VANG DỘI CHIÊN CÔNG MẸ NHU VÀ 7 DŨNG SĨ THANH KHÊ
Cách đây 55 năm, một “ngọn lửa cách mạng” đã gây tiếng vang lớn, đi vào lịch sử và tâm thức của nhân dân Đà Nẵng trong cuộc đấu tranh giải phóng quê hương, đó là “Chiến công mẹ Nhu và 7 dũng sĩ Thanh Khê”. Chiến công ấy đã thể hiện tinh thần chiến đấu kiên cường, sự hi sinh cao cả vì sự nghiệp cách mạng của quân dân quận Nhì nói riêng và thành phố Đà Nẵng nói chung, góp phần tô đậm thêm truyền thống đấu tranh cách mạng của vùng đất Đà Nẵng anh hùng. Giờ đây, chiến tranh đã lùi xa, những người làm nên chiến công ấy phần nhiều cũng không còn nhưng ký ức về những ngày tháng chiến đấu quên mình, về những người dũng sĩ đó vẫn không hề phai mờ và đọng lại trong tâm tưởng của nhiều người dân nơi đây và cả nước.
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Đà Nẵng là trọng điểm ở Trung Trung Bộ. Riêng tại Thanh Khê, trong đêm 31/01/1968, các chiến sĩ biệt động thành đã mở một cuộc tấn công truy kích địch. Cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 trên toàn thành phố nói chung và nhân dân quận Thanh Khê nói riêng tuy không đạt yêu cầu đặt ra, nhưng bước đầu ta đã làm tiêu hao lực lượng địch. Sau cuộc tập kích chiến lược mùa xuân năm 1968, địch ráo riết lùng sục, đánh phá các cơ sở cách mạng ở nội thành. Hoạt động của ta gặp nhiều khó khăn, nhất là việc xây dựng cơ sở trong quần chúng.
Trong bối cảnh đó, tháng 9/1968, chúng ta đã đưa một tổ lực lượng biệt động gồm 08 chiến sĩ vào hoạt động ở khối phố Thanh Khê (nay là phường Thanh Khê Đông), tại nhà mẹ Nhu (tên thật là Lê Thị Dảnh) và nhà mẹ Hiền (Lê Thị Hiền). Đó là những người mẹ đã nuôi giấu cán bộ, nhà của các mẹ làm nơi hội họp, chôn giấu vũ khí, thông tin liên lạc… Trú ẩn tại nhà mẹ Nhu có 04 người gồm: Lữ Hùng, Nguyễn Thị Tám, Nguyễn Văn Huề, Trần Đình Trung. Còn ở nhà mẹ Hiền có các anh Nguyễn Văn Chi, Ngô Văn Mười, Võ Văn Năm, Nguyễn Văn Phương. Nhiệm vụ của đội biệt động là tích cực hoạt động diệt ác, phá kìm, tiêu hao sinh lực của địch; đánh địch bằng mọi cách, tiến lên làm chủ từng khu vực, từng phường, gây thanh thế cách mạng trong quần chúng, chuẩn bị thời cơ nổi dậy. Trong vòng chưa đầy 3 tháng, ta đã đánh địch 3 trận, tiêu diệt hơn 100 tên địch và chuyển một số vũ khí vào chôn dấu ở một số cơ sở trong Đà Nẵng. Các chiến sĩ ta về sống giữa lòng dân dày đặc lính Mỹ - Ngụy với các phương tiện vũ khí tối tân hiện đại nhất vô cùng nguy hiểm.
Công việc đang tiến hành thuận lợi thì Lữ Hùng (lúc bấy giờ là quận đội phó quận Nhì) đã phản bội, chỉ điểm cơ sở hoạt động hòng lập công với địch. Sau khi biết tin, địch đã kéo quân bao vây đánh phá, khủng bố ác liệt. Chúng nắm rõ lực lượng của ta ở hai cơ sở nhà mẹ Nhu và mẹ Hiền nên đã tổ chức tấn công vào hai địa điểm hòng bắt gọn lực lượng của ta. Vào lúc 6 giờ sáng ngày 26/12/1968, 2 đại đội cảnh sát dã chiến và địa phương quân từ chi cảnh sát quận II trải dọc theo đường Trần Cao Vân đến ngã tư Thanh Khê. Chúng chia làm 3 hướng ập vào nhà mẹ Nhu bắt anh Long (Phạm Phú Long) con trai mẹ Nhu. Tra tấn dã man anh Long gần 20 phút ngay tại sân nhà. Không moi được lời khai chỉ hầm bí mật, chúng cho giải anh đi. Ngay lập tức, chúng hùng hổ chĩa súng vào mẹ Nhu, quát: "Con già, hầm bí mật ở đâu? Khai mau". Mẹ bình tĩnh trả lời: "Tôi sống giữa thành phố, làm chi mà có hầm hố?". Chúng nạt: "Con già nuôi Việt cộng mà còn cứng đầu hả?". Mẹ vẫn khăng khăng: "Tôi không biết". Chúng đánh Mẹ, Mẹ quát lại: "Nếu tôi nuôi cộng sản trong nhà thì các ông là quân ăn hại hay sao mà không biết?". Chúng dọa bắn, Mẹ bảo: "Tao không có hầm hố chi hết, bay muốn bắn tao thì bắn!". Không khai thác được gì ở Mẹ, chúng đã hèn nhát nổ súng vào người Mẹ. Mẹ ngã xuống ngay bên hầm bí mật. Máu của mẹ đã đổ xuống để bảo vệ cho cuộc chiến đấu ngoan cường của các con mình.
Ba đồng chí Nguyễn Thị Tám, Đào Ngọc Huề, Trần Đình Trung nằm dưới hầm bí mật nghe hết những lời đối đáp của Mẹ với địch, đau xót nghe loạt đạn kẻ thù hạ sát Mẹ. Trước ảnh Bác Hồ dưới hầm, các anh chị thề sẽ chiến đấu đến cùng chứ không để lọt vào tay địch và sẵn sàng tư thế chiến đấu. Bắn chết mẹ Nhu, địch cho xăm hầm bí mật khi chúng đụng đến nắp hầm, đồng chí Huề bất thần hất nắp hầm, tung 2 quả lựu đạn lên, lựu đạn nổ tiêu diệt và làm bị thương số lính Ngụy đang lố nhố trước miệng hầm. Bọn ngụy còn lập tức tung 2 quả lựu đạn cay vào hầm quyết bắt sống các chiến sĩ ta. Nhưng các chiến sĩ ta đã dùng khăn mặt ướt chống lại lựu đạn cay. Ngay sau đó, đồng chí Tám và đồng chí Trung nhảy vọt lên, dùng AK quét thẳng vào bọn địch đang kinh hoàng làm chết thêm một số tên. Thu 1 khẩu AR15 và lựu đạn, các chiến sĩ ta vừa đánh vừa tìm cách di chuyển sang nhà bên cạnh cố tìm cách liên hệ với tổ nhà mẹ Hiền.
Đến 8 giờ, tại nhà mẹ Hiền cũng đang diễn ra cuộc chiến đấu quyết liệt của các đồng chí Nguyễn Văn Chi, Ngô Văn Mười, Võ Văn Năm, Nguyễn Văn Phương với địch. Khi mũi quân khác của địch bao vây nhà mẹ Hiền, các đồng chí lợi dụng bờ tường cao, từ kho muối là nơi ẩn nấp của tổ bắn trả mãnh liệt. Bọn địch không tài nào đột nhập vào nhà được. Ba đồng chí Năm, Chi, Phương nổ súng yểm trợ đồng chí Mười bẻ song sắt cửa sổ vượt ra ngoài tìm cách liên lạc với tổ tại nhà mẹ Nhu nhưng không được. Tổ quyết định vừa chiến đấu vừa di chuyển sang nhà bên cạnh, và tìm cách liên hệ với tổ nhà mẹ Nhu. Thấy sự kháng cự dữ dội của ta, địch tăng viện thêm một số cảnh sát, bảo an và bình định vây chặt cả khu vực Thanh Khê 4 và 5. Đồng thời, chúng dùng máy bay kêu gọi tên từng đồng chí của ta ra đầu hàng. Ta dùng tiểu liên nã thẳng lên máy bay, chúng hoảng sợ phải bay ra xa. Trong khi đó, tổ nhà mẹ Nhu vừa lợi dụng địa hình nhà dân sát nhau chiến đấu, vừa di chuyển dần qua các nhà. Đến nhà tên ác ôn Kiểm Tương, các đồng chí Tám, Trung và Huề xử tội hắn tại chỗ, thu một súng cabin. Chuyển đến nhà trung sĩ ngụy Hai, các đồng chí ta vừa giáo dục tuyên truyền, vừa cảnh cáo Hai không được đàn áp nhân dân.
Đến 10 giờ, cuộc chiến đấu vẫn diễn ra ác liệt. Trước sức kháng cự của ta, địch điều 1 tiểu đoàn Thủy quân lục chiến Mỹ tăng viện, tiến theo hai hướng: từ biển Thanh Khê lên và từ quốc lộ ập xuống. Lực lượng địch tổng cộng lên đến 3 tiểu đoàn, gấp 80 lần lực lượng ta. Hai tổ chiến đấu của ta, dù chưa liên lạc được với nhau, vẫn ngoan cường đánh trả lực lượng đông đảo của địch, đánh bật từng đợt tấn công của chúng. Di chuyển lần ra biển, tổ các đồng chí Tám, Trung và Huề chạm trán một lực lượng lính Mỹ và ngụy dày đặc. Khi băng qua đường hẻm, đồng chí Huề bị trúng đạn trọng thương. Tám và Trung cố dìu đi, Huề biết mình bị thương nặng, cương quyết ở lại, Anh đưa AK cho Tám và xin một quả lựu đạn quyết đổi mạng với địch và bảo Tám và Trung rút đi. Lính Mỹ lệnh cho đồng bào đến xem " tên Việt cộng đã chết chưa". Đồng chí Huề bảo "Các bác ra nói với tụi Mỹ là tên Việt cộng đã chết rồi" Khi lính Mỹ vào xem xác, đồng chí Huề tung lựu đạn diệt 5,6 lính Mỹ và anh dũng hy sinh. Các đồng chí Tám và Trung vừa bắn trả địch, vừa tiếp tục rút. Khi nhảy qua hàng rào, đồng chí Tám nhờ đồng chí Trung cắt đi mái tóc dài đen mượt của mình để khỏi làm vướng bận sự chiến đấu.
Đến 12 giờ trưa, thấy vẫn không thể nào áp đảo được quân ta, địch bắt đầu rút lui. Hai đồng chí Tám và Trung rút đến hầm bí mật ở nhà anh Phương và bà Xã Xoài, nhưng hai cơ sở này đều đã bị lộ. Chờ đến tối, hai đồng chí ngụy trang băng qua đường Trần cao vân đi về Hòa Mỹ. Tại đây, hai đồng chí gặp được đồng chí Năm Dừa và được đưa về cơ sở an toàn. Tổ 4 đồng chí tại nhà mẹ Hiền cũng tìm cách thoát vòng vây rút về cơ sở. Hai đồng chí Năm và Chi bị lạc đường, phải nằm lại bầu Phú Lộc, sau đó bị địch bắt, đưa đi đày cho đến ngày giải phóng. Hai đồng chí Mười và Phương rút được về cơ sở ở Hòa Liên, gặp các đồng chí Tám và Trung tại đây, củng cố lực lượng và tiếp tục chiến đấu.
Kết quả trận đánh, bảy chiến sĩ ta đã tiêu diệt hơn 80 tên lính Mỹ ngụy, thu một số súng và đạn dược, làm kinh hoàng bọn giặc ngay giữa hang ổ thành phố của chúng. Mẹ Nhu và đồng chí Đào Ngọc Huề anh dũng hy sinh, để lại tấm gương sáng muôn đời cho các thế hệ mai sau.
