VẾT NĂM THÁNG VÀ SỰ VỮNG VÀNG CỦA NGƯỜI LÍNH

Có những quãng đời không cần một biến cố thật lớn vẫn đủ sức ở lại rất lâu trong ký ức. Khi năm tháng đã lùi xa, điều người ta nhớ nhiều khi không phải một ngày cụ thể, mà là cảm giác mình đã từng sống hết lòng trong một thời tuổi trẻ. Tôi là Lê Thị Đạo, sinh năm 1954. Năm 1972, khi khoảng 18 tuổi, tôi nhập ngũ và đảm nhiệm vai trò Chiến sĩ. Đến 1976, tôi rời quân ngũ khi khoảng 22 tuổi. Khi ấy, đất nước vẫn còn trong chiến tranh; tuổi trẻ của mỗi người vì thế cũng gắn với một bối cảnh nhiều thử thách và đòi hỏi tinh thần trách nhiệm rất lớn. 4 năm quân ngũ nằm trong một phần quan trọng của tuổi trẻ, đủ để tôi hiểu rằng con người không trưởng thành chỉ vì tuổi đời tăng lên. Sự trưởng thành đến từ cách mình giữ trách nhiệm, cách đứng trước khó khăn và cách sống cùng những người xung quanh. Những năm ấy cho tôi một khoảng thời gian để rèn nếp sống, học sự tự giác và hiểu sâu hơn giá trị của gia đình, đồng đội. Càng nhìn lại, tôi càng thấy điều đáng quý nhất không nằm ở việc kể được bao nhiêu chuyện lớn, mà ở chỗ mình đã từng có một quãng tuổi trẻ sống nghiêm túc với phần trách nhiệm của mình. Chính sự nghiêm túc ấy trở thành mạch ngầm đi theo nhiều năm sau, hiện ra trong cách làm việc, trong thái độ với lời đã nói và trong sự trân trọng dành cho những người từng cùng bước.

Khoảng cách với gia đình làm tôi hiểu hơn giá trị của những điều bình thường. Một câu hỏi han, một bữa cơm đủ người, một giọng nói quen thuộc đều trở nên quý. Cũng từ đó, tôi hiểu trách nhiệm của người đi xa không chỉ là nhớ nhà, mà còn là sống sao cho xứng với sự mong đợi của người thân. Mỗi ngày tự giữ được nề nếp, hoàn thành phần việc và biết hòa thuận với đồng đội cũng là một cách đáp lại tình cảm từ phía sau. Quân ngũ dạy tôi trước hết về sự tự giác. Kỷ luật ban đầu có thể được cảm nhận như những giờ giấc, nguyên tắc và yêu cầu phải chấp hành; nhưng sống lâu trong nề nếp ấy, tôi hiểu giá trị sâu hơn là biết tự quản mình. Không ai đứng cạnh vẫn biết điều gì phải làm. Công việc đã quen vẫn không cho phép bản thân chủ quan. Có thiếu sót thì sửa, có điều chưa biết thì học. Chính sự lặp lại của những việc nhỏ đã biến cố gắng thành thói quen, rồi thói quen thành một phần tính cách.

Là một chiến sĩ, tôi hiểu giá trị của việc làm trọn phần mình trong một tập thể. Không phải ai cũng đứng ở vị trí nổi bật, nhưng mỗi người đều góp vào nhịp chung bằng sự nghiêm túc của chính mình. Một việc nhỏ nếu làm qua loa có thể khiến người khác phải gánh thêm; một phần việc được hoàn thành cẩn thận lại giúp cả tập thể bớt đi một mối lo. Từ đó, tôi không còn coi những việc bình thường là nhỏ bé. Chính cách làm những việc bình thường mới cho thấy một người có đáng tin hay không. Mỗi giai đoạn đều có thử thách riêng, và quân ngũ cho tôi một cách đối diện khá giản dị: đừng vội hoảng trước việc khó, chia việc thành từng phần rồi làm cho chắc. Khi chưa biết thì hỏi, khi làm chưa tốt thì sửa, khi mệt thì nghỉ trong chừng mực rồi tiếp tục. Cách nghĩ ấy giúp tôi bớt sợ những chặng đường dài. Người ta không cần giải quyết cả cuộc đời trong một ngày; chỉ cần hôm nay biết làm điều của hôm nay thật tử tế.

Sống trong tập thể còn khiến hai tiếng đồng đội trở nên gần gũi. Những người ban đầu hoàn toàn xa lạ, mỗi người một quê, một nếp nhà, một tính cách, rồi dần hiểu nhau qua những việc rất nhỏ. Có người ít nói nhưng luôn để ý người bên cạnh; có người cởi mở, dễ làm không khí nhẹ đi. Một câu hỏi thăm, một lần nhường nhau, một lời động viên đúng lúc đôi khi có giá trị hơn rất nhiều lời lớn lao. Từ đó tôi hiểu sức mạnh của tập thể nằm cả ở kỷ luật lẫn tình người. Khoảng cách làm những điều giản dị của gia đình trở nên sáng rõ. Khi còn ở nhà, nhiều sự quan tâm được xem như điều tự nhiên; đi xa mới hiểu đó là một may mắn. Tôi dần nhận ra trưởng thành còn là khi mình muốn trở thành người khiến gia đình yên tâm, thay vì chỉ là người nhận sự chăm lo. Mỗi việc làm đúng, mỗi lần tự vượt qua một khó khăn nhỏ đều khiến tôi thấy mình đang tiến gần hơn tới sự chững chạc ấy.

Sự bền lòng còn nằm ở khả năng tự thu xếp cảm xúc. Nhớ nhà vẫn nhớ, mệt vẫn mệt, nhưng không để một cảm xúc nhất thời làm đổ vỡ trách nhiệm đã nhận. Tôi không học cách trở nên lạnh lùng; ngược lại, tôi học cách thừa nhận cảm xúc rồi đặt nó vào đúng vị trí. Nhờ vậy, những lúc khó khăn không còn khiến mình hoang mang như trước, mà trở thành dịp để hiểu thêm sức chịu đựng và khả năng tự điều chỉnh của bản thân. Một điều khác tôi mang theo là sự coi trọng chữ tín. Sống cạnh nhau đủ lâu, người ta sẽ biết ai là người có thể tin, không phải qua lời giới thiệu mà qua cách người ấy làm việc mỗi ngày. Việc đã nhận có theo đến cùng không, lời đã nói có cố giữ không, khi sai có biết nhận không - tất cả tích lại thành uy tín. Tôi học cách đừng hứa quá dễ dàng, nhưng một khi đã nói thì phải cố làm. Niềm tin không đến trong một ngày, nhưng có thể mất rất nhanh nếu bản thân trở nên tùy tiện.

Sau những năm quân ngũ, cuộc đời tôi còn gắn với hai chữ thương binh. Tôi không coi đó là điều để tìm kiếm sự thương cảm, mà là một phần dấu ấn của chặng đời đã đi qua. Điều quan trọng hơn cả vẫn là cách mình tiếp tục sống: giữ sự tự trọng, không để những khó khăn làm mất đi tinh thần đã được rèn trong quân ngũ. Những năm sau đó càng khiến tôi hiểu sức mạnh không nằm ở việc chưa từng chịu tổn thương, mà ở khả năng đi tiếp bằng một thái độ bình tĩnh và có trách nhiệm.

Quãng quân ngũ còn khiến tôi hiểu giá trị của sự bình tĩnh. Tuổi trẻ thường muốn giải quyết mọi việc thật nhanh, nhưng có những chuyện càng vội càng dễ sai. Sống trong nề nếp tập thể, tôi học cách nhìn kỹ hơn trước khi phản ứng, nghĩ thêm một bước trước khi nói. Sự bình tĩnh không làm mình chậm đi; nhiều khi nó giúp tránh những điều phải sửa chữa về sau. Bài học ấy theo tôi rất lâu, bởi cuộc sống sau này cũng có nhiều lúc cần một cái đầu tỉnh hơn là một phản ứng mạnh. Sống cạnh nhiều người khiến tôi bớt đi cái tôi của tuổi trẻ. Không phải cuộc trò chuyện nào cũng cần phân định ai đúng hơn, cũng không phải mọi khác biệt đều phải biến thành mâu thuẫn. Có khi điều quan trọng nhất là giữ được sự tôn trọng và tình nghĩa. Những bài học ấy sau này vẫn nguyên giá trị, bởi rời quân ngũ rồi, cuộc sống gia đình và công việc vẫn luôn đặt mình giữa những người có suy nghĩ không hoàn toàn giống mình.

Ngày rời quân ngũ khép lại một chặng, nhưng không khép lại những gì chặng ấy đã rèn. Trở về đời thường, không còn giờ giấc và nề nếp giống trước, tôi vẫn thấy mình cần giữ sự tự giác, chữ tín và tinh thần trách nhiệm. Cuộc sống thay đổi hình thức của những việc phải làm, chứ không làm mất đi giá trị của sự nghiêm túc. Nếu quân ngũ chỉ còn là ký ức mà nếp tốt không còn, thì mình đã để mất phần quý nhất của quãng đời ấy. Quân ngũ khiến tôi hiểu rằng lời nói chỉ có trọng lượng khi phía sau nó là cách sống. Một người có thể nói ít nhưng vẫn khiến người khác yên tâm nếu việc giao cho họ thường được làm đến nơi đến chốn. Ngược lại, lời hứa dù đẹp đến đâu cũng trở nên nhẹ nếu lặp lại nhiều lần mà không thực hiện. Vì thế, tôi dần coi chữ tín như một thứ phải giữ bằng hành động đều đặn chứ không phải bằng lời tự nhận về bản thân.

Tôi cũng học được cách trân trọng những điều nhỏ. Một ngày hoàn thành phần việc đúng giờ, một lần giữ được lời đã nói, một lúc biết nhường người khác để việc chung thuận hơn - tất cả đều có vẻ bình thường nhưng tích lại thành nếp. Không phải thành quả nào cũng nhìn thấy ngay. Có những điều phải qua nhiều năm mới nhận ra chúng đã làm mình thay đổi. Chính vì thế, tôi không còn coi nhẹ sự cố gắng âm thầm của bản thân hay của những người xung quanh. Với riêng tôi, khi nhớ lại 4 năm quân ngũ, điều ấy càng rõ: những giá trị bền nhất thường được tạo nên từ sự lặp lại của những lựa chọn đúng, chứ không phải chỉ từ một khoảnh khắc đáng nhớ.

Bây giờ nhìn lại quãng từ 1972 đến 1976, tôi thấy đó là một phần tuổi trẻ không thể thay thế. Lê Thị Đạo, sinh năm 1954, đã đi qua 4 năm quân ngũ trong vai trò Chiến sĩ; những con số ấy chỉ là khung, còn phần sâu hơn là sự thay đổi bên trong con người. Mỗi người có một cách nhớ tuổi trẻ. Với tôi, đó là nhớ về một thời mình từng sống theo nề nếp, từng chia sẻ với đồng đội, từng nhớ mái nhà mà vẫn tiếp tục phần việc trước mắt. Những điều ấy không cần được tô đậm. Chỉ cần hôm nay mình vẫn sống tử tế hơn nhờ những năm tháng ấy, thế đã là một sự tiếp nối đẹp đẽ. Với tôi, đó là ý nghĩa của nhan đề "Vết năm tháng và sự vững vàng của người lính": năm tháng có thể lùi xa, nhưng một nếp sống tốt được rèn từ tuổi trẻ vẫn có thể đi cùng mình trên rất nhiều chặng đường sau.