những biến đổi ấy cho thấy ngôi làng đã tồn tại và thích ứng qua nhiều giai đoạn của lịch sử vùng Thuận Hóa – Phú Xuân – Huế.

Điều đáng quý là dù thời gian trôi qua, người dân An Truyền vẫn gìn giữ ý thức về cội nguồn. Hiện làng có nhiều dòng họ cùng sinh sống, trong đó các họ Hồ, Nguyễn, Đoàn, Huỳnh, Trần, Võ và Lê được nhắc đến trong các tư liệu về lịch sử làng.

Một vùng đất của truyền thống hiếu học

Nếu chỉ nhìn An Truyền như một ngôi làng ven đầm phá thì chưa đủ để hiểu hết giá trị của vùng đất này.

An Truyền còn được biết đến như một vùng đất khoa bảng, nơi sản sinh nhiều nhân sĩ, trí thức, danh y và những người có đóng góp cho xã hội.

Trong lịch sử, nhiều người con của làng từng giữ những vị trí quan trọng dưới các triều đại phong kiến. Tiêu biểu có thể kể đến Hồ Đắc Hóa, Hồ Đắc Trung, Hồ Đắc Khải, Hồ Đắc Điềm, Hồ Đắc Di và Hồ Thị Hạnh – tức Sư bà Thích Nữ Diệu Không

Trong số đó, Hồ Đắc Di (1900–1984) là một tên tuổi đặc biệt trong lịch sử y học Việt Nam. Việc một ngôi làng ven đầm phá sản sinh nhiều thế hệ trí thức cho thấy truyền thống hiếu học đã trở thành một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân nơi đây.

Chính truyền thống ấy góp phần tạo nên danh tiếng của An Truyền như một “miền đất học” của xứ Huế.

Đình làng – nơi lưu giữ ký ức cộng đồng

Trong đời sống của một làng quê Việt Nam, đình làng không đơn thuần là một công trình kiến trúc. Đó còn là nơi cộng đồng gặp gỡ, tưởng nhớ tiền nhân và gìn giữ những phong tục được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Đình làng An Truyền chính là một địa điểm quan trọng trong câu chuyện của làng Chuồn.

Đình làng An Truyền được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia năm 1994. Đây là sự ghi nhận đối với giá trị lịch sử, kiến trúc và văn hóa của công trình.

Từ ngôi đình, nhiều phong tục và nghi lễ truyền thống của làng vẫn được duy trì. Trong đó nổi bật nhất là lễ Thu tế – một sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc của người dân An Truyền.

Lễ thu tế – ký ức được trao truyền qua nhiều thế hệ

Hằng năm, vào các ngày 15, 16 và 17 tháng 7 âm lịch, người dân làng An Truyền tổ chức lễ Thu tế tại đình làng.

Đây là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân, những người có công khai canh, lập làng và gây dựng quê hương.

Một trong những nghi thức đặc biệt của lễ Thu tế là lễ rước cung nghinh bài vị các vị Thành Hoàng từ miếu giữa đồng về tổ đình.

Đoàn rước có cờ, hoa, lỗ bộ, kiệu, lọng và âm nhạc. Đặc biệt, lễ rước còn có hát Thài – một nghi thức hát trong đoàn cung nghinh. Theo thông tin của thành phố Huế, hát Thài trong lễ rước ở làng Chuồn là một lễ tục hiếm có còn được lưu giữ trong các đám rước Thành Hoàng ở thành phố Huế.

Nhìn những người dân trong làng trang nghiêm tham gia lễ hội, có thể thấy truyền thống không phải là điều gì xa xôi. Truyền thống được tiếp nối từ chính những con người bình dị, từ những nghi lễ mà cha ông để lại cho con cháu.

Chùm ảnh tư liệu

1 / 4

Ảnh tư liệu của bài viết.

An Truyền và cuộc sống bên đầm phá

Một phần quan trọng làm nên bản sắc An Truyền chính là không gian đầm phá Tam Giang – Cầu Hai.

Nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế nhận định làng An Truyền có nhiều giá trị di sản nông thôn đặc trưng như cảnh quan vùng đầm phá, kiến trúc nông thôn, nghề chài lưới, sản phẩm địa phương, lễ hội và ẩm thực truyền thống.

vậy, lịch sử của An Truyền không chỉ nằm trong đình làng hay những tư liệu cổ. Lịch sử còn hiện diện trong cuộc sống của người dân: trong những con đường làng, trong nghề nghiệp gắn với đầm phá, trong những món ăn truyền thống và trong ký ức của những người cao tuổi.

Chính sự gắn bó giữa con người và môi trường đầm phá đã tạo nên một nét riêng cho văn hóa An Truyền.

Khi một nghề truyền thống được đánh thức

Một câu chuyện văn hóa đáng chú ý khác của An Truyền là liễn làng Chuồn.

Liễn là những tấm giấy được viết chữ, câu đối và sử dụng để trang trí trong dịp Tết. Liễn làng Chuồn từng là một sản phẩm văn hóa đặc trưng của vùng đất này, nhưng nghề làm liễn thủ công đã có thời gian dài gần như thất truyền.

Những năm gần đây, một nhóm những người yêu văn hóa truyền thống đã tìm kiếm tư liệu cũ và phục dựng nghề làm liễn làng Chuồn. Báo Nhân Dân cho biết dự án phục dựng đã góp phần đưa những bức liễn truyền thống trở lại đời sống văn hóa.

Câu chuyện về liễn làng Chuồn cho thấy di sản không phải lúc nào cũng tồn tại nguyên vẹn. Có những giá trị từng đứng trước nguy cơ biến mất, nhưng nếu thế hệ hôm nay biết trân trọng, tìm hiểu và phục dựng, chúng vẫn có thể được trao lại cho thế hệ sau.

An Truyền hôm nay

Từ một ngôi làng được hình thành từ hơn 500 năm trước, An Truyền hôm nay đã trở thành một phần của phường Mỹ Thượng, thành phố Huế.

Nhưng cùng với sự phát triển của cuộc sống hiện đại, những giá trị xưa vẫn cần được gìn giữ. Đó là lịch sử hình thành làng, những dòng họ có công khai canh, truyền thống hiếu học, đình làng, lễ Thu tế, hát Thài, nghề truyền thống và những câu chuyện được lưu truyền trong ký ức của người dân.

Điều đáng quý nhất của An Truyền có lẽ không chỉ nằm ở những con số về tuổi đời hay những danh nhân đã sinh ra tại đây. Điều quan trọng hơn là ký ức của một cộng đồng vẫn đang được tiếp tục kể lại.

Lời kết – Một ngôi làng, nhiều câu chuyện

Mỗi khi nhắc đến Huế, người ta thường nghĩ đến Hoàng thành, những lăng tẩm, chùa cổ hay dòng sông Hương. Nhưng phía sau những địa danh nổi tiếng ấy còn có rất nhiều làng quê đã góp phần tạo nên chiều sâu văn hóa của vùng đất cố đô.

An Truyền – làng Chuồn là một trong những nơi như thế.

Hơn 500 năm đã trôi qua kể từ khi làng được thành lập. Bao thế hệ người dân đã sinh ra, lớn lên, lao động và xây dựng quê hương trên vùng đất này. Có người trở thành những bậc trí thức nổi tiếng; có người gắn bó với ruộng đồng, đầm phá; có người âm thầm gìn giữ đình làng, lễ tục và nghề truyền thống.

Tìm hiểu về An Truyền giúp thế hệ trẻ nhận ra rằng lịch sử không chỉ nằm trong những trang sách. Lịch sử còn nằm trong chính ngôi làng mình đang sống, trong mái đình, trong lễ hội, trong những hiện vật cũ và trong lời kể của những người đi trước.

Và khi những câu chuyện ấy được ghi lại, lịch sử của quê hương sẽ không bị lãng quên.

An Truyền hôm nay kể câu chuyện của hơn 500 năm trước – và thế hệ trẻ hôm nay có trách nhiệm tiếp tục kể câu chuyện ấy cho mai sau.