Út Tịch – Người mẹ cầm súng, khí phách thép giữa đất trời Nam Bộ

Út Tịch – Người mẹ cầm súng, khí phách thép giữa đất trời Nam Bộ

Giữa vùng quê sông nước Nam Bộ, nơi những con đường nhỏ len qua vườn cây và những dòng kinh chảy giữa xóm làng, có một người phụ nữ đã trở thành biểu tượng của lòng gan dạ và ý chí chiến đấu. Chị không sinh ra trong nhung lụa, cũng chẳng có tuổi thơ bình yên. Từ những tháng ngày cơ cực, chị bước vào cuộc đấu tranh bằng sự cứng cỏi của người từng trải qua bất công, bằng tình yêu dành cho quê hương và bằng quyết tâm bảo vệ những người thân yêu. Chị là Nguyễn Thị Út, người dân trìu mến gọi là Út Tịch, nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân được biết đến qua câu nói nổi tiếng: “Còn cái lai quần cũng đánh!” Cuộc đời chị là câu chuyện về một người mẹ nuôi con giữa chiến tranh, đồng thời là một chiến sĩ du kích kiên cường của vùng đất Tam Ngãi, Trà Vinh.

Từ tuổi thơ cơ cực đến con đường đấu tranh

Nguyễn Thị Út, thường gọi là Út Tịch, gắn bó với vùng Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh trước đây. Chị sinh trưởng trong một gia đình nghèo, phải đi làm thuê từ khi còn nhỏ. Cuộc sống thiếu thốn cùng những bất công mà chị trải qua đã khiến tuổi thơ không có nhiều niềm vui như bao đứa trẻ khác.

Những năm tháng ấy góp phần hình thành tính cách cứng cỏi, không cam chịu của chị. Khi phong trào cách mạng lan rộng ở Nam Bộ, Nguyễn Thị Út tham gia hoạt động từ năm 1945. Từ một người phụ nữ lao động bình thường, chị dần trở thành chiến sĩ du kích, gắn bó với phong trào đấu tranh tại quê nhà.

Trong những năm đầu kháng chiến chống thực dân Pháp, rồi đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, chị cùng đồng đội tham gia bảo vệ xóm làng, chống các cuộc càn quét và vận động quần chúng. Hoạt động du kích ở địa phương đòi hỏi sự am hiểu địa hình, khả năng quan sát, sự phối hợp giữa các thành viên và tinh thần cảnh giác thường xuyên. Những người chiến đấu phải biết dựa vào dân, nắm tình hình và tìm cách hoàn thành nhiệm vụ trong điều kiện thiếu thốn.

Nguyễn Thị Út trưởng thành qua chính những thử thách như thế. Chị không phải người chỉ biết nói về lòng can đảm, mà đã thể hiện tinh thần ấy bằng những năm tháng trực tiếp tham gia hoạt động cách mạng.

Người mẹ giữa khói lửa chiến tranh

Điều khiến hình ảnh Út Tịch trở nên đặc biệt là chị vừa là một chiến sĩ, vừa là người mẹ chăm lo cho sáu người con trong hoàn cảnh chiến tranh đầy bất trắc.

Với những người mẹ thời chiến, việc nuôi con đã nhiều gian nan; khi còn tham gia hoạt động cách mạng, khó khăn càng chồng chất. Bữa ăn, chỗ ở, sự an toàn của con trẻ và những nhiệm vụ được giao luôn đặt chị trước nhiều mối lo. Chị phải tìm cách chăm sóc gia đình nhưng vẫn gắn bó với đồng đội và phong trào đấu tranh tại địa phương.

Hình ảnh người mẹ cầm súng vì vậy không chỉ nói đến sự dũng cảm trên chiến trường. Nó còn nhắc đến những hy sinh thầm lặng phía sau mỗi lần lên đường, những lúc phải xa con và nỗi lo cho gia đình giữa bom đạn.

Nhà văn Nguyễn Thi đã ghi lại cuộc đời và gương chiến đấu của Nguyễn Thị Út trong tác phẩm Người mẹ cầm súng. Tác phẩm giúp hình ảnh chị đến gần hơn với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là các thế hệ học sinh. Qua trang viết, người đọc hiểu thêm về một người phụ nữ Nam Bộ bình dị, giàu tình cảm gia đình nhưng có ý chí mạnh mẽ khi đứng trước cảnh quê hương bị chiến tranh tàn phá.

Tuy nhiên, cần phân biệt nhân vật lịch sử Nguyễn Thị Út với cách thể hiện nghệ thuật trong tác phẩm. Truyện ký có giá trị tái hiện con người và tinh thần thời đại, nhưng khi kể lại cuộc đời chị, những chi tiết cụ thể vẫn cần dựa trên tư liệu lịch sử.

“Còn cái lai quần cũng đánh!”

Câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” đã trở thành dấu ấn gắn liền với tên tuổi Út Tịch. Lời nói mộc mạc, mang giọng điệu mạnh mẽ của người phụ nữ Nam Bộ, thể hiện quyết tâm không khuất phục trước hoàn cảnh và không từ bỏ cuộc đấu tranh khi quê hương còn bị đe dọa.

Sức nặng của câu nói nằm ở sự giản dị. Không cần những lời lẽ cầu kỳ, chị đã thể hiện thái độ dứt khoát của một người sẵn sàng tiếp tục chiến đấu dù thiếu thốn đến đâu. Đó là cách diễn đạt rất đời thường, nhưng chứa đựng tinh thần kiên cường của người dân vùng đất kháng chiến.

Trong hoạt động du kích tại Tam Ngãi, Nguyễn Thị Út được ghi nhận là người chiến đấu gan dạ, mưu trí và có đóng góp trong công tác vận động binh lính đối phương. Theo hồ sơ thành tích được giới thiệu trong các tư liệu về chị, chị cùng lực lượng du kích địa phương tham gia nhiều trận đánh, góp phần chống các cuộc càn quét và thu hồi vũ khí phục vụ kháng chiến.

Những hoạt động ấy cho thấy chiến đấu trong chiến tranh không chỉ là đối đầu trực tiếp bằng vũ khí. Việc nắm tình hình, vận động quần chúng, tác động đến tinh thần binh lính và phối hợp với lực lượng địa phương cũng có vai trò quan trọng. Nguyễn Thị Út được nhớ đến bởi sự kết hợp giữa lòng gan dạ và khả năng ứng biến trong hoàn cảnh thực tế.

Câu nói nổi tiếng của chị vì thế không nên chỉ được xem như một lời nói gây ấn tượng. Nó gắn với cả một quá trình sống, chiến đấu và chịu đựng gian khổ. Chính những năm tháng hoạt động đã làm cho lời nói ấy trở thành biểu tượng về ý chí của người phụ nữ Nam Bộ.

Người chiến sĩ của quê hương Tam Ngãi

Nguyễn Thị Út được Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 5 tháng 5 năm 1965. Đây là sự ghi nhận đối với những thành tích của chị trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu.

Đằng sau danh hiệu ấy là sự đóng góp của một người phụ nữ xuất thân nghèo khó, trưởng thành trong phong trào cách mạng và gắn bó với quê hương qua nhiều năm tháng. Chị cùng đồng đội bảo vệ địa bàn, tham gia các hoạt động quân sự và vận động nhân dân. Những công việc đó đòi hỏi sự bền bỉ, lòng tin và tinh thần trách nhiệm.

Cuộc đời chị cũng cho thấy chiến tranh không chỉ là câu chuyện của những người cầm súng nơi tuyến đầu. Đó còn là câu chuyện của gia đình, của những người mẹ phải chăm con trong cảnh thiếu thốn, của những xóm làng luôn đối mặt với hiểm nguy và của những con người bình thường đã đứng lên khi quê hương cần đến họ.

Những năm cuối đời, Út Tịch vẫn gắn bó với cuộc đấu tranh. Chị hy sinh trong chiến tranh, để lại niềm tiếc thương cho gia đình, đồng đội và quê hương. Một số tài liệu ghi khác nhau về năm hy sinh của chị; vì vậy, khi tìm hiểu tiểu sử, cần đối chiếu từng nguồn thay vì khẳng định một mốc thời gian khi tư liệu chưa thống nhất.

Người mẹ cầm súng còn sống mãi trong ký ức

Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Thị Út – Út Tịch vẫn được nhắc đến trong những câu chuyện về phụ nữ Việt Nam thời chiến. Khu tưởng niệm chị tại quê hương là nơi người dân và các thế hệ trẻ tìm hiểu về cuộc đời, những đóng góp cùng sự hy sinh của người nữ anh hùng.

Tác phẩm Người mẹ cầm súng của Nguyễn Thi cũng góp phần lưu giữ hình ảnh chị trong đời sống văn học. Qua câu chuyện về Út Tịch, người đọc nhìn thấy một người mẹ có tình thương dành cho con, một người phụ nữ xuất thân nghèo khó và một chiến sĩ không dễ dàng lùi bước trước thử thách.

Giá trị của câu chuyện không nằm ở việc biến nhân vật lịch sử thành người không có nỗi sợ hay không có đau thương. Trái lại, chính việc chị phải đối diện với những khó khăn của đời sống, trách nhiệm gia đình và hiểm nguy chiến tranh càng giúp chúng ta hiểu rõ hơn ý nghĩa của lòng can đảm.

Út Tịch đã sống trong một thời đại mà nhiều gia đình phải chịu cảnh chia lìa, nhiều người dân phải rời bỏ cuộc sống bình thường để tham gia cuộc đấu tranh. Những gì chị để lại là lời nhắc về sức mạnh của con người khi biết gắn tình yêu gia đình với trách nhiệm đối với quê hương.

Nguyễn Thị Út – Út Tịch, người mẹ cầm súng của đất Tam Ngãi – mãi là hình ảnh đáng nhớ trong câu chuyện thời hoa lửa. Câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh!” vẫn được nhắc lại như biểu tượng của ý chí không khuất phục. Tên tuổi chị nhắc thế hệ hôm nay biết trân trọng hòa bình, tìm hiểu lịch sử bằng sự nghiêm túc và ghi nhớ những người đã hy sinh để quê hương có ngày tháng yên bình hơn.