Vết Chân Đầu Tiên Trên Đường Tây Tiến: Khúc Bi Ca Của Cậu Thư Sinh Hà Thành Dưới Gốc Me Mường Lầm

Mỗi khi nhắc đến Tây Tiến, người ta thường ngâm nga những vần thơ hào sảng của Quang Dũng: "Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc / Quân xanh màu lá dữ oai hùm...". Lịch sử Trung đoàn 52 Tây Tiến vốn được ghi chép bắt đầu từ đầu năm 1947. Thế nhưng, ít ai biết rằng, ngay từ những ngày thu rực nắng của năm 1945, khi dư âm của Lễ Độc lập còn vang vọng Quảng trường Ba Đình, đã có một đoàn quân tiên phong lặng lẽ băng rừng lội suối tiến về cõi sương mù Thượng Lào. Hơn 100 tráng sĩ ra đi, một năm sau ngày trở về Tông (Sơn Tây) chỉ còn lại 18 bóng hình tơi tả. Và trong số những thanh xuân gửi lại chốn lam sơn chướng khí ấy, có máu xương của Tiểu đội trưởng Cao Tự Cường – chàng trai Hà thành hào hoa đã nằm lại vĩnh viễn dưới gốc me già Mường Lầm.

Từ Cậu Thư Sinh Trường Bưởi Đến Chiến Sĩ Giải Phóng Quân

Cao Tự Cường sinh ra trong một gia đình giáo học nghèo nhưng nghiêm nghị. Cậu thanh niên Trường Bưởi ấy mang trong mình bầu máu nóng của tuổi trẻ thời đại. Giữa lúc cao trào Việt Minh cuồn cuộn dâng lên như sóng bể, anh giấu nhẹm gia đình, cưa bẻ chiếc ghi-đông xe đạp thành hình chữ U điệu đà để lao đi như gió trên các ngõ phố Hà Nội, làm nhiệm vụ rải truyền đơn và bảo vệ các cuộc mít-tinh của Đội tuyên truyền xung phong Hoàng Diệu.

Trong mắt những người đồng đội như Phân đội trưởng Lê Tuấn, Cường là một thanh niên bộc trực, nụ cười tỏa sáng nét tinh khôi của tuổi học trò, nhưng hành động lại dứt khoát như một mũi giáo. Ngày 19 tháng 8 năm 1945, khi bão táp cách mạng thổi tung gông cùm thực dân, Cao Tự Cường hiên ngang cầm súng đánh chiếm Phủ Khâm sai và Trại Bảo an binh, chính thức khoác lên mình chiến bào Giải phóng quân bảo vệ nền dân chủ cộng hòa non trẻ.

Bản Hùng Ca Bị Lãng Quên Của Đội Tiên Phong Tây Tiến

Ngay giữa tháng 9 năm 1945, Phân đội Giải phóng quân Hà Nội của Cường sáp nhập cùng hai phân đội người Tày tạo thành Chi đội Tây Tiến đầu tiên do ông Nông Ích Cao thống lĩnh. Sứ mệnh lịch sử đặt lên vai những chàng trai đôi mươi: Vượt biên giới giúp bạn Lào đánh Pháp, thiết lập chính quyền Sầm Nưa, dựng nên lá chắn thép bảo vệ Tây Bắc Tổ quốc.

Họ ra đi, hành trang chỉ có dép cao su "Con hổ", hai bộ quần áo vải thô và những cây súng cũ. Từ Ba Thá, Xuân Mai, Suối Rút... những đôi chân vạn dặm chưa từng biết đến nhọc nhằn đã bị đá tai mèo xé nát, bị vắt rừng hút máu, bị cái đói rét của đại ngàn hành hạ. Nhưng khí phách của con người Hà Nội không cho phép họ gục ngã. Tháng 10 năm 1945, đoàn quân tiến vào Sầm Nưa như những người anh hùng, đánh đuổi tàn quân Pháp, tổ chức Lễ uống máu ăn thề lập liên minh chiến đấu Việt - Lào thiêng liêng và cảm động.

Sau cái Tết Bun pi mảy ấm áp tình người, đoàn quân lại lao vào các trận đánh sinh tử. Sốt rét rừng ác tính rình rập, nuốt chửng từng đồng đội trên những nẻo đường hành quân cheo leo vách núi. Tháng 7 năm 1946, trận huyết chiến tại Mường Lầm – thượng nguồn sông Mã – nổ ra. Quân Pháp và lính khố đỏ đông như kiến cỏ tràn vào bản. Dưới làn đạn rát mặt, khẩu súng máy Brenn hai càng của Tiểu đội trưởng Cao Tự Cường vẫn gầm lên giận dữ, nhả đạn cản bước quân thù, yểm trợ cho toàn chi đội.

Trận đánh giằng co đến xế chiều, khi tiểu đội rút qua hai con suối lên sườn núi, những chiến sĩ kiệt sức đành trèo lên cây me cổ thụ hái quả chống đói. Đúng khoảnh khắc ấy, tiếng pháo mooc-chi-ê của Pháp rít lên chát chúa, giáng xuống như búa tạ. Khi khói đạn tan đi, Cao Tự Cường cùng phân đội trưởng người Tày Nông Văn Tần và một số đồng đội đã thân tàn ma dại, thịt nát xương tan. Chiều tối hôm ấy, những người còn sống nuốt nước mắt dùng dao găm đào huyệt, đắp lên thân thể những liệt sĩ chiếc áo dạ ca-pốt, chặn đá, phủ cành cây rồi vùi lại giữa rừng thiêng nước độc.

Đội Tây Tiến ấy sau đó tiếp tục quần thảo quân thù, quân số hao mòn rụng rơi dần. Ngày trở về Mai Sơn, họ chỉ còn là những bóng ma gầy rộc, quần áo rách bươm, dựa vào nhau dưới bóng lá cờ Tổ quốc bạc màu. Chỉ 18 người sống sót trở về xuôi!

54 Năm Ngủ Vùi Và Hành Trình Trở Về Kỳ Diệu

Tin tử trận truyền về Hà Nội cùng chiếc ba-lô và cuốn nhật ký viết bằng bút chì dang dở. Gia đình Cường ôm nỗi đau đớn tột cùng, nuôi hy vọng mong manh tìm lại nắm xương tàn của người con kiên trung. Năm 1995, cuộc tìm kiếm đầu tiên tại Mường Lầm đi vào ngõ cụt bởi núi sông dâu bể đã biến đổi hình hài.

Tưởng chừng tên tuổi người liệt sĩ đã bị rừng già vĩnh viễn nuốt trọn, thì một sự kiện ly kỳ mang tính tâm linh đã hé lộ tung tích. Người chủ đất mới khi đào ao đã chạm phải hài cốt cùng những chiếc khuy đồng lớn của áo dạ sĩ quan. Cơn đau bụng bí ẩn và cái chết sau đó của người đào đất khiến cả gia đình hoảng sợ, phải bán nhà bỏ đi. Chính manh mối nhuốm màu huyền bí ấy đã chắp nối với ký ức của người cựu phân đội trưởng Lê Tuấn.

Cuối năm 2000, 54 năm sau ngày định mệnh, ông Lê Tuấn theo đoàn gia đình trở lại Mường Lầm. Chỉ cần lội qua con lạch nhỏ, ký ức trận mạc cuồn cuộn ùa về. Khi đứng trước gốc me cổ thụ trong vườn, người cựu binh thốt lên nghẹn ngào: "Nó đây rồi!". Từng nhát cuốc cẩn trọng khơi lên đất ấm, hài cốt của Cao Tự Cường và ba người đồng đội năm xưa đã hiển lộ.

Ngày 24 tháng 12 năm 2000, dưới bóng cờ đỏ sao vàng, di cốt liệt sĩ Cao Tự Cường, liệt sĩ Nông Văn Tần cùng những người anh em dân tộc Tày đã được rước về Nghĩa trang liệt sĩ Thành phố Hà Nội. Cuộc hội ngộ sau nửa thế kỷ âm dương cách biệt khép lại một khúc bi ca hùng tráng. Máu của Cao Tự Cường và những tráng sĩ mở đường năm ấy đã thấm đẫm vào lòng đất mẹ, dệt nên những nốt nhạc oai hùng đầu tiên cho bản trường ca Tây Tiến bất tử của dân tộc Việt Nam.