Ước vọng Vị Xuyên

45 năm sau cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, mảnh đất Vị Xuyên (Hà Giang) hôm nay đã thay da đổi thịt, mang theo nhiều ước vọng nơi biên cương.

“Những người lính không về sau trận đánh/Chiến trường xưa thấm máu đã bao ngày/Tưởng như họ đã nằm trong đất lạnh/Mà hóa thành muôn vạn sếu bay... (Trích bài thơ Đàn sếu của nhà thơ Nga Rasul Gamzatov-PV)

Mấy nghìn anh em đồng đội còn ở khe đá thung sâu, sườn đồi, hốc đá, điểm cao, cánh rừng hay những chiến hào công sự, các đồng chí linh thiêng hãy phù hộ cho đội quy tập tìm thấy và đưa về Nghĩa trang Vị Xuyên sum họp với anh em”.

Đó là những dòng thơ, những lời cầu nguyện mà ông Đỗ Quang Huy - Trưởng Ban liên lạc Hội Cựu chiến binh mặt trận Vị Xuyên TP Hà Nội - đã đọc trước tấm bia mộ tập thể tưởng nhớ các Anh hùng Liệt sĩ hy sinh ở bình độ 400.

Đứng cạnh ông Huy ở Nghĩa trang Quốc gia Vị Xuyên còn có rất nhiều đồng đội khác. Họ im lặng không nói nên lời, đôi mắt nhòe đi vì xúc động. Có lẽ, lời cầu nguyện của ông Huy cũng là hy vọng của hàng ngàn, hàng vạn gia đình có con em đang nằm lại trong những cánh rừng, khe suối ở Vị Xuyên.

Câu chuyện của những người lính Vị Xuyên như những thước phim lịch sử quay chậm, cho chúng tôi, những người chưa từng biết tới chiến tranh hiểu hơn về một thế hệ đã mất mát, hy sinh, gian khổ nhiều đến như thế nào để có một đường biên giới hòa bình, hữu nghị như ngày hôm nay.

Suốt dọc đường từ Hà Nội lên tới Hà Giang, ông Đỗ Quang Huy nhắc rất nhiều tới một người đồng đội cũ. “Anh Trần Quý Bình là một doanh nhân, một nhà báo, nhưng cũng là một người lính Vị Xuyên. Giờ công tác trên này nên thỉnh thoảng anh vẫn giúp đỡ chúng tôi trong các việc nghĩa tình đồng đội. Anh ấy đang phụ trách xây dựng đài hương ở “ngã ba cửa tử”.

Đúng như lời giới thiệu của ông Huy, ông Trần Quý Bình đã chờ sẵn ở ngã ba xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên để đón đoàn. Cách ngã ba này chừng vài chục mét, một đài hương tưởng niệm đang được xây dựng. Sau khi làm lễ, ông Bình bất ngờ khi nhận được số tiền quyên góp từ anh em cựu chiến binh.

“Đây là tấm lòng của anh em với đồng đội đã hy sinh. Tôi sẽ cố gắng hoàn thiện việc xây dựng Đài tưởng niệm sớm, để lần sau anh em lên tới, nơi này sẽ khang trang, đẹp đẽ hơn”, ông Bình nói.

“Ngã ba cửa tử” năm xưa giờ đã là con đường lớn trải nhựa, nhà dân xây kín hai bên, tấp nập người xe qua lại. Vào các ngày giỗ trận đầu hay kỷ niệm chiến tranh biên giới, hầu hết các đoàn xe qua đây hay lên Đài hương 468 đều dừng chân chụp một bức ảnh, hoặc lắng nghe những nhân chứng kể lại những câu chuyện cũ.

Nếu không được nghe kể lại, có lẽ những người đến đây lần đầu chẳng thể tưởng tượng được nơi đây chính là “ngã ba cửa tử” huyền thoại, là con đường đã in dấu chân hàng vạn anh hùng ra biên cương.

“Ngoài các đồng đội đã được quy tập và an nghỉ tại Nghĩa trang Quốc gia Vị Xuyên, còn hàng ngàn người nữa vẫn nằm lại chiến trường. Chúng tôi chỉ làm những gì có thể để an ủi những gia đình đồng đội mà xác thân đang còn ở lại nơi này”, ông Bình xúc động nói.

Những ngày tháng Hai này, đường lên Điểm cao 468 xe cộ tấp nập. Ông Huy giải thích: “Hầu hết xe lên Hà Giang thời điểm tháng 2, tháng 7 hàng năm là xe của hội cựu chiến binh các tỉnh, thành phố đi thăm lại chiến trường xưa”.

Họ vẫy tay khi hai xe lướt qua nhau. Có đoạn tắc đường, họ hạ kính xe xuống nói chuyện với nhau rôm rả.

- “Quê” lên đây được mấy hôm rồi?

- Các “Quê” lần này đi đông nhỉ?

- Anh em chúng tớ năm nay đi đông gấp đôi năm trước đấy quê ạ!

“Quê” là danh từ chung những người lính hay gọi nhau. Khi ra trận, họ không phân biệt vùng miền, tỉnh thành mà gọi nhau bằng một tiếng “quê”.

Tiếng cười nói, chào mời mua hàng của dân bản dường như kéo ông Huy trở về với thực tại. Ngay cạnh miệng hầm chỉ huy sở xưa, người dân địa phương quây những chiếc sạp gỗ để bán các loại nông sản và đồ lưu niệm cho khách tới tham quan đài hương.

Một số người trong đoàn tranh thủ mua thêm hương hoa chuẩn bị lên đài hương làm lễ. Đến bất kỳ một địa danh nào tại Vị Xuyên, việc đầu tiên là họ cùng nhau chào cờ, cùng hát Quốc ca, làm lễ và dành phút tưởng niệm những người đồng đội.

Chuyến đi này, nhiều cựu chiến binh dẫn theo vợ, con, người thân và bạn bè. Ông Nguyễn Văn Lâm - Phó Ban liên lạc Hội Cựu chiến binh mặt trận Vị Xuyên TP Hà Nội - tâm sự: “Cả năm, tôi chỉ mong ngóng có chuyến đi này để gặp lại anh em đồng đội, cả người còn sống và những người đã ngã xuống. Anh em ôn lại chuyện xưa cho thỏa nỗi nhớ một thời vào sinh ra tử cùng nhau”.