Về nơi mở đầu thời kỳ liên tục tiến công

Ông Phạm Hồng Thái, một chiến sĩ tham gia trong trận chiến ấy nay vẫn khỏe mạnh, chất giọng vẫn hào hùng, kiên trung. Ông Thái lập luận: Tiên Phước là huyện miền núi trung du nằm ở phía Tây của tỉnh, có nhiều đồi núi, sông suối chia cắt. Trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước, vùng đất này là vùng trung châu, tiếp giáp giữa căn cứ địa cách mạng miền núi và vùng địch ở đồng bằng. Xuất phát từ vị trí địa lý quan trọng của huyện Tiên Phước nói chung và hai xã Tiên Lãnh – Tiên Ngọc nói riêng mà khi xây dựng căn cứ địa tại Nước Là và Nước Oa, Liên khu ủy 5 rất chú trọng đến việc mở rộng khu căn cứ về địa bàn này.

Lịch sử Đảng bộ huyện Tiên Phước còn ghi: để thực hiện đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang, lực lượng vũ trang tỉnh từng bước được khôi phục và phát triển. Đến cuối năm 1961, các Đại đội bộ binh H21, H20, H36 lần lượt ra đời, đủ điều kiện độc lập tác chiến, mở rộng căn cứ miền núi, tạo bàn đạp tiến xuống đồng bằng. Thực hiện chủ trương của Khu ủy, Tỉnh ủy, Tỉnh đội Quảng Nam đã chọn hai xã Tiên Lãnh, Tiên Ngọc - nơi có ưu thế về địa hình, nhân dân ở đây bị kìm kẹp, tha thiết mong muốn được cách mạng về giải phóng; qua đó, xây dựng thế trận chiến tranh nhân dân, làm nơi đứng chân lâu dài.

Ngày 27.10, Đại đội H21 làm lễ xuất quân tại Nước Oa (huyện Trà My) với quyết tâm vượt sông Tranh giải phóng Lãnh - Ngọc. Ngay khi áp sát bờ tây sông Tranh, Đại đội H21 phối hợp với Đội công tác Tiên Lãnh tổ chức ngay đội hình chiến đấu, giao nhiệm vụ cho từng trung đội, triển khai phương án vượt sông.

Ngày 29.10, tại bến đò Nà Ráy - khu vườn Du, 5 chiếc thuyền dưới sự chỉ huy của cô Ba Sừng (tức bà Trịnh Thị Kim Lan) xuất kích ngay trong đêm mưa. Dẫu mưa lớn, nước sông chảy xiết nhưng với nỗ lực, quyết tâm của nhân dân Lãnh – Ngọc, Trung đội 45 của ta đã nhanh chóng sang sông an toàn, bí mật. Ngay sau đó, Trung đội 45 nhận nhiệm vụ chia thành 2 mũi tiến công, hình thành thế bao vây, áp đảo quân địch; đồng thời yểm trợ cho Trung đội 39 và 17 tiếp tục vượt sông.

Trước thế bao vây, áp đảo của lực lượng ta, Trung đội Tổng đoàn dân vệ đã nhanh chóng rơi vào thế bị động, cô lập, binh lính địch hoảng loạn, bỏ chạy về các thôn 8, 9 Tiên Lãnh thoát thân. Thừa thắng, lực lượng cách mạng triển khai phương án tác chiến mới, tổ chức truy kích địch lên hướng thôn 8, thôn 9, đánh thẳng vào hội đồng tề ở các thôn.

Đến ngày 31.10.1961 lực lượng cách mạng đã tiêu diệt, làm tan rã hoàn toàn quân địch ở xã Tiên Lãnh; lực lượng tổng đoàn của địch đã phải rút chạy về Trụ sở hội đồng thôn 2, Tiên Ngọc và Tiên Lãnh được hoàn toàn giải phóng.

Trong khí thế chiến thắng, ngày 2.11.1961, lực lượng của ta đã chia thành 2 mũi tiến công xã Tiên Ngọc, bọn địch ở đây hoảng loạn bỏ trụ sở hội đồng tháo chạy về Quận lỵ Tiên Phước, Tiên Ngọc được hoàn toàn giải phóng.

Để chống địch phản kích, bảo vệ thành quả cách mạng, các đoàn thể cách mạng được hình thành, nhân dân nhanh chóng cuộc sống mới; đồng thời, tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi để các cơ quan của Tỉnh ủy, Huyện ủy và các đơn vị vũ trang đứng chân hoạt động. Các đơn vị du kích của 2 xã được thành lập, thường xuyên luyện tập, phối hợp chặt chẽ với các đơn vị bộ đội chủ lực trực chiến ngày đêm, sẵn sàng đánh bại các cuộc hành quân phản kích với quy mô lớn của địch, bảo vệ vững chắc vùng giải phóng.

Trung tướng Trịnh Đình Thạch - Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 5 nhận định: “Vượt sông Tranh, giải phóng Tiên Lãnh, Tiên Ngọc không chỉ đơn thuần là vượt qua một dòng sông để đánh địch, giải phóng vùng địch chiếm đóng, nó còn mang ý nghĩa sâu sắc hơn là khẳng định sự lớn mạnh của lực lượng vũ trang Quảng Nam, đã đủ thế và lực để tự lực tổ chức tiến công vào vùng địch tạm chiếm, tiêu diệt mắc xích yếu nhất trong hệ thống phòng ngự của địch.

Chiến dịch thắng lợi là minh chứng sinh động cho sự đúng đắn, phù hợp của Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 15 (mở rộng), đánh dấu kết thúc thời kỳ địch liên tục mở rộng địa bàn chiếm đóng về phía tây, mở ra thời kỳ mới, ta liên tục tiến công, mở rộng căn cứ, đưa căn cứ tiến dần xuống đồng bằng, đô thị, phù hợp với xu hướng phát triển của cuộc chiến tranh giải phóng, toàn dân, toàn diện, trường kỳ, dựa vào sức mình là chính.

Do vậy, chỉ giải phóng 2 xã Tiên Lãnh, Tiên Ngọc nhưng sự kiện lịch sử này có ý nghĩa to lớn trong việc cổ vũ, động viên, hiệu triệu nhân dân và lực lượng vũ trang tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng và cả Quân khu 5 xông lên đồng khởi, diệt ác, phá kèm”.

Những ngày giữa tháng 10.2021, chúng tôi cùng tìm về Tiên Lãnh, gặp lại cô Ba Sừng - người đã chỉ huy tổ công tác nữ dùng thuyền đưa bộ đội vượt sông an toàn, đưa chiến dịch đi đến thắng lợi. Cô Ba Sừng - cái tên nghe gan góc như chính người phụ nữ chèo đò đưa bộ đội vượt sông giữa đêm mưa. Cô tên thật là Trịnh Thị Kim Lan (SN 1942), sinh ra và lớn lên trên vùng quê Tiên Lãnh (Tiên Phước). Chứng kiến quê hương bị địch càn quét tàn phá, người phụ nữ này quyết tâm tham gia cách mạng.

Cô Ba Sừng kể: Ngày 28.10.1961, bà nhận nhiệm vụ về sống trong lòng địch, nắm tình hình địch để báo cho cách mạng. Sáng ngày 29.10.1961, bà nhận tin báo phải đưa bộ đội vượt sông Tranh trong đêm để đánh vào đồn địch. Thời điểm đó, dù không có đò nhưng bà lén đi lấy 5 chiếc đò của người dân. Lén, là bởi không liên lụy đến người dân có đò nếu bị địch phát hiện.

Giải phóng Lãnh - Ngọc không chỉ thu được những thắng lợi về quân sự mà còn là những kinh nghiệm quý báu trong giai đoạn “đồng khởi”. Đó là vận dụng đường lối chiến tranh nhân dân với phương châm “hai chân ba mũi giáp công đánh địch”. Tiên Lãnh - Tiên Ngọc cũng trở thành vùng hậu cứ vững chắc, vùng “đất thánh” của cách mạng Khu V, của Tỉnh ủy, tạo điều kiện để ta tiếp cận và mở rộng vùng giải phóng; đem lại những thuận lợi mới cho cách mạng, tạo hành lang xuyên suốt trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.