Về bản nhạc “Hà Nội – Điện Biên Phủ” của nhạc sĩ Phạm Tuyên

Lễ ký Hiệp định đình chiến, lập lại hòa bình ở Việt Nam tại Hội nghị Pari, ngày 27-1-1973. (Ảnh tư liệu)

Dự báo trước được điều này, từ những năm cuối thập kỷ 60, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn cán bộ lãnh đạo chính trị, quân sự Việt Nam về việc Mỹ sẽ dùng B52 đánh Hà Nội, thua trong sĩ diện. Sau đó, bộ đội ta đã hạ B52, đã tìm hiểu chỗ mạnh, điểm yếu của pháo đài bay này, liệu đường tiếp tục “khai tử” nó.

Tháng 7-1972, Bộ Tổng Tham mưu chỉ thị cho Quân chủng Phòng không Không quân thực hiện gấp việc tiếp tục nghiên cứu và triển khai kế hoạch đánh B52, biên soạn tài liệu huấn luyện và tiến hành tập huấn bộ đội đánh B52 trong tình huống phức tạp. Đại tướng Võ Nguyên Giáp - ủy viiên Bộ Chính trị, Bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc Phòng trực tiếp làm việc với Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không Không quân, Tư lệnh các binh chủng ra đa, tên lửa, sư đoàn trưởng Sư đoàn Phòng không Hà Nội xác định phương án tác chiến trong chiến dịch đánh máy bay B52, bảo vệ Hà Nội.

Hành động “mưa bom ngày giáng sinh (Christmas boming)” của Mỹ bị lên án, bị thế giới phẫn nộ, phản đối và mất nhiều B52 đã buộc Mỹ cuối cùng phải ký chính thức Hiệp định hoà bình ở Việt Nam, tháng 1-1973. Liên tục trong 12 ngày đêm chiến đấu dũng cảm và mưu trí, quân và dân miền Bắc đã chiến thắng vẻ vang, bắn rơi 81 máy bay trong đó có 34 chiếc B.52, 5 chiếc F.111, tiêu diệt và bắt sống hàng trăm giặc lái Mỹ, bắn cháy 9 tàu chiến. Trong chiến thắng chung đó, quân và dân Hà Nội đó bắn rơi 23 máy bay B.52; 2 chiếc F.111 và nhiều máy bay phản lực khác, góp phần đập tan “Thần tượng B52” của chiến lược không quân Hoa Kỳ.

Xác máy bay B52 của không lực Hoa Kỳ bị bắn rơi trên cánh đồng Phủ Lỗ, Đông Anh, Hà Nội, đêm 18-12-1972. (Ảnh tư liệu)

Nhạc sĩ Phạm Tuyên là người trực tiếp chứng kiến những trận mưa bom từ pháo đài bay B52 do Mỹ đã trút xuống Thủ đô Hà Nội trong 12 ngày đêm và cũng là người được chứng kiến cuộc chiến đấu dũng cảm kiên cường của quân và dân Thủ đô chống trả lại các đợt ném bom của máy bay Mỹ trên bầu trời Hà Nội.

4h sáng 19/12, Đài phát sóng lớn nhất của ta ở Mễ Trì (Hà Nội) bị địch đánh sập. Ngày 20/12 địch tiếp tục ném bom Đài phát sóng ở Bạch Mai, bộ đội phòng không ta đánh trả quyết liệt. Đêm 26/12, bộ đội ta bắn rơi 8 chiếc B52. Từ Sở chỉ huy, Đại tướng Võ Nguyên Giáp ra lời kêu gọi: “Kẻ địch thua đau và nhất định sẽ thất bại hoàn toàn. Nhưng, chúng vẫn ngoan cố kéo dài cuộc tập kích. Các đơn vị hãy bắn rơi nhiều B52 hơn nữa, hãy giáng cho không quân Mỹ một đòn “Điện Biên Phủ” ngay trên bầu trời Hà Nội”.

Cô gái làng hoa Ngọc Hà tưới hoa bên xác máy bay Mỹ, Hà Nội,

năm 1972. (Ảnh tư liệu)

Lời nói của Đại tướng đã truyền cho nhạc sĩ Phạm Tuyên niềm xúc động sâu sắc, những nốt nhạc đầu tiên của bài “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” lần lượt vang lên trong trí óc ông.

Nhạc sĩ Phạm Tuyên chia sẻ: “Khi nghe chữ Điện Biên Phủ, tôi có cảm giác rất khác và ngay đêm hôm ấy, ngồi trong hầm tôi viết bài “Hà Nội – Điện Biên Phủ”. Âm điệu ở đây không du dương mà quyết liệt bởi tôi muốn cho đế quốc Mỹ biết Hà Nội quyết liệt như thế nào”.

Vậy là “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” - bài hát đầu tiên viết về Hà Nội 12 ngày đêm chiến đấu đã được nhạc sĩ Phạm Tuyên viết dưới hầm trú bom của Đài Tiếng nói Việt Nam đêm 27/12/1972 giữa lòng Thủ đô rực lửa chiến đấu. “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” với ca từ đĩnh đạc, khỏe khoắn, có đoạn rắn rỏi, kiên định: “B52 tan xác cháy sáng bầu trời. Hào khí Thăng Long ánh lên ngời ngợi…”. Có đoạn lại hào hùng như tha thiết: “Hà Nội đây! Đế quốc Mỹ có nghe chăng câu trả lời của Hà Nội chúng ta? Đâu chỉ với non nước riêng này. Phất ngọn cờ sao chính nghĩa…”.

Bản nhạc “Hà Nội - Điện Biên Phủ”- Nhạc sĩ Phạm Tuyên sáng tác trong đêm 27-12-1972 tại Hà Nội khi không quân Mỹ đang đánh phá ác liệt Thủ đô. (Ảnh chụp HV).

Tác phẩm “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” đã khắc họa một Hà Nội gan góc, vững vàng như lời động viên tiếp sức cho chiến sĩ, đồng bào cả nước đứng lên, như lời khẳng định cho chiến thắng. Trong những ngày khói lửa đó, “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” có sức lan tỏa mạnh mẽ, cổ vũ quân dân ta chiến đấu bảo vệ độc lập.

Ngay sau đó, để chào mừng năm mới 1973, nhạc sĩ Phạm Tuyên đã phát hành băng nhạc “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” với hình thức hợp xướng, do nghệ sĩ Trần Khánh lĩnh xướng. Nhiều ca sĩ đó đem bài hát đi phục vụ các trận địa phòng không quanh Hà Nội thời điểm đó.

Hiện nay, Bảo tàng Lịch sử quốc gia đang lưu giữ bản nhạc chép tay trên khuông nhạc in có chữ ký của tác giả Phạm Tuyên. Bản nhạc có kích thước: 33cm x 26cm trên giấy đó ngả màu vàng nhạt.

Hơn 40 năm đó qua, dấu vết của những ngày khỏi lửa trên bầu trời Thủ đô chỉ còn trong bảo tàng, tượng đài kỷ niệm hay trí óc những người cao tuổi. Nhưng mạch nguồn hào hùng, quyết liệt ở “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” vẫn còn vang mãi.