Về lại Lạch Trường

Về Lạch Trường đúng vào đợt nóng thứ hai trong năm 2009 đã kéo dài đến mấy ngày. Đây có lẽ là đợt nóng nhất ở Thanh Hóa so với vài ba năm trở lại đây. Cây phi lao ở miền biển cũng như héo lại, gió ngoài biển không thắng được gió Lào như thổi lửa vào mặt. Các con đường cát, bãi cát như đang bốc khói. Có điều mừng là vụ cá này hơn hẳn vài ba vụ trước. Gặp cảnh bà con mồ hôi nhễ nhại, mặt đỏ gay gắt đang cho cá vào kho lạnh và gom ở các phương tiện ngoài khơi mới về cập bến đưa lên xe ô tô chuyên dùng để chở đi khiến anh em chúng tôi cũng thấy vui lây.

Điểm chúng tôi đến đầu tiên đó là nhà cụ Nguyễn Hữu Đởn, ở đội 7 xã Hoằng Trường, huyện Hoằng Hóa. Nắng gió trùng khơi, nước biển, nắng trời cứ thế ngấm vào, rồi cả đời trai trẻ lênh đênh mưu sinh cực nhọc dường như vẫn còn lưu lại với cụ. Anh em chúng tôi rất vui và cùng hát bài "Hoan hô các cụ bắn rơi máy bay" của nhạc sĩ Đỗ Nhuận. Cụ Đởn nghe hát cũng vỗ tay lẩm nhẩm hát theo. Dù đã sang tuổi 85 nhưng cụ còn nhớ nhiều. Cụ kể: "Hồi đó tàu bay Mỹ thi nhau ngày đêm giội bom xuống cửa Lạch Trường. Những ngày đó trung đội lão dân quân Hoằng Trường cùng đội dân quân các xã Hoằng Yên, Hoằng Hải… và bên bờ Bắc Lạch Trường là các xã của huyện Hậu Lộc, lập nên một thế trận bắn máy bay tầm thấp. Chỉ trong vòng chục ngày các cụ đã bắn rơi 2 máy bay. Thấy máy bay bốc cháy cắm đầu xuống biển thì lòng dạ chúng tôi và bà con sướng lắm. Thế nên ông nhạc sĩ Đỗ Nhuận mới có câu trong bài hát: “Có cụ bà giúp thêm cánh tay…". Vui quá, cụ Đởn kể một thôi chẳng có trả lời theo thứ tự nguyện vọng của anh chị em chúng tôi. Thế mà lại hay.

Khi kết thúc chiến tranh, các cụ lại thi đua ra khơi bám biển xây dựng quê hương và xây dựng cuộc sống no đủ. Trong 18 cụ dân quân Hoàng Trường hồi ấy, giờ đây chỉ còn lại có mình cụ Đởn. Cụ nói vui: "Đi cả rồi, còn mỗi tôi. Mà các cụ ở dưới đó đang chờ tôi xuống để vào vị trí chiến đấu đấy".

Mỗi tháng cụ Đởn được hưởng 120 nghìn đồng trợ cấp cho người cao tuổi của Nhà nước. Thăm cụ, chúng tôi rất mong sao các cơ quan chức năng cần nghiên cứu để có chế độ trợ giúp những người như cụ Đởn.

Lạch Trường là một trong bốn điểm máy bay Mỹ tập kích trưa ngày 5-8-1964 sau sự kiện tàu hải quân ta truy đuổi tàu khu trục Ma-đốc của hạm đội 7 Mỹ khi chúng xâm nhập vùng biển nước ta.

Cụ Nguyễn Hữu Đởn kể cứ như lật từng trang: "Sau sự kiện vịnh Bắc Bộ (2-8-1964) nhất là từ tháng 4-1965 trở đi, chúng liên tiếp bắn phá, cả từ trên trời xuống, ngoài biển vào, với đủ các loại bom, đạn. Lúc đó trai trẻ đã lên đường ra trận, trong xã chỉ còn người già, trẻ em và rất ít người trung tuổi. Trung đội lão dân quân xã được thành lập tháng 9-1967, người nhiều nhất là 69 tuổi mà ít nhất là 49 tuổi, được trang bị một số súng bộ binh và 3 khẩu 12,7mm do bộ đội Hải quân tặng. Sau 15 ngày được cán bộ tỉnh đội, huyện đội mà trực tiếp là bộ đội Hải quân huấn luyện, trung đội đã được xã cho làm lễ xuất kích, trực chiến trên cao điểm 201. Ngày 14-10-1967, với 92 viên đạn, trung đội của các cụ đã bắn rơi một máy bay F4H (Con ma). Đây là trung đội lão dân quân đầu tiên và duy nhất trên miền Bắc bắn rơi máy bay phản lực Mỹ bằng súng bộ binh. Tại bảo tàng huyện Hoằng Hóa hôm nay, những dòng thư khen ngợi lão dân quân Hoằng Trường của Bác Hồ vẫn còn đó: "… Tôi rất vui mừng được tin ngày 14-10 vừa qua các cụ đã bắn rơi chiếc máy bay thứ 2.400 bằng súng bộ binh. Tôi nhiệt liệt mừng chiến công vẻ vang của các cụ… Thật là tuổi cao chí càng cao…". Sau đó đúng 10 ngày, ngày 24-10, các cụ lại bắn rơi một chiếc AD6. Với thành tích xuất sắc, ngày 25-8-1970, trung đội lão dân quân Hoằng Trường đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân.