Vẹn nguyên "hồn cốt" của làng!
Sách “Ô Châu cận lục” của tiến sĩ Dương Văn An nhắc đến làng Quảng Xá (xã Tân Ninh, Quảng Ninh) xưa có tên Kẻ Đơờng do họ Dương gốc gác Thanh Hóa vào khai khẩn. Về sau, làng tiếp nhận thêm họ Nguyễn, Trần cùng chung sống. Năm 1802, vua Gia Long sắc phong ba họ: Dương, Nguyễn, Trần là những họ khai canh, lập làng và đặt tên làng Quảng Xá. Nếu tính từ năm 1802, làng Quảng Xá đã trải qua bao thăng trầm, biến thiên lịch sử xuyên suốt hơn 222 năm, vẫn giữ nguyên hồn cốt làng Việt với những đặc trưng riêng có của mình.
Người lưu giữ sử làng Chủ tịch UBND xã Tân Ninh Nguyễn Văn Hoan bảo tôi: “Muốn biết rõ gốc tích làng Quảng Xá thì nên gặp ông giáo Dương Viết Thủ, người lưu giữ sử làng”. Theo lời giới thiệu, tôi tìm gặp ông giáo Dương Viết Thủ, cùng ông đàm đạo chuyện đất, chuyện người Quảng Xá nơi công viên làng, dưới bóng những cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Ông giáo Dương Viết Thủ (SN 1937) 87 tuổi đời, hơn 60 năm tuổi Đảng vẫn còn rất minh mẫn. Trước khi kể về lịch sử làng, ông dẫn tôi dạo quanh một vòng Quảng Xá, thăm nhà thờ ba dòng họ khai khẩn Dương, Nguyễn, Trần; đình làng, chùa làng; di tích lịch sử làng chiến đấu; bia ghi công các anh hùng liệt sỹ; bảo tàng, thư viện làng; giếng cổ; đường đá cổ đặc trưng... “Từ buổi khai lập đến nay, làng vẫn giữ nguyên nếp xưa “dĩ nông vi bản”, các lối đi trong làng đều lát đá, nay được bê tông khang trang, nhà nhà san sát bên nhau và mặt tiền đều hướng Nam”, ông Thủ cho biết.
