Vị danh tướng thủy quân bách chiến bách thắng và huyền thoại "thủy thần" nhà Trần

Yết Kiêu sinh ra vào khoảng đầu thế kỷ XIII (khoảng năm 1242) tại làng Hạ Cao, huyện Gia Lộc (nay thuộc xã Yết Kiêu, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương). Thuở nhỏ, gia cảnh khốn khó, ông phải làm nghề chài lưới, mò cua bắt ốc trên sông nước để mưu sinh. Chính môi trường sông nước khắc nghiệt ấy đã rèn luyện cho ông một thể chất tráng kiện, sức chịu đựng bền bỉ và đặc biệt là tài bơi lặn siêu phàm hiếm có.

Tương truyền, Yết Kiêu có thể lặn dưới nước suốt cả ngày mà không cần ngoi lên, bơi lội nhanh như cá kình, có thể lặn sâu xuống đáy biển mò ngọc trai, bắt cá lớn hay tự do tung hoành giữa dòng nước xiết.

Khoảng năm 1258, khi Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đi tuần tra vùng sông nước Hải Dương để chiêu mộ hiền tài, nghe đồn về một chàng trai có tài bơi lặn kỳ lạ, ông đã đến tìm gặp. Nhận thấy Phạm Hữu Thế là một tráng sĩ có khí phách, lòng yêu nước và tài năng xuất chúng, Hưng Đạo Vương đã thu nhận ông làm gia thần, đổi tên thành Yết Kiêu (lấy cảm hứng từ một loài cá lớn dưới biển sâu). Từ đây, ông gắn trọn cuộc đời mình với sự nghiệp phò vua cứu nước của nhà Trần.

Khi đế quốc Nguyên - Mông hùng mạnh đem quân xâm lược Đại Việt lần thứ hai (1285) và lần thứ ba (1288), Yết Kiêu được giao trọng trách làm Đô soái thủy quân, trực tiếp chỉ huy các lực lượng chiến đấu trên sông nước.

Trong các trận chiến, Yết Kiêu cùng người đồng đội ăn ý là Dã Tượng đã lập nên những chiến công hiển hách làm chấn động quân thù:

-Đột kích giữa đêm đen: Dưới màn đêm che chở, Yết Kiêu thường một mình lặn sâu dưới đáy nước, bơi đến sát các chiến thuyền khổng lồ của giặc Nguyên - Mông neo đậu trên sông Bạch Đằng, sông Lục Đầu hoặc các cửa biển. Ông dùng dùi sắt, dao nhọn ngầm đục thủng đáy thuyền của giặc, khiến hàng loạt chiến thuyền của địch chìm nghỉm bất ngờ. Giặc Nguyên vô cùng hoảng sợ, kinh hồn bạt vía, không hiểu vì sao thuyền bè cứ tự nhiên chìm giữa đêm khuya, truyền tai nhau đồn đại ông là "thủy thần" hạ phái.

-Bảo vệ chủ tướng: Không chỉ giỏi đánh thủy, Yết Kiêu còn là người cận vệ trung thành tuyệt đối, nhiều lần xả thân bảo vệ Hưng Đạo Vương và hoàng gia trong những tình huống ngàn cân treo sợi tóc.

Sau khi kháng chiến thắng lợi hoàn toàn, đất nước thanh bình, vua Trần Nhân Tông và Hưng Đạo Vương muốn ban tước vị cao sang và rất nhiều bổng lộc để thưởng công cho Yết Kiêu. Thế nhưng, vốn là một con người giản dị, chất phác, gắn bó máu thịt với sông nước, ông đã từ chối tất cả, chỉ xin vua cho một lá cờ đề bốn chữ "Trần triều hữu dụng tướng" (Tướng có ích của triều nhà Trần) và xin được trở về quê nhà tiếp tục nghề chài lưới gắn bó với dòng sông quê hương.

Vua Trần cảm phục trước tấm lòng cao thượng, liêm khiết và trung nghĩa của ông, bấy giờ liền phong chức Tước hầu cho ông. Cuộc đời của Yết Kiêu khép lại trong sự kính trọng sâu sắc của toàn quân và toàn dân Đại Việt.

Sau khi ông qua đời, nhân dân nhiều nơi đã lập đền thờ (tiêu biểu là đền thờ Yết Kiêu tại quê nhà Hải Dương và đền Kiếp Bạc). Tên tuổi của ông đã vượt qua không gian, thời gian, trở thành huyền thoại bất tử về lòng dũng cảm, sự trung nghĩa và tinh thần quyết chiến quyết thắng của quân dân nhà Trần.