Vết thương ở đầu gối phải: điều còn lại trong trang hồi ký

Trong những trang hồi ký của ông ngoại, con đường đến với cách mạng không xuất hiện như một câu chuyện được chuẩn bị sẵn. Nó bắt đầu bằng mong muốn trở về quê mẹ, một cuộc gặp đúng lúc và những chặng đường theo người đi trước. Ông kể lại từng tên đất, tên người bằng sự trân trọng của một người đã trực tiếp trải qua.

Khi lần theo ký ức về vết thương ở đầu gối phải, tôi đặc biệt chú ý cách ông chọn chi tiết để ghi lại. Trong thời gian tham gia chiến trường Lào, ông bị thương ở đầu gối phải do đạn bắn xuyên theo lời kể. Di chứng ấy trở thành một phần cuộc đời của người chiến sĩ và người thương binh sau này. Điều được lưu trên trang giấy không phải một câu chuyện được tô vẽ cho hấp dẫn, mà là cách chính ông nhớ và muốn người sau hiểu trải nghiệm của mình. Đọc chậm từng câu, tôi cảm nhận rõ hơn sức nặng của những điều giản dị ấy.

Ông ghi các mốc công tác một cách ngắn gọn: cán sự Mường La trong những năm 1956–1958; phục vụ đơn vị chủ lực E148 giai đoạn 1958–1962; tham gia chiến trường Lào những năm 1962–1965. Các ghi chép không diễn tả đầy đủ từng trận đánh hay nhiệm vụ cụ thể. Vì thế, điều có thể kể chắc chắn chính là những mốc mà ông tự lưu lại, cùng suy ngẫm về trách nhiệm của người lính.

Từ một kỷ niệm cụ thể, câu chuyện gợi ra câu hỏi rộng hơn về cách con người đối xử với nhau và gìn giữ tình nghĩa. Có những dấu tích chiến tranh theo một con người qua cả những năm tháng hòa bình. Tôi không biết tất cả suy nghĩ của ông vào thời điểm đó, bởi hồi ký không kể hết từng phút, từng giờ. Điều tôi có thể làm là đọc cẩn thận, tôn trọng phần thông tin ông để lại và lắng nghe ý nghĩa nhân văn từ chính câu chuyện ấy.

Nếu chỉ đọc một dòng chức vụ hoặc một năm tháng, người sau khó hình dung được quãng đường phía sau. Hồi ký của ông giúp ghép lại những mảnh ký ức ấy, dù vẫn có những khoảng trống cần tìm tư liệu bổ sung. Tôi mong câu chuyện được lưu truyền đúng với những gì ông từng kể, để lòng biết ơn không dựa trên điều hư cấu.