Văn Tiến Dũng – Vị tướng chỉ huy Chiến dịch Hồ Chí Minh

Đại tướng Văn Tiến Dũng (1917–2002), bí danh Lê Hoài, quê ở Cổ Nhuế, Hà Nội, là một trong những tướng lĩnh giữ nhiều cương vị quan trọng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông từng là Tổng Tham mưu trưởng trong thời gian dài, trực tiếp chỉ đạo nhiều chiến dịch lớn trong kháng chiến chống Mỹ và là Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975. Sau khi đất nước thống nhất, ông giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và tiếp tục tham gia công tác xây dựng quân đội, bảo vệ Tổ quốc.

Từ người công nhân đến cán bộ cách mạng

Văn Tiến Dũng sinh ngày 2/5/1917 tại Cổ Nhuế, Hà Nội. Trước khi hoạt động cách mạng, ông từng làm công nhân tại một xưởng dệt ở Hà Nội. Năm 1936, ông tham gia phong trào đấu tranh của công nhân do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo. Ông từng tham gia tổ chức cuộc bãi công của công nhân xưởng dệt Hà Nội và sau đó đảm nhiệm công tác trong tổ chức công đoàn, Đảng bộ Hà Nội.

Hoạt động cách mạng trong điều kiện bị chính quyền thực dân đàn áp, ông nhiều lần bị bắt và giam giữ. Năm 1939, ông bị bắt và bị đưa đi giam tại Sơn La. Trong nhà tù, ông tiếp tục tham gia hoạt động của tổ chức Đảng. Năm 1941, trên đường bị giải về Hà Nội, ông trốn thoát và tìm cách liên lạc với tổ chức cách mạng, tiếp tục gây dựng cơ sở ở khu vực Hà Đông.

Từ năm 1943, Văn Tiến Dũng lần lượt đảm nhiệm các vị trí trong tổ chức Đảng tại Hà Đông, Bắc Ninh và Xứ ủy Bắc Kỳ. Năm 1944, ông tiếp tục bị bắt nhưng sau đó vượt ngục, trở lại hoạt động cách mạng.

Đến tháng 4/1945, ông được giao tham gia Ủy ban Quân sự cách mạng Bắc Kỳ, tổ chức Chiến khu Quang Trung và chỉ đạo chuẩn bị khởi nghĩa tại Hòa Bình, Ninh Bình, Thanh Hóa. Trong Cách mạng Tháng Tám, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiệm vụ tổ chức lực lượng và xây dựng chiến khu.

Từ xây dựng quân đội đến Đại đoàn 320

Sau Cách mạng Tháng Tám, Văn Tiến Dũng đảm nhiệm nhiều vị trí trong quân đội. Ông từng là Chính ủy Chiến khu 2, Cục trưởng Cục Chính trị Quân đội Quốc gia Việt Nam và Phó Bí thư Quân ủy Trung ương.

Trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia xây dựng hệ thống tổ chức chính trị trong quân đội, đồng thời trực tiếp chỉ đạo hoạt động quân sự ở nhiều chiến trường.

Giai đoạn 1951–1953, ông là Chính ủy kiêm Tư lệnh Đại đoàn 320, một trong những đại đoàn chủ lực đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đơn vị hoạt động chủ yếu ở đồng bằng Bắc Bộ, tham gia nhiều trận đánh nhằm tiêu hao và kìm chân lực lượng cơ động của quân Pháp, đồng thời hỗ trợ phong trào chiến tranh du kích tại địa phương.

Tháng 11/1953, Văn Tiến Dũng được điều động giữ chức Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam. Đây là thời điểm cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết định.

Tham gia chỉ đạo cuộc kháng chiến chống Pháp

Trên cương vị Tổng Tham mưu trưởng, Văn Tiến Dũng tham gia công tác chuẩn bị lực lượng và kế hoạch tác chiến cho các chiến trường trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến.

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, theo sự phân công của Bộ Tổng Tư lệnh, ông cùng các cán bộ lãnh đạo, chỉ huy khác tham mưu, tổ chức lực lượng và phối hợp chỉ đạo chiến trường đồng bằng Bắc Bộ, đồng thời huy động sức người, sức của chi viện cho mặt trận Điện Biên Phủ.

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, ông là Trưởng đoàn đại biểu của Bộ Tổng Tư lệnh Quân đội nhân dân Việt Nam trong Ủy ban Liên hiệp đình chiến, tham gia thực hiện Hiệp định Giơnevơ về Việt Nam.

Tổng Tham mưu trưởng trong kháng chiến chống Mỹ

Trong kháng chiến chống Mỹ, Văn Tiến Dũng tiếp tục giữ cương vị Tổng Tham mưu trưởng và tham gia chỉ đạo nhiều chiến dịch quan trọng.

Ông trực tiếp chỉ đạo các chiến dịch Đường 9 – Nam Lào năm 1971, Trị – Thiên năm 1972 và chiến dịch Tây Nguyên năm 1975. Những hoạt động này góp phần tạo điều kiện để lực lượng cách mạng chuyển sang thế tiến công trên chiến trường miền Nam.

Đặc biệt, trong chiến dịch Tây Nguyên năm 1975, các lực lượng quân sự tiến công Buôn Ma Thuột, làm thay đổi nhanh chóng cục diện chiến trường. Thắng lợi tại Tây Nguyên cùng những diễn biến tiếp theo ở Huế và Đà Nẵng tạo điều kiện để Bộ Chính trị quyết định tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam trong năm 1975.

Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh

Tháng 4/1975, Văn Tiến Dũng được giao làm Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh, chiến dịch quyết định nhằm giải phóng Sài Gòn – Gia Định và kết thúc chiến tranh.

Bộ Tư lệnh chiến dịch tổ chức lực lượng tiến công từ nhiều hướng, kết hợp các lực lượng chủ lực với lực lượng địa phương và phong trào nổi dậy của quần chúng. Các cánh quân lần lượt vượt qua hệ thống phòng thủ bên ngoài, tiến về Sài Gòn.

Chiến dịch chính thức bắt đầu ngày 26/4/1975. Trong những ngày cuối tháng 4, các lực lượng quân giải phóng liên tục tiến công trên nhiều hướng, làm tan rã hệ thống phòng thủ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa.

Sáng 30/4/1975, các cánh quân tiến vào trung tâm Sài Gòn. Đến 11 giờ 30 phút, cờ được cắm trên nóc Dinh Độc Lập, chính quyền Việt Nam Cộng hòa tuyên bố đầu hàng. Chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc, miền Nam được giải phóng và đất nước thống nhất.

Với cương vị Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh, Văn Tiến Dũng giữ vai trò trực tiếp tổ chức và chỉ huy chiến dịch trên chiến trường, triển khai các quyết định chiến lược thành hoạt động tác chiến cụ thể của các lực lượng.

Bộ trưởng Bộ Quốc phòng

Sau năm 1975, Văn Tiến Dũng tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong Đảng và quân đội. Ông được phong quân hàm Đại tướng năm 1974, giữ cương vị Ủy viên Bộ Chính trị và từ năm 1980 đến năm 1987 là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.

Trên cương vị này, ông cùng Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng tham gia xây dựng kế hoạch bảo vệ Tổ quốc, xây dựng quân đội chính quy, từng bước hiện đại và củng cố nền quốc phòng toàn dân.

Ông cũng dành nhiều sự quan tâm cho công tác xây dựng cơ quan tham mưu, đào tạo cán bộ và tổng kết kinh nghiệm chiến tranh. Những kinh nghiệm từ các cuộc kháng chiến được hệ thống hóa, phục vụ công tác nghiên cứu và xây dựng quân đội trong thời kỳ mới.

Năm 1986, sau Đại hội Đảng lần thứ VI, ông được phân công phụ trách công tác tổng kết kinh nghiệm chiến tranh và biên soạn lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đại tướng Văn Tiến Dũng từ trần ngày 17/3/2002. Hơn sáu thập niên hoạt động cách mạng, từ một công nhân tham gia phong trào đấu tranh ở Hà Nội, ông trở thành cán bộ lãnh đạo quân sự cấp cao, Tổng Tham mưu trưởng trong nhiều năm và Tư lệnh Chiến dịch Hồ Chí Minh. Những cương vị và chiến dịch ông từng tham gia chỉ huy là những dấu mốc quan trọng trong quá trình xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam.