Vị Đại tướng của nhân dân – Một đời đi qua thời hoa lửa

Có những con người đi qua chiến tranh bằng một khẩu súng trên tay. Có những người đi qua chiến tranh bằng những trang nhật ký, những lá thư gửi về quê nhà. Và có những con người đứng ở nơi đầu sóng ngọn gió của lịch sử, gánh trên vai vận mệnh của cả một dân tộc.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một con người như thế.

Cuộc đời của ông gắn với gần như trọn vẹn những bước ngoặt lớn của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX. Từ một thầy giáo trẻ, một nhà báo, một người hoạt động cách mạng, ông trở thành vị Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, trực tiếp tham gia và chỉ huy nhiều chiến dịch lớn trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ.

Nhưng phía sau quân hàm Đại tướng và những chiến thắng vang dội là một con người từng trải qua những năm tháng mất mát, gian khổ, hiểm nguy như biết bao người chiến sĩ cách mạng khác.

Từ người thầy giáo đến con đường cách mạng

Võ Nguyên Giáp sinh ngày 25 tháng 8 năm 1911 tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình.

Tuổi trẻ của ông gắn với một đất nước đang sống dưới ách đô hộ của thực dân Pháp. Những năm tháng ấy đã sớm hình thành trong ông lòng yêu nước và ý thức về vận mệnh của dân tộc.

Ông từng theo học, làm báo và giảng dạy lịch sử. Nghề giáo đưa ông đến gần với những thế hệ học trò; hoạt động báo chí giúp ông có điều kiện truyền bá tư tưởng yêu nước. Nhưng con đường mà ông lựa chọn cuối cùng không phải là cuộc sống bình lặng của một nhà giáo.

Đó là con đường cách mạng.

Những năm hoạt động cách mạng, ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt giam. Gia đình ông cũng chịu nhiều mất mát. Người vợ đầu của ông, bà Nguyễn Thị Quang Thái, một nữ chiến sĩ cách mạng, bị bắt và hy sinh trong nhà tù của thực dân Pháp.

Nỗi đau ấy trở thành một phần trong cuộc đời Võ Nguyên Giáp.

Nhưng ông tiếp tục đi.

Bởi trong hoàn cảnh đất nước lúc đó, những người cách mạng hiểu rằng nếu dừng lại, cuộc đấu tranh giành độc lập sẽ không thể đi tới cùng.

Ngày thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân

Cuối năm 1944, tình hình cách mạng Việt Nam bước vào một giai đoạn mới.

Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo thuộc Cao Bằng, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập.

Đội chỉ có 34 chiến sĩ.

Vũ khí cũng rất khiêm tốn.

Nhưng từ đội quân nhỏ bé ấy, một lực lượng quân sự cách mạng đã từng bước trưởng thành, phát triển thành Quân đội nhân dân Việt Nam.

Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ tổ chức và chỉ huy đội quân đầu tiên ấy.

Những ngày đầu tiên không có doanh trại khang trang, không có vũ khí hiện đại, không có những phương tiện hậu cần như các quân đội lớn.

Những người lính sống giữa rừng núi.

Họ dựa vào nhân dân.

Họ hành quân trong điều kiện thiếu thốn.

Nhưng họ có một thứ mà đối phương không dễ dàng đánh bại: niềm tin vào độc lập dân tộc.

Chỉ hai ngày sau khi thành lập, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân đã đánh thắng hai trận đầu tiên tại Phai Khắt và Nà Ngần.

Những chiến thắng ấy tuy quy mô nhỏ nhưng có ý nghĩa đặc biệt.

Nó chứng minh rằng một lực lượng cách mạng còn non trẻ hoàn toàn có thể đánh bại những đồn binh của đối phương nếu biết lựa chọn thời cơ, địa điểm và cách đánh phù hợp.

Từ những chiến sĩ đầu tiên ấy, một đội quân của nhân dân bắt đầu lớn mạnh.

Những năm tháng kháng chiến

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Nhưng nền độc lập non trẻ đứng trước vô vàn thử thách.

Thực dân Pháp trở lại Đông Dương.

Cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ vào cuối năm 1946.

Võ Nguyên Giáp lúc ấy đã trở thành một trong những người chỉ huy quan trọng của quân đội.

Chiến tranh bước vào một giai đoạn mới.

Từ những căn cứ Việt Bắc, quân đội và nhân dân từng bước xây dựng lực lượng, tổ chức các chiến dịch, bảo vệ căn cứ địa và mở rộng vùng giải phóng.

Có những ngày quân đội phải hành quân giữa rừng sâu.

Có những mùa đông rét buốt.

Có những trận đánh kéo dài nhiều ngày.

Vũ khí, lương thực và thuốc men đều thiếu thốn.

Nhưng từng chiến thắng nhỏ tích lũy thành những bước tiến lớn.

Quân đội Việt Nam từ chỗ chủ yếu đánh du kích dần tiến lên đánh những trận quy mô lớn hơn.

Đó là quá trình trưởng thành của một quân đội được hình thành từ nhân dân.

Và trong quá trình ấy, Võ Nguyên Giáp cũng trưởng thành cùng quân đội.

Điện Biên Phủ – trận quyết chiến lịch sử

Năm 1953, cuộc kháng chiến chống Pháp bước vào giai đoạn quyết định.

Thực dân Pháp xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ với ý đồ biến nơi đây thành một căn cứ quân sự mạnh, có thể thu hút và tiêu diệt lực lượng chủ lực của Việt Minh.

Quân đội Việt Nam quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đây là một quyết định vô cùng lớn.

Hàng vạn bộ đội hành quân lên Tây Bắc.

Hàng vạn dân công, thanh niên xung phong, đồng bào các dân tộc tham gia vận chuyển lương thực, vũ khí, đạn dược.

Những con đường xuyên núi được mở.

Những khẩu pháo được kéo bằng sức người qua những địa hình tưởng như không thể vượt qua.

Cả chiến trường Tây Bắc trở thành một đại công trường phục vụ chiến dịch.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, trận đánh bắt đầu.

Tiếng pháo vang lên giữa thung lũng Điện Biên.

Quân đội Việt Nam lần lượt tiến công các cứ điểm của tập đoàn cứ điểm Pháp.

Chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm.

Trong những ngày ấy, có biết bao người lính đã chiến đấu và hy sinh.

Có những người nằm lại trên những ngọn đồi được đặt tên bằng những con số.

Có những chiến sĩ bị thương nhưng vẫn tiếp tục chiến đấu.

Có những dân công gùi từng bao gạo, từng hòm đạn vượt núi.

Có những thanh niên xung phong mở đường dưới bom đạn.

Tất cả tạo nên sức mạnh của chiến dịch.

Đứng sau toàn bộ chiến dịch là một quyết định có ý nghĩa đặc biệt của Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp.

Khi nhận thấy phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh” không bảo đảm chắc thắng, ông quyết định chuyển sang phương châm “đánh chắc, tiến chắc”.

Đó là một quyết định khó khăn.

Bởi thay đổi phương án đồng nghĩa với việc phải kéo pháo ra, tổ chức lại trận địa và chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài.

Nhưng chính sự thận trọng ấy đã góp phần tạo nên thắng lợi.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu diệt.

Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành một trong những chiến thắng quân sự lớn của thế kỷ XX, góp phần quyết định đưa đến việc ký kết Hiệp định Genève, chấm dứt chiến tranh, lập lại hòa bình ở Đông Dương.

Nhưng đối với những người lính đã chiến đấu ở Điện Biên Phủ, chiến thắng ấy cũng là một chiến thắng được đánh đổi bằng máu.

Hàng nghìn người đã không trở về.

Bởi vậy, khi nhắc đến Điện Biên Phủ, không thể chỉ nhớ đến một vị tướng.

Phải nhớ đến cả một dân tộc đã đứng phía sau chiến thắng ấy.

Từ Điện Biên Phủ đến những năm tháng chống Mỹ

Sau năm 1954, đất nước tạm thời bị chia cắt.

Một cuộc chiến mới tiếp tục diễn ra.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục giữ những trọng trách quan trọng trong quân đội và Nhà nước.

Quân đội nhân dân Việt Nam bước vào thời kỳ xây dựng và chiến đấu mới.

Ở miền Nam, cuộc đấu tranh ngày càng quyết liệt.

Ở miền Bắc, nhân dân vừa xây dựng đất nước vừa làm hậu phương cho tiền tuyến.

Những con đường Trường Sơn bắt đầu nối dài qua núi rừng.

Những đoàn quân từ miền Bắc hành quân vào Nam.

Những chiếc xe chở vũ khí, lương thực vượt qua bom đạn.

Những thanh niên xung phong mở đường giữa những trận bom.

Một cuộc chiến tranh kéo dài nhiều năm lại bắt đầu thử thách sức chịu đựng của dân tộc.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục tham gia chỉ đạo và chỉ huy quân đội trong nhiều chiến dịch quan trọng.

Từ những trận đánh ở miền Nam đến các chiến dịch lớn trong những năm cuối cuộc chiến, quân đội Việt Nam từng bước trưởng thành cả về tổ chức, nghệ thuật tác chiến và khả năng phối hợp giữa các lực lượng.

Mùa Xuân năm 1975

Sau nhiều năm chiến tranh, năm 1975 thời cơ lịch sử xuất hiện.

Chiến dịch Tây Nguyên mở đầu cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân.

Buôn Ma Thuột được giải phóng.

Tiếp đó là chiến dịch Huế – Đà Nẵng.

Thế và lực của quân đội cách mạng phát triển nhanh chóng.

Cuối cùng, Chiến dịch Hồ Chí Minh được mở ra.

Những đoàn quân tiến về Sài Gòn.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, chiến tranh kết thúc.

Đất nước thống nhất.

Đối với Võ Nguyên Giáp, đó là khoảnh khắc mà ông và cả một thế hệ đã chờ đợi suốt nhiều thập niên.

Từ những ngày đầu thành lập đội quân chỉ có 34 chiến sĩ đến ngày đất nước thống nhất, Quân đội nhân dân Việt Nam đã trải qua một chặng đường dài.

Đó cũng là chặng đường của chính ông.

Sau chiến tranh

Chiến tranh kết thúc không có nghĩa là mọi mất mát biến mất.

Hàng triệu người đã hy sinh.

Hàng triệu người mang thương tật.

Biết bao gia đình vẫn đi tìm hài cốt người thân.

Những người lính trở về phải bắt đầu lại cuộc sống.

Đất nước đứng trước nhiệm vụ hàn gắn những vết thương chiến tranh và xây dựng tương lai.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục tham gia công tác, nghiên cứu và đóng góp cho đất nước.

Nhưng với ông, những năm tháng chiến tranh vẫn luôn là một phần không thể tách rời của cuộc đời.

Ông từng nhiều lần nhấn mạnh vai trò của nhân dân trong những thắng lợi của cách mạng và quân đội.

Bởi ông hiểu rằng không có một vị tướng nào có thể làm nên chiến thắng nếu không có nhân dân đứng phía sau.

Những người mẹ nuôi quân.

Những người dân che chở cán bộ.

Những dân công tải đạn.

Những thanh niên xung phong mở đường.

Những chiến sĩ nằm lại trên chiến trường.

Tất cả đều là một phần của chiến thắng.

Người đi qua hai cuộc chiến tranh

Đại tướng Võ Nguyên Giáp qua đời ngày 4 tháng 10 năm 2013 tại Hà Nội, hưởng thọ 102 tuổi.

Ông đã sống qua hơn một thế kỷ của đất nước.

Từ thời thuộc địa đến Cách mạng Tháng Tám.

Từ những ngày đầu của đội quân 34 chiến sĩ đến Điện Biên Phủ.

Từ những năm tháng chiến tranh chống Mỹ đến ngày đất nước thống nhất.

Và từ chiến tranh đến những năm tháng hòa bình.

Một đời người đã đi qua những biến động lớn nhất của lịch sử dân tộc.

Nhưng khi nhìn lại cuộc đời Võ Nguyên Giáp, có lẽ điều đáng nhớ nhất không chỉ là những chiến thắng quân sự.

Đó còn là hình ảnh một người từng là thầy giáo, một nhà trí thức bước vào cuộc cách mạng; một người chỉ huy trưởng thành cùng một đội quân từ những ngày đầu gian khó; một vị tướng gắn với những chiến thắng lớn nhưng luôn nhắc đến sức mạnh của nhân dân.

Một thời hoa lửa

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày Điện Biên Phủ vang lên tiếng mừng chiến thắng.

Hơn nửa thế kỷ kể từ ngày những đoàn quân tiến vào Sài Gòn.

Những chiến trường năm xưa nay đã thay đổi.

Điện Biên hôm nay bình yên.

Những con đường Trường Sơn xưa đã trở thành những tuyến giao thông nối liền đất nước.

Buôn Ma Thuột, Huế, Đà Nẵng, Sài Gòn hôm nay đã khoác lên mình diện mạo mới.

Nhưng ký ức về một thời hoa lửa vẫn còn đó.

Trong nghĩa trang liệt sĩ.

Trong những tấm bia ghi tên người đã khuất.

Trong những gia đình vẫn giữ kỷ vật của người thân.

Và trong câu chuyện của những cựu chiến binh đã đi qua chiến tranh.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã trở thành một phần của ký ức ấy.

Nhưng câu chuyện về ông không chỉ là câu chuyện về một vị tướng.

Đó là câu chuyện về một thế hệ.

Một thế hệ đã rời mái nhà khi tuổi đời còn rất trẻ.

Một thế hệ đã đi qua những cánh rừng, những chiến hào và những trận đánh.

Một thế hệ đã chấp nhận hy sinh để đất nước có ngày độc lập, thống nhất.

Vì thế, khi nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, hãy nhớ rằng phía sau những chiến thắng mang tên ông là hàng triệu con người vô danh.

Có người đã trở về.

Có người nằm lại nơi chiến trường.

Có người mang thương tích suốt đời.

Có người chỉ còn lại một tấm ảnh cũ.

Chính họ đã tạo nên nền móng của những ngày bình yên hôm nay.

Và có lẽ, đó cũng là ý nghĩa sâu xa nhất của một câu chuyện “Một thời hoa lửa”.

Không chỉ kể về một vị tướng.

Mà kể về cả một dân tộc đã đi qua chiến tranh.

Không chỉ kể về những chiến thắng.

Mà nhắc nhớ những mất mát phía sau chiến thắng.

Không chỉ để nhìn về quá khứ.

Mà để những thế hệ đang sống trong hòa bình hiểu rằng: mỗi ngày bình yên hôm nay đều được đánh đổi bằng biết bao tuổi trẻ, máu và nước mắt của những người đi trước.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đi xa.

Nhưng tên tuổi ông vẫn còn trong lịch sử.

Và cùng với ông là ký ức về một thế hệ đã sống trọn đời với hai chữ Tổ quốc.

Một thế hệ của một thời hoa lửa.