Vị tư lệnh biến đường mòn Trường Sơn thành tuyến vận tải chiến lược

Đồng Sỹ Nguyên, tên khai sinh Nguyễn Hữu Vũ, sinh ngày 1/3/1923 tại xã Quảng Trung, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình trước đây. Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống yêu nước, ông sớm tham gia phong trào cách mạng khi còn là thiếu niên. Năm 1939, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, sau đó tham gia xây dựng tổ chức và vận động quần chúng tại quê hương. Trong những năm hoạt động bí mật, ông từng phải sang Lào và Thái Lan để tránh sự truy bắt của chính quyền thực dân. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Đồng Sỹ Nguyên tiếp tục đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ quân sự, từng bước trưởng thành trong lực lượng vũ trang cách mạng.

Bước ngoặt quan trọng nhất trong cuộc đời ông đến khi được giao công tác tại Bộ đội Trường Sơn. Cuối tháng 5/1966, Đồng Sỹ Nguyên nhận nhiệm vụ Chính ủy Bộ Tư lệnh Đoàn 559. Từ đầu năm 1967, ông giữ chức Tư lệnh, trực tiếp lãnh đạo lực lượng vận tải chiến lược trên đường Hồ Chí Minh. Khi ấy, tuyến Trường Sơn vẫn gặp vô vàn khó khăn. Địa hình hiểm trở, mưa lũ kéo dài và những đợt ném bom liên tục khiến nhiều đoạn đường bị phá hủy. Lực lượng vận tải chủ yếu hoạt động vào mùa khô, còn phương tiện và khả năng bảo đảm kỹ thuật đều hạn chế. Trước tình hình đó, Đồng Sỹ Nguyên cùng tập thể lãnh đạo quyết định chuyển từ phương thức vận tải phân tán sang tổ chức một hệ thống chiến trường có sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng.

Dưới sự chỉ huy của ông, Bộ đội Trường Sơn từng bước phát triển thành lực lượng binh chủng hợp thành, có công binh mở đường, bộ đội vận tải, phòng không, thông tin và lực lượng bảo vệ tuyến. Các tuyến đường được mở rộng, hình thành nhiều nhánh song song và đường tránh để phương tiện có thể tiếp tục di chuyển khi một trọng điểm bị đánh phá. Đồng thời, hệ thống đường ống xăng dầu được phát triển nhằm bảo đảm nhiên liệu cho xe cơ giới và các đơn vị chiến đấu. Thay vì chỉ tìm cách tránh bom, lực lượng Trường Sơn chủ động tổ chức phòng không, bảo vệ đội hình vận tải và khắc phục nhanh những đoạn đường bị phá hủy.

Từ chỗ chỉ có khoảng 750 xe vận tải khi ông tiếp nhận nhiệm vụ, đến đầu năm 1975, lực lượng vận tải cơ giới Trường Sơn đã có hơn 10.000 xe. Hệ thống giao thông chiến lược ngày càng hoàn chỉnh, góp phần đưa các quân đoàn chủ lực, vũ khí, lương thực và nhiên liệu vào miền Nam phục vụ cuộc Tổng tiến công mùa Xuân năm 1975. Đồng Sỹ Nguyên cũng là người đề xuất xây dựng Nghĩa trang Liệt sĩ Trường Sơn để tưởng nhớ những cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh trên tuyến đường.

Sau chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách như Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Bộ trưởng Bộ Giao thông Vận tải và Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng. Đồng Sỹ Nguyên qua đời ngày 4/4/2019, hưởng thọ 96 tuổi. Ngày 13/12/2024, Binh đoàn 12 tổ chức lễ truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho ông. Cuộc đời Đồng Sỹ Nguyên gắn liền với sự trưởng thành của tuyến đường Trường Sơn, nơi hàng vạn con người đã góp phần tạo nên một hệ thống chi viện chiến lược có ý nghĩa quyết định đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ.