UNG VĂN KHIÊM - KIẾN TRÚC SƯ CỦA NHỊP CẦU NGOẠI GIAO - KỲ 4

1. Khảo sát địa chính trị và bản dự thảo ngoại giao mới Năm 1961, Ung Văn Khiêm được Chủ tịch Hồ Chí Minh tin tưởng giao phó vị trí Bộ trưởng Bộ Ngoại giao. Với tư duy của một nhà quy hoạch chiến lược, ông hiểu rằng Việt Nam không thể phát triển trong sự cô lập. Ông bắt tay vào việc "quy hoạch lại mặt bằng ngoại giao", hướng tới việc mở rộng quan hệ với bạn bè quốc tế.

Ông phân tích "tải trọng" của tình hình thế giới lúc bấy giờ — cuộc chiến tranh lạnh và phong trào giải phóng dân tộc đang dâng cao. Với sinh viên MTU, đây là bước khảo sát địa chất hiện trạng cực kỳ quan trọng. Ông xác định các "trụ cột" ngoại giao chính là các nước xã hội chủ nghĩa anh em, đồng thời thiết kế các "nhịp cầu phụ" đến các quốc gia mới độc lập tại Á - Phi - Mỹ Latinh. Sự bài bản này giúp Việt Nam tạo ra một hệ khung chịu lực quốc tế vững chắc, bảo vệ cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất ở miền Nam.

2. Thiết kế "Ngôn ngữ ngoại giao" chuẩn xác Một trong những thành công lớn của Ung Văn Khiêm là ông đã xây dựng được một phong cách ngoại giao hiện đại, lịch lãm nhưng đầy tính chiến đấu. Ông nói tiếng Pháp trôi chảy, am hiểu văn hóa quốc tế. Điều này giúp ông giao tiếp với các đối tác như những người đồng nghiệp mác cao cùng đẳng cấp.

Trong xây dựng, việc sử dụng đúng ngôn ngữ kỹ thuật giúp các bộ phận phối hợp chính xác; trong ngoại giao, cách dùng từ của Ung Văn Khiêm cũng vậy. Mỗi tuyên bố, mỗi bài phát biểu của ông đều được tính toán chuẩn xác như một hồ sơ kỹ thuật, không thừa không thiếu, luôn nhắm trúng vào lợi ích quốc gia và công lý quốc tế. Ông dạy các cán bộ ngoại giao trẻ rằng: "Lời nói phải vững như bê tông, nhưng ứng xử phải dẻo như thép". Chính phong thái này đã tạo nên một "hệ số tin cậy" tuyệt đối, khiến bạn bè quốc tế ngày càng yêu mến và ủng hộ Việt Nam.

3. Thi công nhịp cầu với các nước Không liên kết Sứ mệnh đặc biệt của Ung Văn Khiêm là kết nối Việt Nam với phong trào Không liên kết. Ông lặn lội đến các hội nghị quốc tế, giải thích cho bạn bè thế giới về cuộc kháng chiến chính nghĩa của dân tộc mình.

Cách ông xây dựng mối quan hệ với các nhà lãnh đạo quốc tế giống như việc thi công các mối nối dẻo. Ông tìm thấy điểm chung là khát vọng độc lập, tự do để gắn kết các dân tộc lại với nhau. Mỗi quốc gia công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với Việt Nam là một "viên gạch" gia cố thêm cho bức tường thành chủ quyền dân tộc. Khả năng "chịu tải" trước những âm mưu bao vây, cấm vận của các thế lực đế quốc chính là nhờ vào mạng lưới nhịp cầu ngoại giao rộng khắp mà ông đã dày công thiết kế. Ông chứng minh một chân lý: Khi ta có chính nghĩa và biết cách kết nối, cả thế giới sẽ trở thành hậu phương của ta.

4. Quản trị chất lượng đội ngũ ngoại giao Trên cương vị Bộ trưởng, ông đặc biệt chú trọng việc đào tạo lớp cán bộ ngoại giao kế cận. Ông muốn "đúc" nên những thế hệ nhà ngoại giao vừa hồng vừa chuyên. Ông dạy họ không chỉ kiến thức luật pháp, ngoại ngữ mà còn là đạo đức liêm chính.

Ông thường xuyên kiểm tra, giám sát công việc của các đại sứ quán như một vị tư vấn giám sát khắt khe. Ông yêu cầu sự chính xác trong báo cáo và sự tiết kiệm, giản dị trong sinh hoạt của cán bộ ở nước ngoài. Với ông, mỗi nhà ngoại giao là một biểu tượng về nhân cách của dân tộc. Ông đã xây dựng nên một "tiêu chuẩn kỹ thuật" cao nhất cho ngành ngoại giao Việt Nam — tiêu chuẩn của sự trung thành tuyệt đối và trí tuệ mẫn tiệp. Di sản con người mà ông để lại chính là những "kết cấu vĩnh cửu" tiếp tục bảo vệ lợi ích quốc gia trên trường quốc tế suốt nhiều thập kỷ sau đó.