Vị Chủ tịch Hà Nội đầu tiên và tấm lòng tận tụy vì nhân dân
Trong ký ức của nhiều thế hệ người dân Thủ đô, Bác sĩ Trần Duy Hưng (1912 – 1988) không chỉ là một trí thức yêu nước, một thầy thuốc mẫu mực mà còn là một chính khách đặc biệt – người giữ cương vị Chủ tịch Ủy ban Hành chính Hà Nội lâu nhất (hơn hai thập kỷ) với phong cách làm việc gần gũi, tận tụy và trọn đời vì dân.
Từ vị bác sĩ tài hoa đến ngã rẽ lịch sử
Sinh năm 1912 tại làng Hòe Thị, xã Xuân Phương (nay thuộc quận Nam Từ Liêm, Hà Nội), Trần Duy Hưng tốt nghiệp Bác sĩ Y khoa tại Trường Đại học Y Dược Đông Dương. Là một thầy thuốc giỏi chuyên môn, ông cùng các chị em gái mở một phòng khám chữa bệnh tại phố Hàng Bông. Với tấm lòng nhân ái, ông thường xuyên khám, chữa bệnh miễn phí cho người nghèo và âm thầm dùng phòng khám của mình làm cơ sở nuôi giấu các cán bộ cách mạng tiền khởi nghĩa.
Tháng 8 năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công. Khi nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa mới ra đời trong muôn vàn khó khăn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp tìm đến nhà bác sĩ Trần Duy Hưng và đề nghị ông đảm nhiệm trọng trách Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Cách mạng lâm thời Hà Nội.
Lúc đó, vị bác sĩ trẻ còn bỡ ngỡ hỏi lại: "Thưa Bác, Bác bảo tôi làm Chủ tịch thì tôi biết làm gì?", Bác Hồ nhẹ nhàng đáp: "Thì làm những việc cho dân". Lời dặn giản dị ấy đã trở thành kim chỉ nam theo suốt cuộc đời hoạt động cách mạng và quản lý nhà nước của Bác sĩ Trần Duy Hưng.
Người lãnh đạo Thủ đô trong những năm tháng lịch sử
Trên cương vị Chủ tịch Hà Nội, Bác sĩ Trần Duy Hưng đã gắn liền với những thời khắc lịch sử trọng đại nhất của thành phố:
Những ngày đầu độc lập và kháng chiến: Ông cùng chính quyền cách mạng non trẻ chèo lái Thủ đô vượt qua nạn đói, nạn dốt, chuẩn bị lực lượng cho cuộc kháng chiến chống Pháp. Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ (12/1946), ông đảm nhiệm chức vụ Thứ trưởng Bộ Nội vụ, rồi Thứ trưởng Bộ Y tế, bám sát các chiến trường để chăm lo công tác y tế và hậu phương.
Ngày trở về tiếp quản Thủ đô (10/10/1954): Bác sĩ Trần Duy Hưng là Chủ tịch Ủy ban Quân chính Hà Nội, dẫn đầu đoàn quân chiến thắng tiến về tiếp quản Thủ đô trong rực rỡ cờ hoa.
Lãnh đạo Hà Nội qua hai thời kỳ xây dựng và chống Mỹ: Từ năm 1954 đến năm 1977, ông liên tục đảm nhiệm chức vụ Chủ tịch Ủy ban Hành chính Thành phố Hà Nội. Dưới sự lãnh đạo của ông, Hà Nội vừa khôi phục kinh tế, xây dựng các công trình hạ tầng trọng điểm, vừa kiên cường đánh trả chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ (đỉnh cao là Chiến thắng "Điện Biên Phủ trên không" năm 1972).
"Chủ tịch của lòng dân"
Thế hệ người dân Hà Nội sống qua những năm tháng chiến tranh và bao cấp vẫn nhớ mãi hình ảnh một vị Chủ tịch thành phố giản dị, thường mặc chiếc áo đơ-mi già, đi chiếc xe đạp hay chiếc xe Volga cũ kỹ. Mỗi khi có mưa bão, ngập lụt hay bom đạn oanh tạc, ông luôn là người có mặt sớm nhất tại hiện trường để chỉ đạo cứu hộ, động viên nhân dân.
Ông có thói quen đi bộ qua các ngõ ngách, ghé thăm từng gian chợ, hỏi thăm các cụ già, em nhỏ mà không hề có tiền trạm hay bảo vệ đi cùng. Phong cách làm việc sâu sát, coi trọng dân chủ và luôn lắng nghe tâm tư của quần chúng đã khiến Bác sĩ Trần Duy Hưng nhận được sự kính trọng, yêu mến tuyệt đối từ người dân Thủ đô.
Di sản sống mãi với Hà Nội
Năm 1977, ông nghỉ hưu sau hơn 20 năm liên tục giữ chức vụ người đứng đầu chính quyền Hà Nội. Năm 1988, Bác sĩ Trần Duy Hưng qua đời, hưởng thọ 76 tuổi.
Để ghi nhận những cống hiến to lớn của ông đối với đất nước và Thủ đô, Đảng và Nhà nước đã truy tặng ông Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tên của ông cũng được đặt cho một trong những đại lộ hiện đại và sầm uất bậc nhất của Hà Nội ngày nay (đường Trần Duy Hưng, quận Cầu Giấy).
Bác sĩ Trần Duy Hưng là hình mẫu tiêu biểu cho thế hệ trí thức yêu nước đi theo Đảng và Bác Hồ – một người lãnh đạo tài năng, thanh liêm, đức độ, cả cuộc đời trọn vẹn phụng sự Tổ quốc và nhân dân.
