VẺ ĐẸP PHẨM CHẤT CỦA BÙI ĐẮC NGÔN: BIỂU TƯỢNG VỀ BẢN LĨNH VÀ TÌNH NGHĨA TRONG DÒNG CHẢY HẬU CHIẾN
VẺ ĐẸP PHẨM CHẤT CỦA BÙI ĐẮC NGÔN: BIỂU TƯỢNG VỀ BẢN LĨNH VÀ TÌNH NGHĨA TRONG DÒNG CHẢY HẬU CHIẾN
Văn học Việt Nam thời kỳ sau năm 1975 ghi nhận bước chuyển mình sâu sắc khi các nhà văn chuyển hướng từ cảm hứng sử thi tráng lệ sang bức tranh đời sống thường nhật đầy phức tạp. Dưới ngòi bút khai phá của các cây bút đổi mới, hình tượng người lính bước ra khỏi chiến trường không còn dừng lại ở những mảng màu tô vẽ lý tưởng đơn thuần, mà hiện lên chân thực với đầy đủ những trăn trở, suy tư và thử thách về phẩm giá. Nhân vật Bùi Đắc Ngôn chính là một hình mẫu tiêu biểu cho thế hệ những người con đã dâng hiến tuổi trẻ cho độc lập dân tộc, để rồi khi trở về giữa thời bình, ông vẫn giữ vẹn nguyên tấm lòng chính trực, tình nghĩa thủy chung và bản lĩnh kiên cường của một người lính Bác Hồ.
Phẩm chất nổi bật đầu tiên làm nên nhân cách Bùi Đắc Ngôn chính là lòng yêu nước sâu sắc và ý thức trách nhiệm lịch sử cao độ. Sống trong những năm tháng đất nước chìm trong đạn bom, Bùi Đắc Ngôn đã lựa chọn dấn thân, coi vận mệnh của Tổ quốc là lẽ sống lớn nhất của đời mình. Chiến tranh đối với ông không phải là một giai đoạn thoáng qua hay một ký ức lãng quên, mà là khoảng không gian - thời gian đã tôi luyện nên bản lĩnh và lòng trung thành. Nhìn lại hành trình đã qua, Bùi Đắc Ngôn luôn mang trong mình niềm tự hào chính đáng về một thế hệ đã không tiếc máu xương để bảo vệ từng tấc đất quê hương. Ý thức trách nhiệm ấy không dừng lại ở chiến trường mà tiếp tục kéo dài vào thời bình, trở thành cái gốc đạo đức giúp ông định vị bản thân trước mọi biến động của đời sống xã hội.
Bên cạnh lý tưởng sống cao đẹp, Bùi Đắc Ngôn còn khiến người đọc trân trọng bởi sự trung thực, chính trực và tinh thần khắt khe với bản thân. Bước ra khỏi khói lửa chiến tranh, ông đối mặt với một cuộc chiến mới không kém phần gay go: cuộc chiến giữ mình trước những cám dỗ vật chất, sự tha hóa đạo đức và lối sống thực dụng đang nhen nhóm trong xã hội hậu chiến. Giữa bối cảnh nhiều giá trị bị đảo lộn, khi đồng tiền hay sự danh lợi dễ dàng làm hoen ố nhân cách, Bùi Đắc Ngôn vẫn chọn lối sống ngay thẳng. Ông từ chối những sự thỏa hiệp vô nguyên tắc, bất bình trước những hành vi cơ hội và luôn giữ cho tâm hồn mình sự sạch sẻ, thanh cao. Sự chính trực của ông không phải là sự cứng nhắc hay giáo điều, mà là thái độ sống tôn trọng sự thật, có trách nhiệm với từng lời nói và việc làm của chính mình.
Tuy nhiên, nét đẹp cảm động nhất ở Bùi Đắc Ngôn lại nằm ở trái tim nhân ái, mẫn cảm và tình nghĩa thủy chung đối với đồng đội. Chiến tranh lùi xa nhưng những vệt sẹo tâm hồn và sự hi sinh của những người ngã xuống vẫn luôn hiện hữu trong tâm trí ông. Bùi Đắc Ngôn không sống cho riêng mình; ông sống bằng cả sự hoài niệm và niềm day dứt dành cho những đồng chí đã vĩnh viễn nằm lại nơi chiến trường. Lòng nhân ái của ông được thể hiện qua sự sẻ chia, trăn trở trước số phận của những người lính trở về sau chiến tranh với nhiều thương tật hay hoàn cảnh khó khăn. Tình đồng chí, đồng đội ở Bùi Đắc Ngôn là một thứ tình cảm thiêng liêng, bền chặt, trở thành điểm tựa tinh thần giúp ông vượt qua những cô đơn và vất vả trong cuộc sống thường nhật.
Có thể nói, Bùi Đắc Ngôn là sự kết tinh giữa bản lĩnh thép của người lính thời chiến và tâm hồn nhạy cảm, sâu sắc của con người thời bình. Qua việc khắc họa phẩm chất của ông, tác phẩm không chỉ ngợi ca vẻ đẹp truyền thống của bộ đội Cụ Hồ mà còn gửi gắm những thông điệp nhân văn sâu sắc về việc giữ gìn "hạt ngọc ẩn giấu" trong tâm hồn con người giữa muôn hình vạn trạng của cuộc đời. Nhân cách của Bùi Đắc Ngôn chính là tấm gương phản chiếu khí tiết, nhắc nhở mỗi chúng ta về giá trị của lòng trắc ẩn, tính trung thực và lòng biết ơn đối với quá khứ lịch sử hào hùng của dân tộc.
