Vẹn nguyên ký ức “Dùng đòn gánh đánh Tây”

Dù tuổi da cao, nhưng Anh hùng LLVT Nhân dân Trương Thị Tám vẫn rành rọt kể cho chúng tôi nghe về ký ức vẹn nguyên “Dùng đòn gánh đánh Tây” của bà và các chị em trong Đội du kích Hoàng Ngân những năm kháng chiến chống thực dân Pháp.

Chúng tôi đến thôn Bắc Châu, xã Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên hỏi thăm nhà Anh hùng LLVT Nhân dân Trương Thị Tám, người dân trong thôn hồ hởi dẫn đường và không ngớt những lời khen về sức khỏe, sự minh mẫn và cách đối nhân xử thế đậm tình làng, nghĩa xóm của bà. Gặp bà Tám, từ khẩu khí lời chào đến hành động bắt tay mời khách, tất cả đều trẻ hơn rất nhiều so với hình dung của chúng tôi về người nữ Anh hùng LLVT Nhân dân sinh năm 1933. Thân tình và cởi mở ngay từ những phút đầu, cuộc trò chuyện với bà Tám đã đưa chúng tôi ngược thời gian về với ký ức tuổi mười tám, đôi mươi của bà, nơi làng xã còn dấu chân giặc thù và những năm tháng hoạt động du kích sôi nổi của Đội du kích Hoàng Ngân.

Rành rọt từng câu từ, lật giở những bức ảnh kỷ niệm, bà Tám chia sẻ: “Những năm 1949, 1950, đồn bốt của địch mọc lên khắp các thôn, xóm. Suốt ngày đêm chúng lùng sục, cướp của dân, bắn giết cán bộ, đàn áp phong trào đấu tranh cách mạng, đánh đập từ cụ già đến trẻ nhỏ. Người dân ai cũng căm phẫn. 17 tuổi, tôi tình nguyện tham gia kháng chiến, xung phong vào đội du kích của xã”.

Anh hùng LLVT Nhân dân Trương Thị Tám trò chuyện cùng phóng viên

Nhớ lại thời hoạt động du kích, bà Tám đưa chúng tôi đến trận đánh bốt Phương Trù nổi danh: Ngày ấy, với tinh thần tìm địch mà đánh, tôi và các chị em trong đội du kích thay phiên nhau đi chợ Phương Trù hoặc giả vờ đi cắt cỏ để tiếp cận vọng gác của địch. Sáng 20/6/1953, trên đê Phương Trù, tôi dẫn một tổ đi đầu, mang theo những gánh rau, chuối vào chợ bán, một tổ khác giả vờ cắt cỏ đi dưới chân đê, phía xa là hai anh bộ đội địa phương được cải trang thành phụ nữ, mang theo hai súng tiểu liên yểm trợ. Khi vừa đến chỗ tốp lính có khẩu súng trung liên, tôi hô to: “Xung phong...” rồi tuốt ngay đòn gánh phang vào đầu tên giữ khẩu trung liên. Hai chị Sản và Bẩy cùng lúc cũng rút đòn gánh đánh địch tới tấp. Lúc đó, tôi xông vào cướp khẩu trung liên, vật tên này xuống bóp cổ. Hắn chống cự quyết liệt làm cả tôi và hắn lăn xuống dốc đê. Tên địch cắn mạnh vào tay tôi rồi vùng chạy. Mấy tên khác xúm vào cướp được khẩu trung liên, cùng lúc đó, các chị ở tổ cắt cỏ cũng lao lên và hô xung phong, dùng đòn gánh đánh vào bọn lính túi bụi. Hai anh bộ đội từ phía sau đồng loạt nổ súng, bọn địch hoảng hốt hô “Việt Minh đông quá!” rồi tháo chạy về bốt”. Trận đó, ta tiêu diệt 1 tên địch, làm 2 tên khác bị thương nặng, thu 1 khẩu súng trường, 1 máy điện đàm, 1 hòm đạn khiến địch. Sau trận đánh, phong trào du kích địa phương càng phát triển, giặc thù co cụm trong bốt không giám càn quét, cướp bóc nhân dân...

Sau trận diệt bốt Phương Trù, bà Tám cùng đồng đội còn tham gia hàng chục trận đánh khác và trực tiếp chiến đấu, phục vụ chiến đấu chống lại các cuộc càn quét của địch. Trải qua các trận đánh, bà Tám nhiều lần bị thương và được xếp hạng thương binh 4/4. Do có thành tích xuất sắc trong kháng chiến, bà 3 lần được chọn là nữ du kích đại diện cho lực lượng Nữ du kích Hoàng Ngân tham gia Lễ duyệt binh tại Hà Nội trong các năm 1954-1956. Song, niềm vui lớn nhất đối với bà chính là 6 lần vinh dự được gặp Bác Hồ.

“Lần gặp Bác đầu tiên chính là kỷ niệm sâu sắc nhất đối với tôi”- bà Tám bồi hồi nhớ lại. Đó là một ngày cuối tháng 8/1954, khi lần đầu tiên Trương Thị Tám rời lũy tre làng, tập trung cùng 100 chị em chuẩn bị cho Lễ duyệt binh mừng Ngày Quốc khánh. Vì có vóc dáng cao lớn, lại có khẩu khí to, rõ nên Trương Thị Tám được chỉ định làm tiểu đội trưởng, đi đầu hàng quân và hô cho chị em tập luyện. Một hôm, đang trong giờ tập, bà thấy Bác Hồ mặc quần áo gụ, đi dép cao su bước tới trước hàng quân. Quá cảm động và bất ngờ khi được gặp Bác, nước mắt bà tự nhiên trào ra...

Hàng chục năm qua, kỷ niệm về 6 lần được gặp Bác, về 3 lần tham gia duyệt binh ở Quảng trường Ba Đình đã trở thành những câu chuyện xúc động được bà Tám kể lại vào mỗi dịp các cơ quan, tổ chức mời bà tới giao lưu, gặp mặt. Từng nổi danh là một nữ du kích dũng cảm, đảm đang công tác xã hội và công việc gia đình nhưng ít người biết rằng, nữ du kích Trương Thị Tám đã sớm phải gánh chịu nỗi đau quạnh vắng từ khi còn rất trẻ. Cuối năm 1955, cô thôn nữ Trương Thị Tám xây dựng gia đình với chàng trai Đỗ Trọng Hội, người cùng xã, là bộ đội chống Pháp và vừa xuất ngũ sau ngày hòa bình lập lại. Khi giặc Mỹ mở rộng chiến tranh ra miền Bắc, năm 1968, bà Tám động viên chồng mình tái ngũ, lên đường vào Nam chiến đấu.

Bẵng đi mấy năm (1969-1971), bà linh tính chuyện chẳng lành vì không nhận được thư từ, tin tức gì của chồng. Sốt ruột, bà lên cơ quan quân sự huyện, rồi lên tỉnh dò hỏi, mọi người đều bảo không biết. Bà trở về, tiếp tục đảm đang việc nước, việc nhà và không nguôi hy vọng, mong ngóng tin chồng. “Một hôm, tôi tới gặp các anh ở ủy ban xã, bảo: “Thôi, các anh đừng giấu tôi nữa. Tôi đã xác định tư tưởng rồi. Tin tức của chồng tôi cụ thể thế nào, các anh cứ thông báo để tôi được biết”- bà Tám kể lại chuyện xưa mà nước mắt lăn dài.

Cuối cùng, điều chẳng lành mà bà linh tính đã trở thành sự thật. Năm 1972, chính quyền địa phương chính thức thông báo tới gia đình và tổ chức lễ truy điệu cho chồng bà – liệt sĩ Đỗ Trọng Hội. Bà Tám đau xót nhận giấy báo tử của chồng và được biết người bạn đời của mình đã hy sinh từ năm 1969. Năm ấy, bà Tám gánh chịu nỗi đau mất chồng khi đang ở tuổi 39. Hình ảnh nữ Bí thư Đảng ủy xã Trương Thị Tám vấn khăn tang, tới các gia đình động viên họ đóng góp sức người, sức của cho cuộc kháng chiến chống Mỹ trở thành hình ảnh xúc động, lay động tâm can nhiều người dân trong xã..

Nén đau thương, mất mát, bà Tám dồn tất cả tâm trí, sức lực để thay chồng chăm sóc cha mẹ, nuôi dạy 4 người con và tiếp tục tham gia công tác xã hội. Từ những chức vụ ngày đầu tham gia kháng chiến: Đội trưởng Đội du kích xã, Xã đội phó, Xã đội trưởng, bà được tín nhiệm bầu giữ chức Phó chủ tịch, Chủ tịch UBND, Bí thư Đảng ủy xã rồi là Thường vụ Huyện ủy, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện. 6 năm liên tục (1969-1974) bà được Bộ tư lệnh Quân khu Tả Ngạn và Bộ CHQS tỉnh Hải Hưng tặng danh hiệu Chiến sĩ thi đua. Năm 1985, bà được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất. Ngày 26/4/2018, bà được Đảng, Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống thực dân Pháp.