VẠN KIẾP – NƠI TRẦN HƯNG ĐẠO CHUẨN BỊ CHO NHỮNG TRẬN ĐÁNH LỚN

Có những địa danh khi nhắc đến người ta lập tức nhớ đến một nhân vật lịch sử, nhưng Vạn Kiếp lại đặc biệt hơn bởi nơi đây gần như gắn với nhiều chặng quan trọng trong cuộc đời Trần Hưng Đạo. Theo tư liệu của Hải Dương, Kiếp Bạc là tên ghép của hai vùng Vạn Yên và Dược Sơn, nằm trong khu vực có núi bao bọc và phía trước là Lục Đầu Giang. Chính vị trí ấy khiến vùng đất này có giá trị quân sự đặc biệt trong thế kỷ XIII. Trong thời chiến, một căn cứ không chỉ cần nằm ở nơi dễ phòng thủ mà còn phải thuận lợi cho việc di chuyển quân, tích trữ lương thực và liên kết với các tuyến đường quan trọng. Vạn Kiếp đáp ứng được nhiều điều kiện như vậy. Tư liệu lịch sử tỉnh Hải Dương ghi nhận Trần Quốc Tuấn từng lập căn cứ ở khu vực này, đồng thời sau cuộc kháng chiến chống Nguyên lần thứ ba, ông chuyển phủ đệ từ thung trong ra khu vực thung ngoài, chính là nơi đền Kiếp Bạc hiện nay. Điều đó cho thấy Vạn Kiếp không phải một địa danh tình cờ xuất hiện trong cuộc đời ông. Nó là nơi gắn với cả hoạt động quân sự và đời sống của vị danh tướng. Nếu nhìn vào bản đồ, chúng ta có thể hiểu thêm vì sao những vùng sông nước như Lục Đầu và Bạch Đằng có ý nghĩa đặc biệt. Quân đội thời Trần có thể tận dụng đường thủy để vận chuyển người và lương thực, đồng thời có thể tổ chức các trận đánh trên sông. Quân Nguyên khi tiến vào Đại Việt cũng phải phụ thuộc vào những tuyến đường ấy. Vì vậy, ai kiểm soát được những vị trí quan trọng có thể tạo ra ảnh hưởng lớn đến toàn bộ chiến trường. Trần Hưng Đạo là người hiểu rõ điều đó. Ông không chỉ nghĩ đến trận đánh mà nghĩ đến hệ thống địa điểm tạo thành thế trận. Vạn Kiếp nằm trong hệ thống ấy. Đây cũng là lý do tại sao nghiên cứu về Trần Hưng Đạo không thể tách ông khỏi không gian địa lý. Tài năng quân sự không chỉ nằm trong đầu người chỉ huy mà còn thể hiện ở khả năng đọc hiểu địa hình. Một vùng núi có thể là nơi trú quân, một dòng sông có thể trở thành tuyến vận chuyển, một bãi đất có thể trở thành nơi tập kết, một cửa sông có thể trở thành nơi chặn đường rút. Khi kết hợp những yếu tố đó, người chỉ huy có thể tạo ra một thế trận mà đối phương khó phá vỡ. Sau khi đất nước hòa bình, Vạn Kiếp lại trở thành nơi gắn với những năm cuối đời của Trần Hưng Đạo. Năm 1300, ông qua đời tại Vạn Kiếp và triều đình cho lập đền thờ ngay trên phủ đệ cũ. Vì thế, vùng đất này mang trong mình hai lớp ký ức: ký ức về chiến tranh và ký ức về một con người sau khi hoàn thành sứ mệnh của đời mình. Ngày nay, đền Kiếp Bạc là một điểm quan trọng trong khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc và là nơi thờ Hưng Đạo Đại Vương. Người đến đây có thể không nhìn thấy những đoàn quân của thế kỷ XIII nữa, nhưng cảnh quan sông núi vẫn gợi nhắc về một thời kỳ mà từng ngọn núi, từng dòng sông đều có thể trở thành một phần của cuộc chiến bảo vệ đất nước. Vạn Kiếp vì vậy không chỉ là một địa danh. Đó là nơi lưu giữ ký ức về tư duy quân sự, về cuộc đời Trần Hưng Đạo và về một giai đoạn hào hùng của Đại Việt.