Vai trò Lãnh đạo và Thích ứng Chiến lược của Đảng bộ Càng Long trong Giai đoạn 1939-1945 (2)

Sự kiện Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ ngày 1 tháng 9 năm 1939 đã tạo ra một cơn địa chấn chính trị toàn cầu, tác động sâu sắc đến tình hình Đông Dương và đặt ra yêu cầu bức thiết cho cách mạng Việt Nam. Bối cảnh này đã chính thức khép lại giai đoạn đấu tranh dân chủ (1936-1939), buộc phong trào cách mạng phải chuyển hướng từ đòi quyền dân sinh, dân chủ sang một giai đoạn mới với mục tiêu tối thượng và cấp bách là đấu tranh giải phóng dân tộc. Tại Đông Dương, chính quyền thực dân Pháp đã thi hành chính sách đàn áp tàn bạo, ra sức vơ vét của cải và bắt lính để phục vụ chiến tranh đế quốc, đẩy mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với đế quốc xâm lược lên đến đỉnh điểm.Trước bước ngoặt lịch sử này, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ sáu (tháng 11-1939), dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ, đã đưa ra những quyết sách mang tầm vóc chiến lược. Hội nghị nhận định con đường sinh tồn duy nhất của các dân tộc Đông Dương là “đánh đổ thực dân Pháp, chống tất cả ách ngoại xâm, vô luận da trắng hay da vàng để tranh lấy giải phóng dân tộc”. Từ đó, Trung ương Đảng đã đề ra các chủ trương cốt lõi: đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu; thành lập Mặt trận Thống nhất Dân tộc phản đế Đông Dương; và tạm gác khẩu hiệu cách mạng ruộng đất. Việc tạm gác khẩu hiệu ruộng đất là một quyết định chiến thuật vô cùng quan trọng, nhằm xóa bỏ các rào cản, đoàn kết mọi tầng lớp, giai cấp yêu nước, bao gồm cả các địa chủ, tư sản dân tộc vào một mặt trận thống nhất, hướng mọi mũi nhọn vào kẻ thù chính là chủ nghĩa đế quốc.Bài phân tích này sẽ tập trung làm sáng tỏ cách Đảng bộ huyện Càng Long (tỉnh Trà Vinh) đã vận dụng và thực thi đường lối chiến lược của Trung ương. Qua hai sự kiện lịch sử trọng đại là Khởi nghĩa Nam Kỳ (1940) và Cách mạng Tháng Tám (1945), vai trò lãnh đạo, khả năng thích ứng linh hoạt và năng lực vượt qua thử thách của Đảng bộ Càng Long sẽ được thể hiện một cách rõ nét.II. Đảng bộ Càng Long trong Khởi nghĩa Nam Kỳ và Thử thách Sống còn (1939-1941)Giai đoạn 1939-1941 là một thử thách vô cùng khắc nghiệt, một "lửa thử vàng" đối với bản lĩnh, năng lực tổ chức và lòng trung thành của Đảng bộ Càng Long. Đây là thời kỳ mà sự non trẻ của một tổ chức Đảng địa phương phải đối mặt trực tiếp với bộ máy đàn áp tàn bạo của kẻ thù, qua đó bộc lộ tinh thần cách mạng và sự gắn bó sâu sắc với đường lối chung của Đảng.Công tác Chuẩn bị và Vận động Quần chúngThực hiện chỉ đạo của Xứ ủy Nam Kỳ (tháng 7-1940) về việc chuẩn bị khởi nghĩa vũ trang, Huyện ủy Càng Long, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của các đồng chí Dương Hảo Học và Nguyễn Văn Hai, đã khẩn trương xúc tiến công tác chuẩn bị. Không khí cách mạng sôi sục lan tỏa khắp các làng xã, được minh chứng qua các hoạt động cụ thể:• Tổ chức mít tinh, tuần hành: Các cuộc biểu dương lực lượng được tổ chức rộng khắp nhằm huy động và cổ vũ tinh thần quần chúng.• Tuyên truyền xung kích: Cờ đỏ búa liềm, biểu ngữ và truyền đơn xuất hiện ở nhiều nơi, kể cả trong công sở và trại lính, với nội dung kêu gọi chống bắt lính, chống đẩy thanh niên Việt Nam làm bia đỡ đạn cho thực dân Pháp.• Rèn vũ khí thô sơ: Các lò rèn tại các ấp, xóm hoạt động ngày đêm để sản xuất giáo mác, lao, chuẩn bị vũ khí cho lực lượng khởi nghĩa.Những hoạt động này không chỉ là sự chuẩn bị về vật chất mà quan trọng hơn, đã xây dựng nên một khí thế cách mạng mạnh mẽ, sẵn sàng hành động trong quần chúng nhân dân.Hành động Quyết đoán và Vai trò Hỗ trợ Khởi nghĩa Vũng LiêmDo các tuyến liên lạc bị gián đoạn, Tỉnh ủy Trà Vinh đã không nhận được lệnh khởi nghĩa chung của Xứ ủy. Tuy nhiên, khi nghe tin cuộc khởi nghĩa tại huyện Vũng Liêm (Vĩnh Long) lân cận đã giành thắng lợi vào đêm 22 rạng ngày 23 tháng 11 năm 1940, Huyện ủy Càng Long đã không chờ đợi một cách bị động. Đây là một minh chứng sớm cho sự trưởng thành về chính trị và khả năng chủ động chiến thuật của Đảng bộ.Trong bối cảnh mất liên lạc với cấp trên, Huyện ủy đã thể hiện một sáng kiến cục bộ mang ý nghĩa chiến lược: lập tức huy động lực lượng nhân dân lập chướng ngại vật trên các tuyến đường trọng yếu để ngăn chặn quân Pháp từ tỉnh lỵ Trà Vinh kéo lên đàn áp nghĩa quân Vũng Liêm. Hành động này cho thấy sự nhạy bén, tinh thần đoàn kết chiến đấu và sự thấu hiểu mục tiêu chung là kìm chân địch. Mức độ hiệu quả của hành động này được xác thực qua hai bức công điện của Tỉnh trưởng Trà Vinh gửi Thống sứ Nam Kỳ vào ngày 23-11-1940:"... Tôi phải dừng lại ở cột cầu số 27 đang cháy, chúng tôi rơi vào một ổ phục kích. Chúng tôi phải chịu đựng súng bắn vào chúng tôi. Tôi cũng như hạ sĩ quan lính thủ hộ Vũng Liêm và tài xế đều bị thương..." (Công điện số 713C)"... Tỉnh trưởng Trà Vinh bị thương vì đạn trúng ở chân và đùi trái... Các con đường bị cắt và không bảo đảm. Yêu cầu cho phái đến khẩn cấp một thủy phi cơ cấp cứu..." (Công điện số 716C)Những bằng chứng này cho thấy hành động của lực lượng cách mạng Càng Long đã gây ra thiệt hại và khó khăn đáng kể cho địch, góp phần quan trọng tạo điều kiện cho nghĩa quân Vũng Liêm làm chủ huyện lỵ trong hơn 3 ngày.Tổn thất Nặng nề sau Cuộc Khủng bố Trắng và Nỗ lực Bảo toàn Lực lượngThất bại của Khởi nghĩa Nam Kỳ đã dẫn đến một cuộc "khủng bố trắng" tàn bạo của thực dân Pháp. Đảng bộ Càng Long phải chịu những tổn thất vô cùng to lớn về cán bộ. Hàng loạt những nhà lãnh đạo, những hạt nhân nòng cốt của phong trào đã bị bắt, tù đày hoặc hy sinh:• Dương Hảo Học: Bị bắt trước cuộc khởi nghĩa, hy sinh tại Côn Đảo năm 1943.• Nguyễn Văn Hai (Hai Ho Lao): Bị bắt sau khởi nghĩa, hy sinh tại Côn Đảo năm 1942.• Phan Văn Bảy (Hội đồng Côi): Bị bắt và bị địch kết án tử hình.• Đoàn Văn Thích (Ba Thích): Bị bắt và tù đày.Trước sự truy lùng gắt gao của kẻ thù, để bảo toàn những lực lượng cách mạng còn lại, các đảng viên đã phải thực hiện một quyết định đau đớn nhưng cần thiết: "chuyển vùng" hoạt động về Chắc Băng (Cà Mau). Cuộc khủng bố trắng, dù gây ra những mất mát không thể bù đắp, nhưng cũng chính là lò tôi luyện khắc nghiệt. Sự sống còn của tổ chức Đảng trong giai đoạn này đã rèn giũa nên một đội ngũ cán bộ kiên trung, dày dạn kinh nghiệm và thận trọng hơn, đặt nền móng cho quá trình tái thiết sau này.Bất chấp những tổn thất tưởng chừng không thể gượng dậy, chính trong sự phân tán và im lặng bắt buộc này, những hạt nhân trung kiên còn lại của Đảng bộ Càng Long đã âm thầm gieo mầm cho một cuộc phục sinh ngoạn mục, chờ đợi thời cơ lịch sử mới.III. Tái thiết Phong trào và Lãnh đạo Tổng khởi nghĩa Thắng lợi (1941-1945)Sự kiện Nhật vào Đông Dương và Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ tám (tháng 5-1941) đã mở ra một bối cảnh chính trị mới. Đây là giai đoạn Đảng bộ Càng Long thể hiện rõ nhất khả năng phục hồi phi thường, sự kiên trì bám dân và sự nhạy bén trong việc chớp thời cơ, đưa phong trào từ tro tàn của cuộc khủng bố trắng đến thắng lợi huy hoàng của Cách mạng Tháng Tám.Giai đoạn Củng cố và Tái thiết (1941-1944)Sau cuộc khủng bố, nhiều đảng viên được phân công ở lại đã kiên trì "bám đất, bám dân", dựa vào sự che chở của quần chúng để duy trì ngọn lửa cách mạng. Huyện ủy lâm thời, do các đồng chí Huỳnh Văn Ngữ, Trần Văn Điền lãnh đạo, đã hoạt động bí mật, không ngừng tuyên truyền để giữ vững niềm tin của nhân dân vào Đảng.Đến năm 1942, hệ thống tổ chức Đảng dần được củng cố lại. Tỉnh ủy Trà Vinh được kiện toàn do đồng chí Dương Quang Đông làm Bí thư. Ngay sau đó, Ban Chấp hành Huyện ủy Càng Long cũng được kiện toàn, do đồng chí Huỳnh Văn Ngữ làm Bí thư và đồng chí Nguyễn Kim Tián làm Phó Bí thư. Giữa năm 1943, việc tiếp nhận và triển khai Tuyên ngôn cùng Mười chính sách của Mặt trận Việt Minh đã đánh dấu một bước phát triển mới, tạo cơ sở tư tưởng và tổ chức cho việc xây dựng các Hội Cứu quốc trong quần chúng.Vận dụng Sáng tạo Tổ chức Thanh niên Tiên phong làm Lực lượng Nòng cốtSự kiện Nhật đảo chính Pháp (9-3-1945) và Chỉ thị "Nhật-Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta" của Trung ương đã tạo ra một "khoảng trống quyền lực", một thời cơ vàng cho cách mạng. Nhận thấy điều này, Đảng bộ Càng Long đã có một sách lược vô cùng nhạy bén: sử dụng tổ chức công khai Thanh niên Tiên phong như một vỏ bọc hợp pháp để phát triển lực lượng. Sách lược này đã giải quyết được bài toán nan giải: làm thế nào để tập hợp, huấn luyện và vũ trang hóa quần chúng một cách nhanh chóng, rộng rãi ngay dưới sự kiểm soát của chính quyền bù nhìn mà không gây ra sự đàn áp sớm.Đảng bộ đã khéo léo đưa cán bộ, đảng viên vào làm nòng cốt, biến tổ chức này thành một "trường học cách mạng", vừa thực hiện chức năng công khai theo quy định, vừa bí mật phục vụ cho mục tiêu giành chính quyền.

Chức năng Công khai (theo quy định)	Mục tiêu Cách mạng (do Đảng bộ lãnh đạo)
Canh gác, giữ an ninh trật tự, giải quyết việc làng xã.	Từng bước thay thế chính quyền bù nhìn, tạo ra "chính quyền của dân".
Dạy bình dân học vụ, công tác xã hội, y tế.	Tuyên truyền chính trị, giáo dục lòng yêu nước, nâng cao uy tín của cách mạng.
Tập luyện võ nghệ, thể thao công khai.	Rèn luyện lực lượng bán vũ trang, chuẩn bị cho khởi nghĩa vũ trang.

Sự lãnh đạo chặt chẽ của các chi bộ Đảng đã giúp phong trào Thanh niên Tiên phong phát triển mạnh mẽ. Tại các xã An Trường, Bình Phú, Tân An, Huyền Hội, lực lượng này đã thực sự trở thành đội quân chính trị hùng hậu. Đặc biệt, vào tháng 5-1945, một cuộc mít tinh với sự tham gia của hơn 5.000 người đã được tổ chức tại đình Suối Cồn (An Trường). Tại đây, đồng chí Nguyễn Kiến Nghĩa đã có bài diễn thuyết quan trọng, nêu rõ thời cơ đã đến và kêu gọi nhân dân chuẩn bị lật đổ chính quyền bù nhìn.Lãnh đạo Quần chúng Giành Chính quyền (Tháng 8-1945)Khi Nhật hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng minh ngày 14 tháng 8 năm 1945, thời cơ ngàn năm có một đã đến. Lệnh Tổng khởi nghĩa của Đảng được ban ra, và khí thế cách mạng của nhân dân Càng Long bùng lên như bão táp.Ngày 24 tháng 8 năm 1945, hàng ngàn người dân Càng Long, vũ trang bằng gậy gộc, giáo mác, tầm vông, đã tiến về tỉnh lỵ Trà Vinh phối hợp giành chính quyền cấp tỉnh. Ngày 25 tháng 8, lực lượng khởi nghĩa với hơn hai vạn người đã tiến vào huyện lỵ Càng Long. Với khí thế áp đảo, họ nhanh chóng bắt giữ các quan lại và xóa bỏ chính quyền thân Nhật. Lực lượng khởi nghĩa đã thu được một số lượng vũ khí ban đầu, cụ thể là 10 khẩu, trong đó có 2 súng mút, 8 súng săn hai nòng. Ủy ban khởi nghĩa quận, bao gồm các đồng chí Huỳnh Văn Ngữ, Nguyễn Kim Tián, Nguyễn Văn Chín, Nguyễn Kiến Nghĩa, Lê Văn Mười, Bùi Văn Nguy, đã tuyên bố thành lập Ủy ban Cách mạng lâm thời huyện Càng Long giữa một rừng cờ và tiếng hô vang sấm dậy của các khẩu hiệu:"Việt Nam hoàn toàn độc lập!""Chính quyền về tay Việt Minh - Chính quyền về tay nhân dân!""Đả đảo thực dân phátxít Nhật - Pháp!"Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám tại Càng Long là kết quả tất yếu của một quá trình chuẩn bị lực lượng kiên trì, sự lãnh đạo sáng suốt và khả năng chớp thời cơ chính xác của Đảng bộ.IV. Kết luận và Đánh giá Lịch sửGiai đoạn 1939-1945 là một chặng đường lịch sử đầy thử thách nhưng cũng vô cùng vẻ vang của Đảng bộ và nhân dân huyện Càng Long. Phân tích quá trình lãnh đạo cách mạng của Đảng bộ đã làm nổi bật những đặc điểm cốt lõi, liên kết chặt chẽ với nhau, tạo nên sức mạnh và thắng lợi cuối cùng.Trước hết, khả năng phục hồi phi thường sau tổn thất nặng nề của Khởi nghĩa Nam Kỳ chỉ có thể thực hiện được nhờ vào sự gắn bó máu thịt với nhân dân. Chính sự che chở, đùm bọc của quần chúng đã là mảnh đất màu mỡ bảo vệ những hạt giống cách mạng còn sót lại, giúp Đảng bộ tồn tại qua thời kỳ khủng bố trắng và từng bước tái thiết tổ chức, gầy dựng lại phong trào. Mối liên hệ bền chặt này là nền tảng cho mọi thắng lợi.Trên nền tảng đó, sự kiên định với mục tiêu giải phóng dân tộc đã trở thành kim chỉ nam cho mọi hành động. Chính vì luôn quán triệt sâu sắc đường lối chiến lược của Trung ương, Đảng bộ mới có đủ bản lĩnh chính trị để thể hiện sự nhạy bén và linh hoạt trong sách lược. Việc vận dụng thành công vỏ bọc hợp pháp của tổ chức Thanh niên Tiên phong là minh chứng tiêu biểu nhất: khi mục tiêu cuối cùng là không đổi, các phương pháp và hình thức đấu tranh có thể được điều chỉnh một cách sáng tạo để phù hợp với thực tiễn, biến nguy thành cơ, biến thế hợp pháp thành lực lượng cách mạng.Với những đóng góp đó, Đảng bộ và nhân dân Càng Long không chỉ là một mắt xích quan trọng trong thắng lợi chung của tỉnh Trà Vinh mà còn là một điển hình tiêu biểu về sức sống, trí tuệ và bản lĩnh cách mạng trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc vĩ đại ở Nam Kỳ?