ÚT TỊCH – “CÒN CÁI LAI QUẦN CŨNG ĐÁNH!”

ÚT TỊCH – “CÒN CÁI LAI QUẦN CŨNG ĐÁNH!”

Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt ở Nam Bộ, khi bom đạn phủ xuống những xóm làng và người dân phải sống giữa vòng vây của quân thù, hình ảnh người phụ nữ Việt Nam hiện lên không chỉ với dáng mẹ, dáng vợ bên mái nhà nghèo, mà còn với dáng người chiến sĩ cầm súng đứng lên bảo vệ quê hương. Trong số những người phụ nữ ấy, Nguyễn Thị Út, thường được gọi thân mật là Út Tịch, đã trở thành một biểu tượng đặc biệt. Từ một người phụ nữ nông dân nghèo ở vùng đất Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, bà bước vào cuộc kháng chiến bằng tất cả lòng căm thù quân xâm lược, tình yêu quê hương và một ý chí chiến đấu mạnh mẽ đến mức câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” đã trở thành lời khẳng định về sức sống bất khuất của người phụ nữ Nam Bộ trong những năm tháng hoa lửa.

Nguyễn Thị Út sinh năm 1920 trong một gia đình nghèo ở Tam Ngãi, Cầu Kè, Trà Vinh. Tuổi thơ của bà gắn với cảnh nghèo đói và những năm tháng quê hương chịu ách áp bức. Khi còn nhỏ, bà đã phải đi ở đợ, làm thuê để kiếm sống. Chính những tháng ngày cơ cực ấy khiến Út Tịch sớm hiểu được thân phận của người dân nghèo dưới chế độ thuộc địa. Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, bà tham gia công tác cách mạng ở địa phương. Sau đó, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp rồi cuộc đấu tranh chống Mỹ cứu nước đưa cuộc đời người phụ nữ ấy vào một con đường đầy gian khổ nhưng cũng đầy vẻ vang.

Điều đặc biệt ở Út Tịch là bà không phải một người lính được đào tạo từ quân ngũ. Bà bước ra từ ruộng đồng, từ một gia đình nông dân nghèo, nhưng chính cuộc chiến tranh đã rèn luyện bà trở thành một chiến sĩ gan dạ. Những năm tháng chiến đấu ở Nam Bộ, bà vừa chăm lo gia đình, vừa tham gia hoạt động cách mạng, trực tiếp chiến đấu và vận động nhân dân. Trong cuộc sống thường ngày, bà là một người mẹ; khi có giặc, bà trở thành một người lính. Chính sự đan xen giữa hai vai trò ấy làm nên nét đặc biệt của người phụ nữ mà sau này được nhân dân gọi bằng cái tên thân thương: “chị Út Tịch”.

Cuộc đời chiến đấu của Út Tịch gắn với những trận đánh và những lần đối mặt trực tiếp với quân địch. Bà không chỉ làm nhiệm vụ liên lạc, vận động quần chúng mà còn trực tiếp tham gia chiến đấu, tổ chức và chỉ huy lực lượng du kích. Trong hoàn cảnh vũ khí thiếu thốn, lực lượng mỏng, địa bàn bị địch kiểm soát gắt gao, mỗi trận đánh đều đòi hỏi sự gan dạ và mưu trí. Người phụ nữ ấy đã nhiều lần cùng đồng đội chiến đấu chống lại những lực lượng được trang bị mạnh hơn rất nhiều, dựa vào địa hình làng quê, sự che chở của nhân dân và lòng quyết tâm bảo vệ từng tấc đất quê hương.

Đằng sau sự gan dạ ấy là một lòng căm thù giặc sâu sắc. Út Tịch từng chứng kiến những cảnh đời cơ cực của người dân quê mình, chứng kiến nhà cửa, ruộng vườn bị tàn phá, người dân bị bắt bớ, đàn áp. Với bà, chiến đấu không phải là một lựa chọn xa lạ với cuộc sống, mà là cách để bảo vệ chính những người thân yêu và mảnh đất mình sinh ra. Chính từ thực tế ấy, câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” đã trở thành biểu tượng cho tinh thần chiến đấu của bà. Câu nói không chỉ thể hiện sự quyết liệt của một cá nhân mà còn gợi lên hình ảnh của biết bao người phụ nữ miền Nam: dù không có nhiều vũ khí, dù cuộc sống còn nghèo khó, họ vẫn sẵn sàng đứng lên khi quê hương bị xâm lăng.

Ở Út Tịch, sự kiên cường càng đáng trân trọng bởi bà chiến đấu trong khi vẫn mang trên vai trách nhiệm của một người mẹ. Những đứa con nhỏ không làm bà quên nhiệm vụ, nhưng tình mẫu tử cũng chưa bao giờ mất đi trong con người người nữ chiến sĩ. Chiến tranh buộc bà phải lựa chọn giữa sự bình yên của gia đình và cuộc đấu tranh của quê hương, và bà đã tìm cách vượt qua sự giằng xé ấy bằng một niềm tin mạnh mẽ. Hình ảnh người mẹ Nam Bộ vừa lo cho con, vừa cầm súng đánh giặc trở thành một biểu tượng xúc động về sự hy sinh của những người phụ nữ trong chiến tranh.

Câu chuyện về Út Tịch cũng phản ánh một sự thật đau lòng của những năm tháng chiến tranh: để khuất phục phong trào cách mạng, kẻ thù đã không từ bỏ những biện pháp đàn áp khốc liệt đối với nhân dân. Làng quê bị càn quét, người dân bị bắt bớ, nhiều gia đình phải ly tán, những người tham gia cách mạng luôn đứng trước nguy cơ mất mạng. Nhưng chính sự đàn áp ấy lại càng làm bùng lên ý chí phản kháng của những người như Út Tịch. Khi quê hương bị dồn đến bước đường cùng, người phụ nữ vốn chỉ mong có một cuộc sống bình yên cũng có thể trở thành một chiến sĩ quyết liệt.

Điều đáng kính phục ở Út Tịch là bà không chiến đấu vì một danh hiệu hay vinh quang cá nhân. Bà chiến đấu bởi bà hiểu rằng nếu những người dân bình thường không đứng lên thì quê hương sẽ tiếp tục chìm trong khói lửa. Những trận đánh của bà vì thế không chỉ là những cuộc đối đầu bằng súng đạn, mà còn là cuộc đấu tranh của một người phụ nữ nghèo muốn giành lại quyền được sống, được làm chủ cuộc đời và được nhìn thấy quê hương không còn bóng quân thù.

Hình tượng Út Tịch sau này được nhà văn Nguyễn Thi khắc họa trong tác phẩm “Người mẹ cầm súng”. Từ một nhân vật có thật, hình ảnh người mẹ Nam Bộ hiện lên vừa mạnh mẽ, quyết liệt, vừa giàu tình yêu thương. Câu chuyện ấy góp phần đưa hình ảnh Út Tịch đến với đông đảo bạn đọc, để rồi người phụ nữ nông dân bình dị của vùng đất Trà Vinh trở thành biểu tượng đẹp về người mẹ Việt Nam trong chiến tranh. Đó là một người mẹ có thể ôm con vào lòng, nhưng khi quê hương bị xâm phạm cũng có thể đứng lên cầm súng.

Cuộc đời chiến đấu của Út Tịch kết thúc khi bà hy sinh trong một trận chiến trên chiến trường miền Nam. Người phụ nữ từng đi qua những năm tháng khốc liệt nhất của chiến tranh đã không trở về với những đứa con và quê hương như mong ước. Nhưng sự hy sinh ấy không làm câu chuyện về bà khép lại. Trái lại, từ những con đường làng, những trận đánh và những câu chuyện được đồng đội, nhân dân kể lại, hình ảnh “chị Út Tịch” vẫn sống trong ký ức của nhiều thế hệ.

Ngày hôm nay, khi nhắc đến câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!”, chúng ta không chỉ nhớ đến một câu nói nổi tiếng. Đằng sau câu nói ấy là cả một cuộc đời của một người phụ nữ từng nghèo khó, từng làm mẹ, từng chịu đựng mất mát và cuối cùng đã lựa chọn đứng vào hàng ngũ chiến đấu khi quê hương cần đến mình. Đó là sự gan dạ được tôi luyện từ cuộc sống, là lòng căm thù trước những tội ác chiến tranh, là tình yêu quê hương và cũng là tình thương dành cho những người thân yêu.

Út Tịch đã nằm lại giữa những năm tháng chiến tranh, nhưng tinh thần của người phụ nữ ấy vẫn còn được nhắc nhớ như một biểu tượng của phụ nữ Nam Bộ thời hoa lửa. Từ một người mẹ chân lấm tay bùn, bà trở thành người chiến sĩ không khuất phục trước quân thù; từ một cuộc đời bình dị, bà để lại một câu chuyện khiến những thế hệ sinh ra trong hòa bình phải lặng người suy ngẫm. Hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao cuộc đời như thế. Vì vậy, trước sự hy sinh của Út Tịch và hàng triệu người đã ngã xuống, điều chúng ta có thể làm không chỉ là nhớ về họ bằng lòng kính phục và biết ơn, mà còn phải biết trân trọng từng ngày bình yên, gìn giữ quê hương và sống sao cho xứng đáng với những người đã từng nói, từng sống và từng chiến đấu đến tận cùng: “Còn cái lai quần cũng đánh!”