Vị mặn đằng sau "Nụ cười chiến thắng"

Trong một lần đến thăm Thành cổ Quảng Trị, tôi vinh hạnh được gặp chú Lê Xuân Chinh – người lính thông tin thuộc Đại đội 18, Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320B). Nhìn ông lão với mái tóc bạc phơ cùng nụ cười hiền hậu, ít ai biết rằng chú chính là nhân vật trong bức ảnh huyền thoại "Nụ cười chiến thắng bên tường gạch đổ nát Thành cổ Quảng Trị" năm 1972 của nhiếp ảnh gia Đoàn Công Tính.

Nhưng điều khiến tôi nghẹn lòng không nằm ở bức ảnh nổi tiếng ấy, mà ở kỷ vật chú lặng lẽ lấy ra từ túi áo ngực: một cuộn dây cáp thông tin bọc nhựa đen đã sờn rách, sun quắn vì sức nóng của bom đạn.

"Năm 1972, chú mới 19 tuổi," chú Chinh khẽ vuốt vệt nhựa chảy xù xì trên cuộn dây. "Nhiệm vụ của chú là giữ cho mạch máu thông tin giữa hầm chỉ huy và các đại đội chiến đấu không bao giờ bị đứt. Ở Quảng Trị ngày ấy, mỗi mét dây cáp trải ra đều phải trả giá bằng máu."

Chú kể, trong 81 ngày đêm chảo lửa, Thành cổ bị cày xới bởi hàng vạn tấn bom đạn. Đường dây cáp nối qua dòng sông Thạch Hãn hay chạy dọc các chiến hào cứ vài phút lại bị pháo cày đứt một lần. Mỗi khi mất tín hiệu, chú Chinh lại khoác cuộn dây, một mình bò ra khỏi hầm giữa làn mưa pháo hạm để tìm mối đứt.

"Đêm 20 tháng 7, pháo đánh sập một đoạn hào. Đón lấy đầu dây đứt, chú phát hiện mình hết mất ống gen nối. Mưa pháo vẫn trút xuống liên hồi, tín hiệu chỉ huy từ bờ Bắc gửi sang bị gián đoạn từng giây. Trong khoảnh khắc sinh tử ấy, chú chỉ kịp nghĩ: bằng mọi giá dây phải nối."

Chú Chinh đã dùng hai tay tuốt vỏ nhựa, dũng cảm dùng răng cắn chặt hai đầu lõi đồng tuốt trần để lấy thân mình làm vật dẫn truyền tín hiệu cấp báo cho đồng đội. Dòng điện nhẹ giật tê dại qua khuôn miệng, hòa lẫn vị chát chua của khói súng và vị mặn chát của máu từ nướu răng chảy ra. Mạch thông tin thông suốt, trận địa giữ vững, nhưng khoảnh khắc ấy đã găm vào ký ức chú như một vết sẹo vĩnh cửu của tuổi trẻ.

Bức ảnh "Nụ cười chiến thắng" được chụp ngay sau một trận càn khốc liệt, khi chú vừa nối xong đường dây trở về hầm. Nụ cười rạng rỡ, ngạo tễu giữa đống đổ nát ấy không phải là sự bốc đồng của tuổi trẻ, mà là bản lĩnh kiên cường của những con người đã đi qua lằn ranh sống chết.

Ngồi bên chú Chinh giữa Thành cổ Quảng Trị rợp bóng cây xanh hôm nay, nhìn cuộn dây cáp đen sần sùi trong tay người cựu chiến binh, tôi – một sinh viên thế hệ Gen Z – mới thực sự hiểu thế nào là "lý tưởng". Lịch sử không phải là những cột mốc khô khốc trên trang sách, mà sống động qua từng hơi thở, từng vết sẹo và nụ cười rạng rỡ của những người anh hùng bằng xương bằng thịt.

Thế hệ chúng tôi hôm nay không còn phải ôm cuộn dây cáp bò qua mưa bom storm đạn, nhưng bài học về sự gắn kết, tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước từ chú Chinh vẫn vẹn nguyên giá trị. Hòa bình hôm nay được nối bằng máu và tuổi trẻ của cha anh; và trách nhiệm của người trẻ hiện đại là dùng tri thức, khát vọng để tiếp tục "nối liền mạch máu", đưa đất nước vươn xa.