Sau thất bại trong chiến lược “Chiến tranh đặc biệt”, đế quốc Mỹ chính thức chuyển sang thực hiện chiến lược “Chiến tranh cục bộ” từ giữa năm 1965, leo thang chiến tranh xâm lược trên toàn miền Nam. Tại Trà Vinh và đặc biệt là Càng Long, địch gia tăng quân số, tăng cường oanh tạc bằng bom nổ, bom napan, bom bi và rải chất độc hóa học, gây ra những tổn thất nặng nề cho nhân dân. Trong bối cảnh đó, Đảng bộ và nhân dân Càng Long đã bước vào một cuộc chiến đấu mới đầy cam go, quyết liệt, thể hiện ý chí kiên cường và tinh thần bám trụ, tạo nên những tiền đề quan trọng cho giai đoạn tổng tiến công sau này.
1.1 Phân tích vị thế chiến lượcHuyện Càng Long giữ một vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Với vai trò là
"cửa ngõ vào tỉnh lỵ Trà Vinh" và là
"bản lề giữa miền Đông và miền Tây Nam Bộ", Càng Long trở thành một địa bàn xung yếu, một mắt xích trọng yếu trong hệ thống giao thông và quân sự của cả ta và địch. Vị trí này không chỉ kiểm soát các tuyến đường huyết mạch mà còn là vùng đệm chiến lược, nơi địch tìm mọi cách để bình định nhằm bảo vệ trung tâm đầu não của tỉnh, trong khi ta quyết tâm giữ vững để làm bàn đạp tiến công. Chính vì vậy, Càng Long đã trở thành một trong những địa bàn tranh chấp quyết liệt nhất, nơi diễn ra những cuộc đối đầu gay gắt về quân sự và chính trị.
1.2 Tổng hợp các hình thức đấu tranh kiên cường (1965-1967)Trước thềm Mậu Thân 1968, quân và dân Càng Long đã kiên trì tổ chức nhiều hình thức đấu tranh đa dạng, làm thất bại nhiều âm mưu của địch, xây dựng và củng cố lực lượng cách mạng.•
Đấu tranh chính trị: Các cuộc đấu tranh chính trị trực diện đã trở thành một mặt trận sôi nổi. Hàng ngàn người dân, với xã Bình Phú làm nòng cốt, đã nhiều lần tổ chức biểu tình kéo lên huyện lỵ và tỉnh lỵ. Điển hình là cuộc đấu tranh do bà Huỳnh Thị Ri (Ba Cúc) trực tiếp lãnh đạo, đưa 8 thi thể nạn nhân đến dinh tỉnh trưởng Vĩnh Bình để lên án tội ác của địch. Sức mạnh của quần chúng đã buộc Tỉnh trưởng Vĩnh Bình phải hứa giảm bắn phá và bồi thường cho các gia đình nạn nhân số tiền
42.000 đồng.•
Chống càn và tiêu diệt sinh lực địch: Lực lượng vũ trang Càng Long đã liên tiếp tổ chức các trận đánh táo bạo, tiêu diệt nhiều sĩ quan đầu sỏ của địch. Các trận đánh tiêu biểu như trận diệt Quận trưởng Sáu, Quận trưởng Trương Tài Ba và Quận trưởng Thanh đã chứng tỏ khả năng tác chiến linh hoạt. Đặc biệt, chiến thuật "công đồn đả viện" được vận dụng sáng tạo: trong trận diệt Quận trưởng Sáu, lực lượng ta đã pháo kích vào đồn cầu Mỹ Huê và công sở xã An Trường để dụ y và lực lượng bảo an lọt vào trận địa phục kích đã giăng sẵn.•
Cuộc chiến đấu chống bình định tại An Trường (1967): Đây là thử thách khốc liệt nhất, nơi bản lĩnh và sức mạnh chiến tranh nhân dân của Càng Long được thể hiện rõ rệt. Năm 1967, địch tập trung một lực lượng khổng lồ (
trên 10.000 quân) từ Sư đoàn 9 và các đơn vị bảo an nhằm bình định bằng được An Trường. Trong suốt 52 ngày đêm chiến đấu anh dũng, quân dân An Trường đã dựa vào hệ thống rào làng chiến đấu, hàng vạn mũi chông, hàng trăm quả mìn tự tạo để bẻ gãy nhiều đợt tấn công của địch. Cuộc chiến đấu kiên cường này không chỉ bảo vệ được địa bàn mà còn cung cấp kinh nghiệm thực tiễn quý báu trong việc đối phó với các đơn vị chủ lực địch quy mô lớn.•
Phát triển chiến tranh du kích: Phong trào "bám đất giữ làng" được phát động mạnh mẽ. Nhân dân tích cực xây dựng hầm trú ẩn theo khẩu hiệu
"Hầm chắc hơn là nhà tốt". Song song đó, phong trào đào bom lép của địch để chế tạo vũ khí thô sơ phát triển rầm rộ, tiêu biểu như tại Nhị Long và Bình Phú. Trong hai năm 1966-1967, toàn huyện đã đào được 62 trái bom lớn, biến vũ khí hủy diệt của kẻ thù thành phương tiện chiến đấu của ta.Chính kinh nghiệm xương máu trong việc đối phó với các cuộc càn quét quy mô lớn, đặc biệt là tại An Trường, cùng với sự thành thục trong chiến thuật 'công đồn đả viện' và chiến tranh du kích, đã cung cấp cho Đảng bộ và lực lượng vũ trang Càng Long những bài học thực tiễn vô giá, tạo tiền đề cho việc thực thi xuất sắc vai trò hậu phương và nhiệm vụ ghìm chân địch trong chiến dịch Mậu Thân.
2.0 Càng Long - Hậu phương trực tiếp cho mặt trận trọng điểm Trà VinhThực hiện Nghị quyết của Trung ương Cục, Tỉnh ủy Trà Vinh hạ quyết tâm mở cuộc Tổng công kích - tổng khởi nghĩa với trọng điểm là thị xã Trà Vinh. Trong kế hoạch chiến lược này, Càng Long được giao một nhiệm vụ vô cùng quan trọng: trở thành hậu phương trực tiếp, là nơi tập kết và cung ứng toàn bộ sức người, sức của cho mặt trận chính. Đây là một trọng trách to lớn, thể hiện sự tin tưởng tuyệt đối của Tỉnh ủy vào năng lực tổ chức và tinh thần cách mạng của Đảng bộ và nhân dân trong huyện.
2.1 Tổ chức và chỉ huyNgay sau khi tiếp thu Nghị quyết của Tỉnh ủy vào cuối tháng 12 năm 1967, Huyện ủy Càng Long đã khẩn trương thành lập Ban chỉ huy chiến dịch của huyện, đảm bảo sự lãnh đạo tập trung, thống nhất và kịp thời.
Ban chỉ huy chiến dịch Xuân Mậu Thân của huyện Càng Long:•
Trưởng ban: Đồng chí Sáu Râm (Phạm Văn Râm), Bí thư Huyện ủy.•
Phó ban: Đồng chí Lê Văn Nha (Sáu Đại), Phó Bí thư Huyện ủy, Chính trị viên huyện đội.•
Phó ban phụ trách quân sự: Đồng chí Nguyễn Thành Thêm (Tư Râu), Thường vụ Huyện ủy, Huyện đội trưởng.•
Các ủy viên: Các đồng chí lãnh đạo chủ chốt của Huyện ủy và các ban ngành trọng yếu như Binh vận, Huyện đội, Tài chính, Phụ nữ, Huyện đoàn và Công an.Trung tâm hậu phương được đặt tại
ấp Kinh Ngay, xã Đại Phước, cùng với Ban cung cấp của tỉnh do các đồng chí Tư Long, Hai Lê, và Lê Thị Huê phụ trách, tạo thành một đầu mối chỉ huy và điều phối hậu cần thông suốt, sẵn sàng đáp ứng mọi yêu cầu của tiền tuyến.
2.2 Phân công nhiệm vụ cho các địa phươngHuyện ủy đã xây dựng một kế hoạch tác chiến chi tiết, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng xã nhằm tạo ra thế trận phối hợp chặt chẽ, vừa tiến công tại chỗ, vừa hỗ trợ cho mặt trận chính.
| Xã | Nhiệm vụ được giao |
| Mỹ Cẩm | Bao vây các đồn Cây Me, Cây Gòn, bót Thẻ Ngàn, đầu lộ Mỹ Trường; cô lập huyện lỵ Càng Long. |
| An Trường | Đánh dứt điểm các đồn tuyến 6 ấp liền, bót Suối Cạn; bao vây đồn Mỹ Huê; giữ chân Trung đoàn 14 Sư đoàn 9. |
| Bình Phú | Giải phóng đồn Cây Cách I. |
| Phương Thạnh | Đánh đồn Phú Hòa và cô lập đồn cầu Láng Thé. |
| Nhị Long | Làm chủ lộ 7 đoạn bưng Giáo Thảo. |
Sự phân công nhiệm vụ rành mạch, gắn liền với đặc điểm từng địa bàn, đã thể hiện tầm nhìn chiến lược của Huyện ủy, đảm bảo Càng Long có thể huy động tối đa tiềm lực, sẵn sàng bước vào chiến dịch với một thế trận chủ động và phối hợp chặt chẽ.
3.0 Huy động sức mạnh toàn dân: Những đóng góp cụ thể về người và củaVới tinh thần "tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng", Đảng bộ và nhân dân Càng Long đã tiến hành một cuộc tổng động viên toàn diện. Việc huy động nguồn lực tại chỗ không chỉ giải quyết bài toán cung ứng cấp bách trong bối cảnh các tuyến đường vận chuyển dài bị địch kiểm soát gắt gao, mà còn là biểu hiện cao nhất của thế trận chiến tranh nhân dân, nơi mỗi người dân là một chiến sĩ hậu cần, mỗi gia đình là một pháo đài.
3.1 Đóng góp về nhân lựcSức mạnh con người là yếu tố quyết định. Càng Long đã huy động một lực lượng nhân lực hùng hậu, đáp ứng kịp thời các yêu cầu của cả mặt trận tại chỗ và chiến trường trọng điểm của tỉnh.•
Lực lượng vũ trang: Khi Tỉnh ủy điều 1 đại đội của huyện lên tỉnh, Huyện đội Càng Long đã ngay lập tức thành lập 3 đại đội mới từ lực lượng du kích các xã để thay thế, đảm bảo sức chiến đấu tại chỗ không bị suy giảm.•
Lực lượng tại trung tâm hậu phương: Luôn có
500 quân túc trực tại trung tâm hậu phương Đại Phước, sẵn sàng chi viện và thực hiện các nhiệm vụ đột xuất.•
Lực lượng dân công và hỗ trợ: Một lực lượng
50 phụ nữ chuyên trách nhiệm vụ tải thương, tải đạn đã được thành lập. Đặc biệt, toàn huyện đã huy động được
hơn 10.000 lượt người tham gia phục vụ vận chuyển. Con số này mang ý nghĩa to lớn khi đặt trong bối cảnh toàn tỉnh Trà Vinh huy động được 2.000 dân công, cho thấy vai trò và nỗ lực phi thường của riêng Càng Long.
3.2 Đóng góp về vật chất, hậu cầnCông tác hậu cần được chuẩn bị tỉ mỉ, tập trung vào các nhu yếu phẩm thiết yếu và phương tiện cơ động tại chỗ, thể hiện sự thấu hiểu sâu sắc các yêu cầu của một chiến dịch tiến công kéo dài.
| Hạng mục | Số lượng |
| Lương thực | 8 bò, 15 heo, 800 gà vịt, 50.000 trứng, 8 giạ nếp, 15 giạ gạo |
| Phương tiện vận chuyển | 100 xuồng, 50 máy kole |
Những đóng góp to lớn và kịp thời về người và của chính là minh chứng sống động nhất cho vai trò hậu phương vững chắc của Càng Long, tạo ra những điều kiện vật chất tiên quyết cho thắng lợi của toàn chiến dịch.
4.0 Phối hợp tác chiến "Chia lửa" và "Ghìm chân" địch trên khắp địa bànTrong khi thực hiện nhiệm vụ hậu phương, các lực lượng vũ trang và nhân dân Càng Long không hề bị động. Ngược lại, một mặt trận tiến công địch sôi nổi đã được mở ra trên khắp địa bàn huyện. Chiến lược này nhằm thực hiện hai mục tiêu then chốt:
"chia lửa" cho mặt trận chính ở thị xã Trà Vinh bằng cách buộc địch phải phân tán lực lượng đối phó, và
"ghìm chân" các đơn vị chủ lực của địch, không cho chúng cơ động chi viện cho chiến trường trọng điểm.
4.1 Các trận đánh tiêu biểu trong chiến dịchNgay khi có lệnh tổng tiến công, các xã của Càng Long đã đồng loạt nổ súng, tạo ra một thế trận bao vây, tiến công liên hoàn.•
Tại An Trường: Vận dụng kinh nghiệm từ cuộc chống càn năm 1967, quân dân An Trường đã chủ động tấn công, làm chủ 6 ấp liền trong 3 ngày đêm. Các trận đánh táo bạo vào sở chỉ huy địch đã gây thiệt hại nặng nề, phá hủy 2 khẩu pháo 105ly. Thành công chiến lược lớn nhất là đã
giữ chân toàn bộ Trung đoàn 14 Sư đoàn 9 của địch, khiến chúng hoàn toàn bị tê liệt tại mặt trận, không thể chi viện cho bất kỳ nơi nào khác, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.•
Tại Nhị Long và Bình Phú: Lực lượng hai xã đã phối hợp chặt chẽ, cắt đứt hoàn toàn Quốc lộ 7. Chỉ trong đêm 30 Tết, 19 đoạn lộ đã bị phá sập. Suốt 17 ngày đêm sau đó, quân dân đã anh dũng chiến đấu giữ vững các vị trí chốt chặn, đắp mô, gài mìn, bẻ gãy nhiều đợt phản kích, gây thiệt hại nặng cho Đại đội bảo an 391 của địch.•
Tại Phương Thạnh và Bình Phú: Lực lượng địa phương đã thực hiện thành công công tác binh vận, gọi hàng được đồn Cống Phú Hòa, thu 14 súng. Đặc biệt, du kích hai xã đã phối hợp cùng bộ đội tỉnh
diệt gọn Đại đội bảo an 868 tại cầu Láng Thé, thể hiện sự hiệp đồng tác chiến hiệu quả.•
Hoạt động binh vận và đặc công: Nổi bật là vụ chị Nguyễn Thị Rỡ, một cơ sở của ta làm thư ký trong văn phòng quận lỵ, đã dũng cảm gài mìn hẹn giờ diệt Quận phó Kim Chăng và nhiều tên địch khác, làm
tê liệt văn phòng quận trong 7 ngày. Hành động táo bạo và mưu trí này không chỉ gây tổn thất vật chất mà còn giáng một đòn mạnh vào tâm lý và làm tê liệt bộ máy hành chính của địch, thể hiện đỉnh cao của hoạt động đặc công và binh vận ngay tại trung tâm đầu não của chúng. Cùng lúc, tại Cần Thơ, đảng viên Nguyễn Văn Kiêm (xã Phương Thạnh) đã dùng xe tăng địch để mở đường cho bộ đội chủ lực tiến công.Các hoạt động quân sự sôi nổi và hiệu quả trên khắp Càng Long không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ tại chỗ mà còn tạo ra những thắng lợi quân sự trực tiếp, góp phần quyết định vào thành công chung của toàn tỉnh.
5.0 Kết quả và Ý nghĩa: Thắng lợi toàn diện, vượt mức yêu cầuCuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 tại Càng Long đã kết thúc với một thắng lợi toàn diện. Quân và dân trong huyện không chỉ hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hậu phương chiến lược mà còn giành được những thành tích vang dội trong nhiệm vụ tiến công và nổi dậy tại chỗ, vượt xa các chỉ tiêu mà Tỉnh ủy giao phó.
5.1 Thống kê thành tíchCác số liệu tổng kết trong 5 tháng đầu năm 1968 đã định lượng quy mô thắng lợi vang dội mà quân và dân Càng Long đạt được:
| Hạng mục | Kết quả đạt được |
| Sinh lực địch bị loại khỏi vòng chiến | 1.200 tên (tiêu diệt, bị thương, tan rã) |
| Đơn vị địch bị thiệt hại | 1 Tiểu đoàn (Trung đoàn 14), 2 đại đội và 3 trung đội bảo an bị diệt |
| Phương tiện chiến tranh | 31 xe quân sự bị diệt, 2 khẩu pháo 105ly bị phá hủy |
| Giải phóng | 16 đồn bị gỡ, 47 ấp được giải phóng |
| Kiểm soát địa bàn | Làm chủ Quốc lộ 7 trong 45 ngày đêm |
5.2 Phân tích ý nghĩa thắng lợiThắng lợi của Càng Long trong Mậu Thân 1968 mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc. Nó không chỉ là những con số về tiêu diệt sinh lực và phương tiện chiến tranh của địch, mà còn:•
Là một điển hình cho sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân: Thắng lợi tại Càng Long là một điển hình cho sức mạnh tổng hợp của chiến tranh nhân dân, nơi thế trận quân sự, chính trị và binh vận được kết hợp chặt chẽ, biến toàn bộ địa bàn thành một mặt trận.•
Làm phá sản kế hoạch bình định của địch: Việc giải phóng 47 ấp và làm chủ các tuyến giao thông huyết mạch đã giáng một đòn chí mạng vào chương trình bình định nông thôn của Mỹ - ngụy, mở rộng và củng cố vững chắc vùng giải phóng.•
Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ Tỉnh ủy giao phó: Càng Long đã vượt mức yêu cầu đề ra, vừa là hậu phương vững chắc, vừa là một mặt trận tiến công sắc bén, góp phần quyết định vào thắng lợi chung của tỉnh Trà Vinh.Những thành tựu này đã ghi một dấu son chói lọi vào trang sử vàng đấu tranh cách mạng của Đảng bộ và nhân dân huyện Càng Long, khẳng định vai trò và vị thế của một địa phương anh hùng.
6.0 Kết luận: Khẳng định vai trò hậu phương chiến lược của Càng LongBáo cáo đã phân tích và làm rõ vai trò cùng những đóng góp to lớn của hậu phương Càng Long trong Chiến dịch Mậu Thân 1968. Từ vị thế chiến lược đặc biệt và sự chuẩn bị chu đáo về mọi mặt, Đảng bộ và nhân dân Càng Long đã biến huyện nhà thành một căn cứ hậu phương vững chắc không thể lay chuyển. Sự đóng góp khổng lồ về nhân lực và vật lực, kết tinh từ lòng yêu nước và tinh thần "tất cả cho tiền tuyến", đã bảo đảm nguồn sức mạnh vật chất và tinh thần cho chiến trường trọng điểm của tỉnh.Hơn thế nữa, Càng Long không chỉ là một hậu phương tĩnh. Bằng chiến lược phối hợp tác chiến thông minh, đặc biệt là nhiệm vụ "ghìm chân" các đơn vị chủ lực địch và "chia lửa" với mặt trận chính, quân và dân trong huyện đã chủ động tiến công, giành những thắng lợi quân sự vang dội ngay tại địa phương.Cuối cùng, kết quả đạt được đã vượt xa mong đợi. Như đánh giá đã khẳng định, Càng Long không chỉ
"giành thắng lợi vượt mức yêu cầu tỉnh đề ra cho địa phương" mà còn
"bảo đảm thực hiện và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ làm căn cứ hậu phương cho chiến trường trọng điểm của tỉnh". Thắng lợi này là một minh chứng hùng hồn cho sức mạnh của chiến tranh nhân dân và là niềm tự hào của Đảng bộ và nhân dân huyện Càng Long anh hùng
