Vì sao Bác Hồ đặt tên Phạm Quang Lễ là “Trần Đại Nghĩa”?

Trước năm 1946, trên giấy tờ của một kỹ sư Việt Nam từng học tập và làm việc nhiều năm tại châu Âu không hề có cái tên Trần Đại Nghĩa.

Tên thật của ông là Phạm Quang Lễ.

Sau khi theo Chủ tịch Hồ Chí Minh từ Pháp trở về Việt Nam, Phạm Quang Lễ được giao một nhiệm vụ đặc biệt: xây dựng và phát triển kỹ thuật quân giới cho một đất nước đang đứng trước nguy cơ chiến tranh.

Ngày 5/12/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao ông phụ trách Cục Quân giới.

Cũng trong thời gian này, Bác đặt cho ông một cái tên mới:

Trần Đại Nghĩa.

Theo những tư liệu và hồi ức được công bố về ông, cái tên chứa đựng nhiều ý nghĩa. “Trần” gợi nhớ đến nhà Trần và danh tướng Trần Hưng Đạo, người lãnh đạo quân dân Đại Việt chống quân Nguyên – Mông.

Hai chữ “Đại Nghĩa” lại gợi tới tư tưởng lấy việc nghĩa lớn của dân tộc làm trọng, thường được liên hệ với câu mở đầu nổi tiếng trong Bình Ngô đại cáo: “Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân”.

Tên mới đồng thời giúp giữ bí mật, góp phần bảo vệ người thân của Phạm Quang Lễ còn ở miền Nam.

Nhưng điều có lẽ không ai nghĩ tới lúc ấy là cái tên được đặt trong những ngày đầu kháng chiến sẽ đi theo ông suốt phần đời còn lại.

Ông trở thành Giáo sư, Viện sĩ, Thiếu tướng Trần Đại Nghĩa, một trong những người đặt nền móng cho khoa học và công nghiệp quốc phòng Việt Nam.

Thậm chí bốn người con trai của ông sau này đều mang họ Trần.

Từ một bí danh phục vụ cách mạng, “Trần Đại Nghĩa” cuối cùng trở thành cái tên được lịch sử ghi nhớ.