Vẻ đẹp của tuổi trẻ Việt Nam trong thời chiến qua hình ảnh bác sĩ Đặng Thùy Trâm.

Những trang nhật ký còn cháy mãi: Di sản của một nữ bác sĩ trẻ giữa khói lửa chiến trường

Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ cứu nước, biết bao con người đã hiến dâng tuổi thanh xuân và cuộc đời mình để đổi lấy hòa bình cho đất nước. Họ ra đi khi còn rất trẻ, nhưng những gì họ để lại vẫn sống mãi trong lòng nhiều thế hệ. Một trong những con người khiến em xúc động nhất chính là Đặng Thùy Trâm - nữ bác sĩ trẻ đã dành trọn tuổi thanh xuân nơi chiến trường khắc nghiệt.

Cuộc đời và lý tưởng của một nữ bác sĩ trẻ

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942 tại Huế, lớn lên trong một gia đình trí thức tại Hà Nội: cha là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ và giảng viên Trường Đại học Y Hà Nội Doãn Ngọc Trâm. Từ nhỏ chị đã chứng kiến khổ đau của đồng bào sơ tán chiến tranh, từ đó hình thành niềm yêu thương và lý tưởng phục vụ nhân dân. Mười tuổi, chị đã cấy lúa, bắt ốc giúp gia đình, còn dưới ánh đèn dầu đọc văn học để mở rộng tâm hồn, nuôi dưỡng trong chị một tâm hồn giàu nghị lực và lòng yêu thương con người.

Năm 1958, chị đỗ vào Trường Chu Văn An - ngôi trường danh tiếng của thủ đô, vừa say mê văn chương, vừa nổi bật trong hoạt động văn nghệ với giọng hát Alto truyền cảm. Tuy nhiên, chị đã chọn theo học ngành Y với lý tưởng: “Phục vụ Tổ quốc bằng y đức hơn là dùng ngòi bút để tô đẹp đời”. Năm 1966, chị tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội, sau đó tình nguyện tham gia miền Nam, nhận công tác tại Bệnh xá Đức Phổ, Quảng Ngãi với tư cách bác sĩ quân y.

Cuộc sống giữa chiến trường khắc nghiệt

Tại chiến trường Đức Phổ, điều kiện y tế vô cùng thiếu thốn: phòng mổ là hầm chữ A, bàn mổ là tấm ván gỗ, dao mổ phải mài từ bu-ri xe, thuốc khan hiếm đến mức chị dùng lá kia lim thay thế. Song Đặng Thùy Trâm không than trách, chị thức trắng đêm để cứu chữa thương binh, bất chấp nguy hiểm cận kề khi máy bay B-52 ném bom dày đặc. Bệnh xá phải liên tục di chuyển qua 15 điểm bằng cách đào hầm, xây dựng lán dã chiến, nhưng chị vẫn luôn tận tụy chăm sóc mọi người, không một lần nghĩ đến bản thân mệt mỏi.

Trong chiến dịch Mậu Thân 1968, bệnh xá trở thành nơi cứu sinh cho hàng chục thương binh mỗi ngày. Chị thường nhường phần cơm gạo trắng, món ăn hiếm hoi giữa chiến dịch dài ngày, cho các chiến sĩ bị thương nặng. Họ gọi chị là “Thiên thần áo trắng” - một tên gọi thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đến sự chia sẻ và lòng nhân hậu của chị.

Những trang nhật ký còn cháy mãi

Đặng Thùy Trâm viết nhật ký từ ngày 8 tháng 4 năm 1968 đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, hai ngày trước khi chị hy sinh. Hai cuốn nhật ký gồm 272 trang viết tay, ghi lại nỗi đau chiến tranh, sự hiến dâng của đồng đội, cũng như nỗi nhớ nhà, tình yêu và khát vọng hòa bình. Chị cũng để lại những dòng chữ đầy cảm xúc: “Sự sống không chỉ đếm bằng từng ngày, mà bằng những gì mình cho đi và giữ lại cho người khác”.

Trong đoạn trích nhật ký ngày 22/4/1968, chị viết về sự bàng hoàng khi nghe tin đồng đội Hường hy sinh: “Hường ơi! Hường đã chết rồi sao? Mình nghe tin mà bàng hoàng như trong cơn ác mộng. Bao giờ cho hết những đau xót này - nay một người ngã xuống, mai lại một người ngã xuống. Xương máu đã chất cao như ngọn núi căm thù sừng sững trước mắt chúng ta”. Chị nhớ lại những buổi tâm sự, ăn chè, tắm suối cùng Hường, và đau lòng cho anh Quang - người yêu Hường không còn cơ hội thực hiện mơ ước.

Ngày 23/4/1968, chị viết về nỗi đau khi đồng chí Đường bị giặc bắt: “Biết bao nhiêu bà mẹ như mẹ Đường sẽ còn đau khổ, khóc than đến cạn dòng nước mắt. Ôi nếu mình ngã xuống, mẹ mình cũng sẽ như bà mẹ ấy thôi, cũng sẽ là một bà mẹ suốt đời hiến sinh vì con để rồi mãi mãi đau xót vì con mình đã ngã xuống nơi chiến trường khói lửa”. Những dòng chữ này thể hiện nỗi thương mẹ sâu sắc, cũng như sự nhận thức rõ ràng về nguy hiểm của chiến trường.

Ngày 22/6/1970, trên đường công tác tại Quảng Ngãi, Đặng Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh khi mới 27 tuổi.

Di sản vẫn cháy mãi sau hàng chục năm

Hai cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm tưởng chừng đã bị đốt khi rơi vào tay lính Mỹ. Thế nhưng, trung úy Frederic Whitehurst, xúc động trước dòng chữ đỏ trên bìa “Đừng đốt! Trong đó đã có lửa,” đã giữ lại suốt hơn 35 năm, trước khi trao lại cho gia đình chị năm 2005.

“Đừng đốt! Trong đó đã có lửa.”

Đó không chỉ là ngọn lửa của chiến tranh, mà còn là ngọn lửa của tuổi trẻ, của lý tưởng sống đẹp và của một trái tim chưa bao giờ thôi yêu thương con người.

Ngay sau khi được công bố, Nhật ký Đặng Thùy Trâm đã tạo nên hiện tượng xuất bản với hơn 400.000 bản in, được dịch ra hơn 20 ngôn ngữ. Báo chí quốc tế gọi chị là “Anne Frank của Việt Nam”, như một cách thừa nhận sức lan tỏa từ trái tim quả cảm của chị

Hơn 50 năm kể từ ngày Đặng Thùy Trâm ra đi, những trang nhật ký của chị vẫn còn “cháy” mãi trong lòng người đọc hôm nay. Đó không chỉ là ngọn lửa của lòng yêu nước mà còn là ngọn lửa của lý tưởng sống đẹp, của sự hiến dâng thầm lặng và của niềm tin vào tương lai. Năm 2006, chị được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì những cống hiến và tấm gương hy sinh cao cả.

Đọc câu chuyện về bác sĩ Đặng Thùy Trâm, em càng hiểu rằng hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao máu xương và tuổi trẻ của thế hệ đi trước. Những con người như chị đã sống không chỉ cho riêng mình mà còn sống vì Tổ quốc, vì nhân dân. Điều đó khiến em cảm thấy biết ơn sâu sắc và tự nhắc bản thân phải sống có trách nhiệm hơn với gia đình, với xã hội và với đất nước.

Có những con người tuy đã nằm lại với đất mẹ, nhưng tuổi trẻ và lý tưởng của họ vẫn sẽ còn sống mãi trong trái tim của nhiều thế hệ Việt Nam hôm nay và mai sau.