Vị chỉ huy tài ba của Đội Cứu quốc quân I

Đầu năm 1941, sau những năm tháng nếm mật nằm gai ở nước ngoài, Lương Văn Tri được Trung ương Đảng điều động về nước hoạt động. Tại Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 8 (tháng 5/1941) do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì, anh vinh dự được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng và được giao trọng trách làm Chỉ huy trưởng (Đội trưởng) Đội Cứu quốc quân I — lực lượng vũ trang tập trung đầu tiên của Đảng được thành lập sau cuộc Khởi nghĩa Bắc Sơn.

Dưới sự chỉ huy quân sự tài tình của Lương Văn Tri, Đội Cứu quốc quân I nhanh chóng phát triển, vừa tổ chức huấn luyện chiến thuật du kích, vừa bám dân để xây dựng căn cứ địa chính trị vững chắc. Anh trực tiếp rèn luyện cho các chiến sĩ từ cách bắn súng, ẩn nấp đến chiến thuật phục kích, vận dụng linh hoạt địa hình núi đá hiểm trở của vùng rừng núi Bắc Sơn. Sự mưu trí, điềm tĩnh và nghiêm khắc nhưng giàu tình yêu thương của người đội trưởng đã biến Cứu quốc quân thành một khối thép kiên cường, bẻ gãy nhiều trận vây ráp, lùng sục của lính dõng và mật thám Pháp.