Vị chỉ huy đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân
Hoàng Sâm là một trong những cán bộ quân sự tiền bối tiêu biểu của cách mạng Việt Nam. Ông là Chỉ huy trưởng đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân – tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam – và có nhiều đóng góp trong việc xây dựng, chỉ huy lực lượng vũ trang từ những ngày đầu thành lập.
Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, Thiếu tướng Hoàng Sâm là một trong những vị chỉ huy đầu tiên đặt nền móng cho sự trưởng thành của lực lượng vũ trang cách mạng. Cuộc đời hoạt động của ông gắn liền với những năm tháng gian khổ xây dựng căn cứ địa Việt Bắc và tổ chức lực lượng quân sự đầu tiên của cách mạng Việt Nam.
Hoàng Sâm, tên khai sinh là Trần Văn Kỳ, sinh năm 1915 tại xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Ông tham gia cách mạng từ khi còn rất trẻ và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Trong những năm hoạt động bí mật, ông tích cực xây dựng cơ sở cách mạng, vận động quần chúng và tham gia tổ chức các đội tự vệ ở Cao Bằng – một trong những căn cứ cách mạng quan trọng nhất của cả nước.
Năm 1941, khi Hồ Chí Minh trở về nước trực tiếp lãnh đạo cách mạng tại Pác Bó, Hoàng Sâm là một trong những cán bộ được giao nhiệm vụ bảo vệ căn cứ và xây dựng lực lượng vũ trang. Nhờ bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và năng lực chỉ huy, ông nhanh chóng trở thành một trong những cán bộ quân sự chủ chốt của phong trào cách mạng ở Cao Bằng.
Ngày 22 tháng 12 năm 1944, theo chỉ thị của Chủ tịch Hồ Chí Minh, Võ Nguyên Giáp thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân gồm 34 chiến sĩ. Hoàng Sâm được giao làm Đội trưởng (Chỉ huy trưởng) đầu tiên của đơn vị. Dưới sự chỉ huy của ông, đơn vị đã giành thắng lợi ngay trong hai trận mở màn tại Phai Khắt và Nà Ngần, mở đầu truyền thống "đánh thắng trận đầu" của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Sâm đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy quan trọng như Khu trưởng Khu 3, Tư lệnh Liên khu III và chỉ huy các đơn vị chủ lực. Ông có nhiều đóng góp trong việc xây dựng lực lượng vũ trang, chỉ đạo tác chiến và bảo vệ vùng tự do ở đồng bằng Bắc Bộ.
Sau hòa bình lập lại năm 1954, Hoàng Sâm tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội, tham gia xây dựng lực lượng chính quy, đào tạo cán bộ và củng cố quốc phòng. Năm 1958, ông được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành một trong những vị tướng tiêu biểu của thế hệ đầu tiên Quân đội nhân dân Việt Nam.
Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng, Hoàng Sâm được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều huân chương quân công và chiến công khác.
Thiếu tướng Hoàng Sâm từ trần năm 1968, hưởng thọ 53 tuổi. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là biểu tượng của lòng trung thành với Tổ quốc, tinh thần chiến đấu quả cảm và tài năng chỉ huy quân sự. Với vai trò là Chỉ huy trưởng đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, ông đã góp phần đặt nền móng cho sự ra đời và phát triển của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
