ÚT TỊCH – NGƯỜI NỮ CHIẾN SĨ TỪ VÙNG CẦU KÈ

Nguyễn Thị Út, thường gọi Út Tịch, quê xã Tam Ngãi, huyện Cầu Kè, Trà Vinh. Sinh ra trong gia đình nghèo, từ nhỏ chị từng phải đi ở cho nhà giàu và sớm có tính cách mạnh mẽ, phản kháng trước sự áp bức. Khi được cán bộ Việt Minh giúp đỡ, chị thoát khỏi cảnh đi ở và dần tham gia hoạt động cách mạng. Trong kháng chiến chống Pháp, Út Tịch làm giao liên, trinh sát, nắm địa bàn rồi trực tiếp tham gia chiến đấu cùng du kích. Sang kháng chiến chống Mỹ, chị tiếp tục hoạt động tại địa phương, vừa nuôi con vừa làm nhiệm vụ. Tư liệu về Út Tịch ghi nhận đội du kích mà chị tham gia đã đánh nhiều trận, chống càn, thu vũ khí và vận động binh lính đối phương. Cuộc sống của chị luôn gắn với việc vừa chăm sóc các con vừa bám địa bàn chiến đấu. Năm 1965, Nguyễn Thị Út được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời chị trở thành nguyên mẫu quan trọng để nhà văn Nguyễn Thi xây dựng tác phẩm “Người mẹ cầm súng”. Út Tịch hy sinh trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, để lại sáu người con và một câu chuyện đặc biệt về người mẹ trực tiếp cầm súng chiến đấu. 

Năm 1968, Út Tịch hy sinh khi 37 tuổi. Bà được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tại Tam Ngãi về sau có khu tưởng niệm gắn với tên tuổi bà, lưu giữ câu chuyện về người nữ du kích vừa làm mẹ vừa trực tiếp tham gia chiến đấu.

Út Tịch tham gia nhiều trận đánh của du kích địa phương. Những câu chuyện về bà thường nhắc tới cách cải trang, trinh sát, tổ chức phục kích và phối hợp đấu tranh vũ trang với vận động quần chúng. Câu nói “Còn cái lai quần cũng đánh” gắn với tên tuổi bà, thể hiện quyết tâm tiếp tục chiến đấu trong hoàn cảnh thiếu thốn. Cuộc đời thật của bà trở thành nguyên mẫu quan trọng để nhà văn Nguyễn Thi xây dựng tác phẩm “Người mẹ cầm súng”.

Trong kháng chiến chống Pháp, Út Tịch làm giao liên và trinh sát, chuyển tin, nắm tình hình để du kích và bộ đội hoạt động. Sang thời kỳ chống Mỹ, bà tiếp tục bám địa bàn, tham gia binh vận và chiến đấu. Việc vừa có nhiều con nhỏ vừa tiếp tục làm nhiệm vụ khiến cuộc sống gia đình và chiến đấu của bà gần như diễn ra đồng thời. Bà thường tận dụng sự thông thuộc sông rạch, đường làng và sinh hoạt dân thường để quan sát, tiếp cận mục tiêu, phối hợp lực lượng.