VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA CHỦ TỊCH HỒ CHÍ MINH – NHỮNG SUY NGẪM TRONG KỶ NGUYÊN PHÁT TRIỂN MỚI

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu phát triển nhanh và bền vững, việc xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam trở thành nhiệm vụ chiến lược lâu dài. Văn kiện Đại hội XIII của Đảng khẳng định cần “khơi dậy khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; phát huy giá trị văn hóa, sức mạnh con người Việt Nam”[1] làm nền tảng cho sự phát triển. Trên tinh thần đó, việc nghiên cứu và vận dụng văn hóa ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong việc định hướng chuẩn mực đạo đức, lối sống và phong cách ứng xử của cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay.

1. Những giá trị cốt lõi của văn hóa ứng xử Chủ tịch Hồ Chí Minh

Văn hóa ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước hết thể hiện sâu sắc tinh thần nhân văn, lấy con người làm trung tâm và mục tiêu cao nhất của mọi hoạt động cách mạng. Trong suốt cuộc đời hoạt động, Người luôn dành sự quan tâm đặc biệt đến đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân, nhất là những người lao động nghèo, đồng bào vùng sâu, vùng xa. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, trong điều kiện đất nước còn muôn vàn khó khăn, Người đã nhấn mạnh: “Nếu nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”[2], thể hiện rõ quan điểm nhân văn nhất quán trong tư tưởng và hành động của mình.

Là Chủ tịch Đảng, Chủ tịch nước, nhưng cuộc sống đời thường của Chủ tịch Hồ Chí Minh hết sức giản dị, từ cái ăn, cái mặc, đến nơi ở của Người đều không khác biệt với cuộc sống của bao người dân khác, đã khẳng định một lối sống văn hóa mà Người chủ trương xây dựng là: "Phải làm cho văn hóa đi sâu vào tâm lý quốc dân, đi vào cuộc sống mới. Văn hóa phải sửa đổi tham nhũng, lười biếng, phù hoa, xa xỉ. Văn hóa phải làm thế nào cho mọi người dân Việt Nam, từ già đến trẻ, cả đàn ông và đàn bà, ai cũng hiểu nhiệm vụ của mình và biết hưởng hạnh phúc mà mình nên được hưởng”[3]. Cũng chính từ quan điểm này, Người là biểu tượng của những hành động ứng xử rất văn hóa trong công việc cũng như trong cuộc sống thường ngày.

Bên cạnh đó, đức tính khiêm tốn là nét nổi bật trong phong cách ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Dù giữ cương vị Chủ tịch nước, Người luôn sống giản dị, gần gũi, không đặt mình ở vị trí đặc quyền, đặc lợi. Trong quan hệ với đồng chí, đồng bào, Người thường xưng “Bác” một cách thân mật, coi mình là người đầy tớ trung thành của Nhân dân. Sự khiêm tốn ấy không chỉ là phẩm chất đạo đức cá nhân mà còn là chuẩn mực ứng xử mang tính giáo dục sâu sắc đối với đội ngũ cán bộ, đảng viên. Văn hoá đạo đức mà Chủ tịch Hồ Chí Minh ứng xử vừa văn minh lịch sự, vừa khiêm tốn và giản dị. Chuyện kể lại rằng, khi Xí nghiệp May X10 (nay là Tổng Công ty May l0) gửi biếu Bác bộ quần áo mới, Bác nhận song lại gửi lại cho xí nghiệp kèm theo dòng chữ: "cảm ơn các cô, các chú đã biếu Bác bộ áo, Bác đã nhận rồi. Nay Bác gửi bộ áo ấy làm giải thưởng cho một đợt thi đua”[4]. Hay khi các nhà điêu khắc trong và ngoài nước xin được tạc tượng Bác, Người nói: "Không có nhân dân thì không có Bác, các chú hãy nặn tượng đồng bào, chiến sĩ, nặn tượng thanh niên, thiếu niên anh hùng”[5]

Sự tôn trọng con người là giá trị xuyên suốt trong văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh. Người luôn lắng nghe ý kiến của cán bộ, đảng viên và Nhân dân, tôn trọng sự khác biệt, khuyến khích tranh luận thẳng thắn trên tinh thần xây dựng. Trong lãnh đạo, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh bản chất của dân chủ giản dị mà sâu sắc: “Dân chủ là để cho dân được mở miệng”, tức là quyền được nói và tham gia của Nhân dân phải được tôn trọng và đảm bảo trong thực hành chính trị.

Đặc biệt, văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh nổi bật ở tinh thần nêu gương. Người luôn yêu cầu cán bộ, đảng viên phải “nói đi đôi với làm”, “làm trước, nói sau”, coi nêu gương là phương thức lãnh đạo hiệu quả nhất. Bản thân Người là tấm gương mẫu mực về đạo đức, lối sống, tác phong công tác và tinh thần trách nhiệm, từ việc lớn của quốc gia đến những việc nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày.

Cuối cùng, tinh thần trách nhiệm cao đối với Đảng, với Nhân dân và với vận mệnh dân tộc là giá trị cốt lõi làm nên chiều sâu văn hóa ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Người luôn đặt lợi ích của Tổ quốc và Nhân dân lên trên lợi ích cá nhân, suốt đời tận tụy cống hiến cho sự nghiệp cách mạng. Trách nhiệm ấy không chỉ thể hiện trong tư tưởng, lời nói mà còn được cụ thể hóa bằng những quyết định, hành động nhất quán, kiên định vì mục tiêu độc lập dân tộc và hạnh phúc của Nhân dân.

2. Ý nghĩa và giá trị thời đại của văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên phát triển mới

Văn hóa ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh mang giá trị bền vững bởi được hình thành trên nền tảng nhân văn sâu sắc, kết tinh giữa truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại. Những chuẩn mực ứng xử như tôn trọng con người, khiêm tốn, nêu gương và trách nhiệm không chỉ phù hợp với hoàn cảnh lịch sử cụ thể mà còn có sức sống lâu dài, vượt qua giới hạn của thời gian. Trong bối cảnh kỷ nguyên phát triển mới, khi đất nước đứng trước yêu cầu phát triển nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng, các giá trị ấy tiếp tục giữ vai trò định hướng căn bản cho việc xây dựng con người và nền văn hóa Việt Nam.

Thứ nhất, văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng trong định hướng hành vi và chuẩn mực đạo đức của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Trong điều kiện kinh tế thị trường và toàn cầu hóa, nguy cơ suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống vẫn còn hiện hữu. Những giá trị ứng xử của Người góp phần nhắc nhở cán bộ, đảng viên giữ vững bản lĩnh, đề cao tinh thần phục vụ Nhân dân, thực hành khiêm tốn, liêm chính và trách nhiệm trong thực thi công vụ, qua đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Thứ hai, văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh có giá trị định hướng trong xây dựng văn hóa chính trị và phong cách lãnh đạo hiện đại. Phong cách ứng xử dân chủ, tôn trọng đối thoại, lắng nghe ý kiến Nhân dân của Người là cơ sở quan trọng để hình thành phương thức lãnh đạo gần dân, vì dân, phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Việc vận dụng những giá trị này góp phần nâng cao chất lượng ra quyết định, tăng tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và hiệu quả quản trị quốc gia.

Thứ ba, trong bối cảnh chuyển đổi số và không gian mạng phát triển mạnh mẽ, văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh còn có ý nghĩa định hướng lối sống, thái độ và trách nhiệm xã hội của mỗi cá nhân. Những giá trị về nhân văn, tôn trọng con người và nêu gương trở thành “điểm tựa” quan trọng để xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, hạn chế những biểu hiện lệch chuẩn trong giao tiếp xã hội, góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử văn minh, tiến bộ.

Có thể khẳng định, văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh không chỉ là di sản tinh thần quý báu của dân tộc mà còn là nguồn lực mềm quan trọng trong kỷ nguyên phát triển mới. Việc tiếp tục nghiên cứu, lan tỏa và vận dụng sáng tạo những giá trị ấy sẽ góp phần xây dựng nền văn hóa chính trị lành mạnh, phát triển con người Việt Nam toàn diện và tạo động lực tinh thần cho sự phát triển bền vững của đất nước.

3. Vận dụng văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh trong thực tiễn hiện nay

Đứng trước cơ hội phát triển của đất nước và khẳng định vai trò của văn hóa con người Việt Nam trong giai đoạn mới, Ngày 07/01/2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Nghị quyết khẳng định: "Văn hoá Việt Nam là kết tinh những giá trị tốt đẹp của dân tộc trong tiến trình hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước; là nguồn lực nội sinh quan trọng hun đúc trí tuệ, tâm hồn, khí phách và bản lĩnh người Việt Nam", "Phát triển văn hoá, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hoá phải được gắn kết chặt chẽ, hài hoà, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới"[6].

Chính vì vậy, việc vận dụng văn hóa ứng xử của Hồ Chí Minh trong thực tiễn đất nước hiện nay cần được xác định là yêu cầu xuyên suốt trong xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên và trong đổi mới phương thức lãnh đạo, quản lý; việc vận dụng này cần được triển khai đồng bộ, từ nhận thức đến hành động, gắn với từng chủ thể và lĩnh vực cụ thể.

Thứ nhất, đối với cán bộ, đảng viên, việc học tập và làm theo văn hóa ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh phải gắn với tự giác rèn luyện đạo đức, lối sống và trách nhiệm công vụ. Cán bộ, đảng viên cần thực hành phong cách ứng xử gần dân, trọng dân, tôn trọng Nhân dân; đề cao tinh thần khiêm tốn, liêm chính, nói đi đôi với làm, coi phục vụ Nhân dân là mục tiêu cao nhất của hoạt động công tác.

Thứ hai, trong xây dựng văn hóa lãnh đạo, việc vận dụng văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh đòi hỏi người đứng đầu phải thực sự nêu gương về đạo đức, tác phong và tinh thần trách nhiệm. Phong cách lãnh đạo dân chủ, khoa học, lắng nghe và tôn trọng ý kiến tập thể không chỉ nâng cao chất lượng ra quyết định mà còn tạo môi trường làm việc đoàn kết, kỷ cương và sáng tạo. Đây cũng là cơ sở quan trọng để phòng, chống các biểu hiện quan liêu, mệnh lệnh, xa rời thực tiễn.

Thứ ba, trong quản lý nhà nước và quản trị công, vận dụng văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh cần gắn với cải cách hành chính, nâng cao đạo đức công vụ và xây dựng nền hành chính phục vụ. Thái độ ứng xử chuẩn mực, trách nhiệm, tận tụy của đội ngũ cán bộ, công chức không chỉ thể hiện văn hóa công sở mà còn trực tiếp tác động đến niềm tin và sự hài lòng của Nhân dân đối với bộ máy nhà nước.

Thứ tư, việc vận dụng văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh cần được thể chế hóa và gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá cán bộ. Coi kết quả rèn luyện đạo đức, phong cách ứng xử và tinh thần nêu gương là tiêu chí quan trọng trong công tác cán bộ sẽ góp phần đưa những giá trị văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh từ nhận thức trở thành hành vi tự giác, thường xuyên trong đời sống chính trị - xã hội.

Có thể nói, Văn hóa ứng xử của Chủ tịch Hồ Chí Minh là kết tinh những giá trị nhân văn sâu sắc, mang ý nghĩa bền vững và giá trị định hướng to lớn đối với sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Những chuẩn mực ứng xử của Người tiếp tục là nền tảng quan trọng trong xây dựng con người, văn hóa chính trị và đội ngũ cán bộ, đảng viên hiện nay. Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu, học tập và làm theo văn hóa ứng xử Hồ Chí Minh không chỉ là yêu cầu về đạo đức mà còn là đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn phát triển. Điều đó góp phần khơi dậy khát vọng cống hiến, củng cố niềm tin xã hội và tạo động lực tinh thần cho sự nghiệp phát triển bền vững của đất nước.

 Tác phẩm sưu tầm