Về người ông, người lính cụ Hồ- Nguyễn Xuân Nhật

    Chiến tranh đã lùi xa nhưng trong căn nhà nhỏ của gia đình tôi, ký ức về những năm tháng bom đạn vẫn còn hiện hữu qua những câu chuyện của ông nội tôi. Mỗi lần nhìn vào tấm ảnh cũ đã ngả màu thời gian – nơi ông đứng trong bộ quân phục bạc màu, dáng người gầy nhưng ánh mắt vẫn ánh lên vẻ kiên cường – tôi lại có cảm giác như đang chạm vào một phần lịch sử rất thật, rất gần, gắn liền với chính máu thịt của mình. Ông nội tôi tên là Nguyễn Xuân Nhật, năm nay 67 tuổi, là người đã đi qua thời “hoa lửa” ấy bằng chính tuổi trẻ và cả những mất mát không thể đong đếm.

  Ông nhập ngũ khi vừa tròn mười tám tuổi, vào khoảng năm 1977, khi đất nước vừa bước ra khỏi chiến tranh nhưng vẫn chưa thật sự yên bình. Từ miền Bắc, ông cùng đơn vị hành quân vào Nam, rồi tiếp tục vượt biên sang Campuchia làm nhiệm vụ , giúp nhân dân bạn thoát khỏi nạn diệt chủng của chế độ Khmer Đỏ. Ông từng kể, ngày rời quê, ông chỉ kịp ngoái nhìn lại mái nhà nhỏ và bóng dáng bà đứng lặng ở đầu ngõ. Chuyến đi ấy, không ai biết sẽ kéo dài bao lâu, cũng không ai dám chắc mình có thể trở về, nhưng vẫn phải đi, bởi đó là trách nhiệm của người lính đối với Tổ quốc và với cả những con người đang cần được cứu giúp.

  Những ngày đầu đặt chân lên đất bạn, điều khiến ông ám ảnh nhất không phải là tiếng súng mà là cảnh những ngôi làng đổ nát, những ruộng vườn hoang tàn và những ánh mắt mệt mỏi, hoảng loạn của người dân sống sót sau những năm tháng kinh hoàng. Có những đứa trẻ gầy gò nép sau lưng mẹ, có những cụ già ngồi lặng trước căn nhà cháy dở như đã cạn cả nước mắt để khóc. Nhìn những cảnh ấy, ông bảo lòng mình nhói lên từng nhịp. Chiến tranh lúc đó không còn là khẩu lệnh hay nhiệm vụ trên giấy mà là nỗi đau rất thật của những con người bằng xương bằng thịt. Chính từ đó, trong ông hình thành một quyết tâm mãnh liệt: phải chiến đấu đến cùng để những ngôi làng kia không còn chìm trong khói lửa, để những đứa trẻ kia được lớn lên trong hòa bình.

  Và rồi, trong một trận phục kích giữa rừng sâu, quyết tâm ấy bị thử thách bằng chính mạng sống của đồng đội. Khi đội hình đang hành quân thì bất ngờ bị tấn công, tiếng súng vang lên dồn dập, khói đạn mù mịt cả lối đi. Trong lúc hỗn loạn, một người bạn của ông trúng đạn và ngã xuống phía sau. Không kịp suy nghĩ, ông quay lại, cõng bạn trên lưng, từng bước băng qua những đoạn đường trơn trượt, nơi chỉ cần chậm một giây thôi cũng có thể trả giá bằng mạng sống. Ông kể rằng lúc ấy trong đầu mình không còn chỗ cho nỗi sợ, chỉ hiện lên những ngôi làng đổ nát và những ánh mắt đau khổ mà ông đã thấy trước đó. Ông không cho phép mình bỏ lại thêm một người nữa. Khi đưa được bạn ra khỏi vòng nguy hiểm, hai chân ông gần như khuỵu xuống, không phải vì mệt mà vì ông vừa đi qua ranh giới rất mong manh giữa sự sống và cái chết. Khi kể lại, ông không nói nhiều về nỗi sợ mà chỉ khẽ thở dài rồi bảo: “Hồi đó, sống chết tính bằng từng bước chân con ạ.” Câu nói ấy nhẹ nhàng thôi nhưng với tôi, nó nặng như cả một bầu trời ký ức. Tôi không thể tưởng tượng nổi một chàng trai mười tám, mười chín tuổi lại có thể đối mặt với ranh giới sinh tử bình thản đến như vậy, chỉ để giữ lấy mạng sống cho người đồng đội bên mình.

  Sau trận đánh ấy, đơn vị của ông tiếp tục hành quân qua nhiều vùng vừa được giải phóng. Có lần, họ dừng chân ở một ngôi làng nhỏ, nơi người dân còn chưa hết sợ hãi. Thấy bộ đội Việt Nam, ban đầu ai cũng dè dặt, nhưng rồi khi nhận được gạo, thuốc men và sự giúp đỡ, những ánh mắt dần trở nên ấm áp hơn. Ông nói, chính những khoảnh khắc ấy khiến ông hiểu sâu sắc ý nghĩa của hai chữ “nhiệm vụ quốc tế” – không chỉ là chiến đấu, mà còn là giữ lại sự sống và niềm tin cho những con người đã từng đứng bên bờ tuyệt vọng.

  Ngày trở về, ông mang theo vài tấm huân chương cũ và một cơ thể đã in dấu những năm tháng chiến tranh. Nhưng ông hiếm khi nhắc đến chiến công, càng không bao giờ nhận mình là người anh hùng. Với ông, những gì đã làm chỉ đơn giản là trách nhiệm của một người lính trong thời khắc Tổ quốc cần. Thế nhưng, với tôi, mỗi nếp nhăn trên gương mặt ông, mỗi lần ông lặng lẽ nhìn xa xăm về phía chân trời đều là minh chứng cho một thời tuổi trẻ đã gửi lại nơi chiến trường.

  Giờ đây, ông sống giản dị với mảnh vườn nhỏ và những buổi chiều yên ả. Có những lúc, tôi bắt gặp ông ngồi rất lâu trước hiên nhà, như đang trở về với những cánh rừng, những con đường hành quân năm nào. Mỗi lần như thế, trong lòng tôi lại dâng lên một cảm giác vừa thương, vừa biết ơn đến nghẹn ngào. Tôi hiểu rằng, cuộc sống bình yên mà tôi đang có hôm nay được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu của những người như ông.

  Câu chuyện thời hoa lửa của ông không chỉ là ký ức về chiến tranh mà còn là bài học về lòng dũng cảm, tình đồng đội và sự hy sinh thầm lặng. Qua những câu chuyện ấy, tôi học được cách trân trọng từng ngày bình yên, sống có trách nhiệm hơn với bản thân và với đất nước. Bởi tôi biết, phía sau những ngày tháng yên ả này là bóng dáng của cả một thế hệ đã lặng lẽ đi qua lửa đạn để giữ gìn hòa bình cho hôm nay.